"το αληθινό θάρρος είναι να παραδεχθούμε ότι το φως στο τέλος του τούνελ πιθανώς να είναι το φως ενός άλλου τρένου που μας πλησιάζει από την αντίθετη κατεύθυνση"
- Όπως το έθεσε ο Κρούγκμαν, "η ουσιαστική παράδοση δεν είναι αρκετή για τη Γερμανία, η οποία θέλει αλλαγή καθεστώτος και τη συνολική ταπείνωση - υπάρχει δε μια σημαντική φατρία που θέλει μόνο να εκδιώξει την Ελλάδα και θα καλωσόριζε λίγο ώς πολύ ένα αποτυχημένο κράτος ως προειδοποίηση για τους υπόλοιπους"
- Ζητείται τώρα από τους Έλληνες να πληρώσουν το υψηλό τίμημα, αλλά όχι για μια ρεαλιστική προοπτική ανάπτυξης. Το τίμημα που τους ζητείται να πληρώσουν είναι για να διατηρηθεί το όνειρο άλλων (των ευρωκρατών)
- Δεν υπάρχει καμία ψευδαίσθηση δημοκρατικής συνεργασίας και αλληλεγγύης στην Ε.Ε.: οποιαδήποτε σοβαρή ανάλυση έχει αποκλειστεί, η Ελλάδα βάναυσα εκβιάστηκε σε υποταγή και ήταν μια ηρωική πράξη από μόνη της να το δηλώσει αυτό δημοσίως.
- Τι πρέπει να κάνει κάποιος μπροστά σε μια τέτοια απελπιστική κατάσταση; Πρέπει να αντισταθεί ιδιαίτερα στον πειρασμό ενός Grexit, μιας μεγάλης ηρωικής πράξης απόρριψης περαιτέρω ταπεινώσεων και εξόδου - προς ποια κατεύθυνση, αλήθεια; Σε τι είδους θετική τάξη μπαίνουμε; H επιλογή του Grexit εμφανίζεται ως το "πραγματικά αδύνατον", ως κάτι που θα οδηγούσε σε άμεση κοινωνική αποσύνθεση
- Ένα απότομο Grexit τώρα θα οδηγούσε σε απόλυτη οικονομική και κοινωνική καταστροφή. Εκείνοι που χαράσσουν την οικονομική στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ γνωρίζουν καλά πως μια τέτοια χειρονομία θα προκαλούσε άμεση περαιτέρω πτώση του βιοτικού επιπέδου κατά 30% (στην καλύτερη περίπτωση), προκαλώντας δυστυχία σε νέο δυσβάσταχτο επίπεδο, με την απειλή της λαϊκής αναταραχής, ακόμη και της στρατιωτικής δικτατορίας. Η προοπτική τέτοιων ηρωικών πράξεων είναι λοιπόν πειρασμός στον οποίο πρέπει να αντισταθούμε.
- Υπάρχουν και εκκλήσεις για επιστροφή του ΣΥΡΙΖΑ στις ρίζες του: o ΣΥΡΙΖΑ δεν θα έπρεπε να μετατραπεί σε ένα ακόμη κυβερνητικό κοινοβουλευτικό κόμμα, η πραγματική αλλαγή μπορεί να έρθει μόνο από τα κάτω, από τον ίδιο τον κόσμο, από την αυτοοργάνωσή του, όχι από τους κρατικούς μηχανισμούς... Άλλη μια περίπτωση κενού κομπασμού, αφού αποφεύγει το καίριο πρόβλημα, που είναι το πώς θα διαχειριστείς τη διεθνή πίεση αναφορικά με το χρέος ή, γενικά, πώς θα ασκήσεις εξουσία και θα διοικήσεις το κράτος
- Ερχόμαστε λοιπόν να απαιτήσουμε κάτι περισσότερο από την πολιτική δημοκρατία - τον εκδημοκρατισμό της κοινωνικής και οικονομικής ζωής
- Σε αυτήν ακριβώς τη συγκυρία, η ριζοσπαστική χειραφετητική πολιτική αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκλησή της: πώς να σπρώξει τα πράγματα πριν τελειώσει το πρώτο ενθουσιώδες στάδιο, πώς να κάνει το επόμενο βήμα χωρίς να υποκύψει στην καταστροφή του "ολοκληρωτικού" πειρασμού - εν ολίγοις, πώς να πάει πιο πέρα από τον Μαντέλα χωρίς να γίνει Μουγκάμπε.
- Το Όχι του ελληνικού δημοψηφίσματος μπορεί να επιβιώσει στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα θα θεσπίσει την υποχρεωτική της παράδοση, διεξάγοντας έναν υπομονετικό ανταρτοπόλεμο ενάντια στην οικονομική κατοχή.
Slavoj Žižek: Το θάρρος της απελπισίας
του Slavoj Žižek
Ο Giorgio Agamben δήλωσε σε συνέντευξή του ότι "η σκέψη είναι το θάρρος της απελπισίας" - εικόνα ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορική μας στιγμή, για την οποία ακόμη και τα πιο απαισιόδοξα διαγνωστικά κατά κανόνα τελειώνουν με κεφάτο υπαινιγμό σε κάποια εκδοχή του παροιμιώδους φωτός στο τέλος του τούνελ. Το αληθινό θάρρος δεν είναι να φανταστείς μια εναλλακτική λύση, αλλά να δεχθείς τις συνέπειες του γεγονότος ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρη, ευδιάκριτη εναλλακτική λύση: το όνειρο μιας εναλλακτικής λύσης είναι σημάδι θεωρητικής δειλίας, λειτουργεί ως φετίχ που μας εμποδίζει να σκεφτούμε μέχρι τέλους το αδιέξοδο της κατάστασής μας. Εν ολίγοις, το αληθινό θάρρος είναι να παραδεχθούμε ότι το φως στο τέλος του τούνελ πιθανώς να είναι το φως ενός άλλου τρένου που μας πλησιάζει από την αντίθετη κατεύθυνση. Δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα της ανάγκης ενός τέτοιου θάρρους από την Ελλάδα σήμερα.
Η διπλή αναστροφή που έκανε η ελληνική κρίση τον Ιούλιο του 2015 παρουσιάζεται ως βήμα όχι απλώς από την τραγωδία στην κωμωδία αλλά, όπως σημείωσε ο Στάθης Κουβελάκης, από τραγωδία γεμάτη κωμικές ανατροπές απευθείας σε ένα θέατρο του παραλόγου. Υπάρχει άλλος τρόπος να χαρακτηρίσουμε την πρωτοφανή αντιστροφή ενός άκρου στο αντίθετό του, που θα άφηνε έκθαμβο ακόμα και τον πιο δογματικό εγελιανό φιλόσοφο;
Κουρασμένος από τις ατελείωτες διαπραγματεύσεις με τους αξιωματούχους της Ε.Ε., στις οποίες η μια ταπείνωση ακολουθούσε την άλλη, ο ΣΥΡΙΖΑ εξήγγειλε το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου ρωτώντας τους Έλληνες πολίτες αν υποστηρίζουν ή απορρίπτουν την ευρωπαϊκή πρόταση των νέων μέτρων λιτότητας. Παρ' ότι η κυβέρνηση μόνη της ξεκάθαρα δήλωσε ότι υποστηρίζει το Όχι, το αποτέλεσμα ήταν και για την ίδια την κυβέρνηση έκπληξη: η εκπληκτικά συντριπτική πλειοψηφία άνω του 61% ψήφισε Όχι στον ευρωπαϊκό εκβιασμό. Φήμες άρχισαν να κυκλοφορούν ότι το αποτέλεσμα -νίκη για την κυβέρνηση- ήταν μια δυσάρεστη έκπληξη για τον ίδιο τον Τσίπρα, που κρυφά ήλπιζε ότι η κυβέρνηση θα χάσει, έτσι ώστε μια ήττα να του επιτρέψει να γλιτώσει τον εξευτελισμό τού να υποκύψει στις απαιτήσεις της Ε.Ε. («πρέπει να σεβαστούμε τη φωνή των ψηφοφόρων»).
Ωστόσο, στην κυριολεξία το επόμενο πρωί, ο Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα είναι έτοιμη να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις και μέρες μετά η Ελλάδα διαπραγματεύθηκε μια πρόταση της Ε.Ε. που ήταν βασικά η ίδια με αυτήν που οι ψηφοφόροι απέρριψαν (σε κάποιες λεπτομέρειες ακόμα σκληρότερη) - εν ολίγοις έπραξε λες και η κυβέρνηση είχε χάσει, όχι κερδίσει, το δημοψήφισμα.
Το δημοψήφισμα και το θέατρο του παραλόγου
Πώς είναι δυνατόν ένα συντριπτικό Όχι στις μνημονιακές πολιτικές λιτότητας να ερμηνευθεί ως πράσινο φως για νέο Μνημόνιο; Η αίσθηση του παραλόγου δεν είναι μόνο προϊόν αυτής της απροσδόκητης ανατροπής. Προέρχεται κυρίως από το γεγονός ότι όλο αυτό εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας σαν να μην έχει συμβεί τίποτα, σαν το δημοψήφισμα να ήταν κάτι σαν συλλογική ψευδαίσθηση που ξαφνικά τελείωσε, αφήνοντάς μας να συνεχίσουμε ελεύθερα ό,τι κάναμε πριν. Αλλά επειδή δεν έχουμε γίνει όλοι λωτοφάγοι, ας δώσουμε τουλάχιστον μια σύντομη σύνοψη των όσων έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια των τελευταίων ημερών. Από το πρωί της Δευτέρας, πριν ακόμα σβήσουν τελείως οι κραυγές νίκης στις πλατείες της χώρας, το θέατρο του παραλόγου ξεκίνησε.
Ο λαός, ακόμα στη χαρούμενη ομίχλη της Κυριακής, παρακολουθεί πώς ο εκπρόσωπος του 62% υποκύπτει στο 38% αμέσως μετά από μια θριαμβευτική νίκη για τη δημοκρατία και τη λαϊκή κυριαρχία. Αλλά το δημοψήφισμα συνέβη. Δεν ήταν μια ψευδαίσθηση από την οποία ο καθένας έχει πλέον συνέλθει. Αντιθέτως, η ψευδαίσθηση είναι η προσπάθεια να υποβαθμιστεί σε ένα προσωρινό ξέσπασμα πριν τη συνέχιση της πτωτικής πορείας προς το τρίτο Μνημόνιο.
Και τα πράγματα πήγαν προς αυτή την κατεύθυνση. Το βράδυ της 10ης Ιουλίου, το ελληνικό Κοινοβούλιο έδωσε στον Αλέξη Τσίπρα την εξουσιοδότηση να διαπραγματευθεί μια νέα συμφωνία διάσωσης, με 250 ψήφους υπέρ, κατά 32, αλλά 17 βουλευτές της κυβέρνησης δεν υποστήριξαν το σχέδιο, που σημαίνει ότι έλαβε περισσότερη υποστήριξη από τα κόμματα της αντιπολίτευσης από ό,τι από το δικό του κόμμα.
Έπειτα από ημέρες, η Πολιτική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ, που κυριαρχείται από την αριστερή πτέρυγα του κόμματος, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι τελευταίες προτάσεις της Ε.Ε. είναι «παράλογες» και «υπερβαίνουν τα όρια αντοχής της ελληνικής κοινωνίας» - αριστερός εξτρεμισμός; Αλλά το ίδιο το ΔΝΤ (σε αυτήν την περίπτωση η φωνή ενός ελάχιστα ορθολογικού καπιταλισμού) υποστήριξε ακριβώς την ίδια άποψη: Μελέτη του ...
