"Εκτός από το μικρό γαλατικό χωριό της Αριστερής Πλατφόρμας"

εισαγωγή

Μια ακόμη σκληρή κριτική στον ΣΥΡΙΖΑ, όχι εκ των ένδον αυτήν την φορά. Κάπου άδικη ή κακόπιστη, κάπου μηδενιστική ή προκατειλημμένη  - η προσωπική "ένταση" είναι φανερή. 

Αλλά θέτει ουσιώδη ερωτήματα για την αδυναμία της ριζοσπαστικής αριστεράς να περιγράψει με επιτυχία μια παραγωγική πρόταση, σαφή και ξεκάθαρη όσο αυτό είναι δυνατόν:  

 - μακριά από την ισορροπιστική φρασεολογία που προκύπτει όταν συμβιβάζονται τα ασυμβίβαστα στα συνεδριακά κείμενα και τις προγραμματικές προτάσεις. 

Αυτός είναι και ο κίνδυνος για τις διαδικασίες και τις αποφάσεις του έκτακτου συνεδρίου του ΣΥΡΙΖΑ που έρχεται: η αναπαλαίωση της λογικής των συσχετισμών (για να παραμείνει η πλατφόρμα) με ευνουχισμό κάθε μεταρρυθμιστικής δυναμικής του προγράμματος διακυβέρνησης. 

Η Αριστερά όμως βρίσκεται ήδη στην κυβέρνηση, όχι στην αντιπολίτευση - κάποιοι το ξεχνούν - και θα παραμείνει εκεί μόνο αν δώσει ικανοποιητικές απαντήσεις σε βασικά ζητήματα επιβίωσης της χώρας, και ιδιαίτερα στο ζήτημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης. 

Εννοείται εδώ ότι όσοι και όσες εξαντλούν τον ρόλο τους αποκλειστικά στην αντιπολίτευση, δεν μπορούν να ομιλούν πλέον στο όνομα ΚΑΙ της κυβερνώσας αριστεράς... αυτής που για χίλιους λόγους επέλεξαν, και ίσως ξαναεπιλέξουν, οι ψηφοφόροι να στείλουν στην διαχείριση της χώρας.

η αριστερή στρουθοκάμηλος

Δεν ηττηθήκατε, σύντροφοι

του Αρίστου Δοξιάδη*

«Ηττηθήκαμε», γράφουν οι διανοούμενοι και τα πολιτικά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, και ψάχνουν να βρουν πού έκαναν το λάθος στις διαπραγματεύσεις. Αναζητούν απαντήσεις στο συσχετισμό δυνάμεων, σε τεχνικές ανεπάρκειες, σε γεωπολιτικούς παράγοντες.

Δεν ηττηθήκατε όμως, σύντροφοι. Δεν είχατε ποτέ κάποιο δικό σας στόχο που αποτύχατε να υλοποιήσετε. Με δανεικές ιδέες πορευτήκατε, και αυτούς τους δανεικούς στόχους ούτε τους πιστέψατε ποτέ πραγματικά, ούτε καταλάβατε ότι συνοδεύονται από παράπλευρο κόστος, που δεν θα θέλατε ποτέ να αναλάβετε.

Δεν είναι μόνο δικό σας το πρόβλημα, στο ΣΥΡΙΖΑ της Ελλάδας. Είναι το πρόβλημα της ριζοσπαστικής Αριστεράς σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Δεν έχει δικό της στόχο για την οργάνωση της παραγωγής και της διανομής στη βάση της οικονομίας, αλλά ούτε για την οικονομική πολιτική του κράτους. Για αυτά τα θεμελιακά ζητήματα η Αριστερά έχει μόνο κριτική απέναντι στα υπάρχοντα συστήματα και μερικές πολύ γενικόλογες ιδέες για εναλλακτική οργάνωση. Δεν υπάρχει όμως πρακτική αριστερή πολιτική.

Σχετικά με την οργάνωση της παραγωγής, η ριζοσπαστική Αριστερά θεωρητικά υποστηρίζει μορφές εργασίας διαφορετικές από την εξαρτημένη μισθωτή εργασία του καπιταλισμού: αγροτικούς συνεταιρισμούς, αυτοδιαχείριση στα εργοστάσια, ή δίκτυα ανεξάρτητων επαγγελματιών που παράγουν συνεργατικά. Θεωρητικά, μόνο, δυστυχώς.

Καμιά από αυτές τις μορφές δεν έχει πετύχει σε μεγάλη έκταση, με εξαίρεση τους αγροτικούς συνεταιρισμούς σε μερικές χώρες. Και όπου έχει πετύχει η οριζόντια συνεργασία, όπως π.χ. στη Wikipedia, η κινητήρια δύναμη δεν ήταν μια πολιτική παράταξη, αλλά δίκτυα οραματιστών τεχνολόγων, από αυτούς που οι εγχώριοι αριστεροί τους χαρακτηρίζουν «απολιτίκ». Και το ευνοϊκό περιβάλλον δεν ήρθε από κάποια αριστερή κυβέρνηση, αλλά από την τεχνολογία που αναπτύσσεται μέσα στον καπιταλισμό και ανεξάρτητα από την ιδεολογική ταμπέλα των κυβερνήσεων.

Ποιά είναι η αιτία που δεν έχουμε περισσότερες πετυχημένες περιπτώσεις τέτοιας συνεργασίας; Στην Ελλάδα το νομικό πλαίσιο είναι ευνοϊκό για τους αγροτικούς συνεταιρισμούς από την δεκαετία του 1980, και για τις κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις από το 2011. Δεν έχω δει σοβαρή αριστερή ανάλυση για την σχετική αποτυχία, τουλάχιστο από οικονομολόγους του ΣΥΡΙΖΑ. Και δεν νομίζω ότι στο κόμμα αυτό υπάρχουν στελέχη που αφιέρωσαν τη ζωή τους για να πετύχουν αυτά τα σχήματα. Δηλαδή που να εργάστηκαν σοβαρά για την παραγωγή, και όχι για την «διεκδίκηση».

Σχετικά με την οργάνωση της διανομής, μέσα από παράλληλα ανταλλακτικά κυκλώματα, η κατάσταση είναι παρόμοια. Η αρχική παγκόσμια αισιοδοξία που γεννήθηκε με το διαδίκτυο δικαιώθηκε σε μικρό μόνο βαθμό, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του λεγόμενου sharing economy αποτελείται στην πραγματικότητα από κανονικές εμπορευματικές/χρηματικές συναλλαγές, που οργανώνονται από καπιταλιστικούς κολοσσούς όπως η AirBnB, η Uber και το eBay. Ίσως τα πράγματα να αλλάξουν στο μέλλον. Αυτοί που θα τα καταφέρουν δεν θα είναι πολιτικά στελέχη, αλλά εκείνοι που θα πειραματιστούν σοβαρά, θα εργαστούν επίπονα και θα οργανωθούν χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες. Η «δουλειά του μυρμηγκιού», που έλεγαν οι λενινιστές, στην εποχή μας δεν μπορεί να είναι για την κατάληψη της κεντρικής εξουσίας, αλλά για να χτιστούν διαφορετικές κυψέλες παραγωγής και ανταλλαγής στη βάση.

Σχετικά, τέλος, με την οικονομική πολιτική του κράτους, η ριζοσπαστική αριστερά δεν έχει τίποτε πρακτικό να προτείνει στην εποχή της ταχύτατης καινοτομίας και της παγκόσμιας αγοράς. Μέχρι σήμερα οι πιο αδύναμοι προστατεύονται καλύτερα μόνο μέσα στις «μικτές» οικονομίες, δηλαδή εκεί όπου το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής οργανώνεται σε καπιταλιστικές επιχειρήσεις και το μεγαλύτερο μέρος των υπηρεσιών παιδείας, υγείας και κοινωνικής προστασίας οργανώνεται από το δημόσιο. ‘Όσο κι αν πιέζεται το κοινωνικό κράτος σήμερα, κανένας δεν έχει προτείνει στα σοβαρά κάτι καλύτερο από την μικτή οικονομία σε κάποιαν από τις πολλές παραλλαγές της.

Μερικοί στο ΣΥΡΙΖΑ προτείνουν την κρατική ιδιοκτησία των τραπεζών, της ενέργειας και των υποδομών ως απάντηση στην καπιταλιστική παραγωγή. Αυτό δοκιμάστηκε πολλές φορές τον 20ο αιώνα, σε πολλές χώρες, και απέτυχε. Σήμερα είναι ακόμα πιο απίθανο να πετύχει. Κάθε μεγάλη επιχείρηση, για να είναι παραγωγική, θα πρέπει να είναι ανοιχτή στην παγκόσμια καινοτομία και να εντάσσεται σε παγκόσμιες αλυσίδες αξίας. Χωρίς εισαγόμενα μηχανήματα, πρώτες ύλες και τεχνογνωσία δεν μπορεί να σταθεί κανένας, ούτε στην Κίνα, ούτε στην Ολλανδία.

Ποιος πιστεύει στα σοβαρά ότι η Εθνική Τράπεζα, η Βιομηχανία Ζάχαρης, και η ΔΕΗ μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες της εποχής αν τις ελέγχει ο Λαφαζάνης και η ΓΕΝΟΠ; ‘Έχουμε αρκετά δείγματα γραφής από το κρατικό μονοπώλιο στην παραγωγή ενέργειας: προτίμηση στο λιγνίτη, πετρέλαιο στα νησιά (η χαρά της διαπλοκής), απέχθεια στην ηλιακή και αιολική ενέργεια. Φοβούνται μήπως αποδυναμωθεί η κεντρική εξουσία από την αποκεντρωμένη παραγωγή και διανομή, που θα γίνεται από τις στέγες των κτιρίων ή από τα οικόπεδα των Δήμων. Σε περίπου πέντε χρόνια η νέα ενεργειακή τεχνολογία, που συνδυάζει ανανεώσιμες πηγές και μεγάλες μπαταρίες, θα είναι οικονομικά ανταγωνιστική, και θα επεκταθεί σε όλο τον κόσμο. Εκτός από το μικρό γαλατικό χωριό της Αριστερής Πλατφόρμας.

Σε αυτά τα τρία πεδία, δηλαδή στην εσωτερική οργάνωση της παραγωγής, στις εναλλακτικές σχέσεις διανομής, και στον κεντρικό οικονομικό σχεδιασμό, η ανεπάρκεια της ριζοσπαστικής Αριστεράς είναι παγκόσμια. Αλλά στο πεδίο των κοινωνικών υπηρεσιών το πράγμα διαφέρει.

Σε μερικές χώρες της Ευρώπης οι αριστεροί μιας προηγούμενης εποχής πέτυχαν κάτι πραγματικά ριζοσπαστικό: την ελεύθερη καθολική πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες υγείας και παιδείας, την παροχή βασικής σύνταξης σε όλους, καθώς και σημαντικά επιδόματα για άνεργους και φτωχούς. Σε αυτό το πεδίο η διεθνής αριστερά έχει να δείξει μεγάλες πρακτικές νίκες. Όχι όμως και η δική μας ριζοσπαστική αριστερά, που με το λόγο και τη δράση της υπονομεύει κάθε προσπάθεια να χτίσουμε αντίστοιχης ποιότητας και έκτασης υπηρεσίες στην Ελλάδα.

Στο συνταξιοδοτικό υπερασπίζεται τα προνομιούχα ταμεία και τις πρόωρες συντάξεις. Υπερασπίζεται δηλαδή ένα σύστημα που είναι ταυτόχρονα πολύ ακριβό και εξαιρετικά άδικο, καθώς αυξάνει την ανισότητα ανάμεσα στους ηλικιωμένους αντί να την μειώνει, και ταυτόχρονα μεταβιβάζει τόσο πολλούς πόρους στους σημερινούς συνταξιούχους που δεν περισσεύει τίποτε για τους νέους άνεργους, και ούτε θα περισσεύει για να πάρουν κάποτε σύνταξη οι σημερινοί σαραντάρηδες. Η τρόικα πρότεινε από το 2010 ένα πολύ πιο δίκαιο σύστημα, και η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ άρχισε να το υλοποιεί, αλλά ο ΣΥΡΙΖΑ δίνει διαρκώς μάχες οπισθοφυλακής για τα προνόμια, και αν μπορούσε θα μας γύριζε στην εποχή των 170 ταμείων.

Στην παιδεία έχουμε από δεκαετίες δωρεάν και καθολική πρόσβαση μέχρι το Λύκειο, και μαζικό δημόσιο πανεπιστήμιο, αλλά η ταξική διάκριση γίνεται μέσα από την ποιότητα των σπουδών. Και η ελληνική Αριστερά, αντί να είναι η πρώτη που απαιτεί ποιότητα για τα δημόσια σχολεία, αντιμάχεται την αξιολόγηση, απεχθάνεται τις νέες τεχνολογίες εκπαίδευσης, προτιμά να είναι τα πανεπιστήμια πεδίο μάχης παρά χώρος για να αποκτήσουν εφόδια εργασίας και παραγωγής οι φτωχοί φοιτητές.

Στην υγεία δεν έχουν κανένα σχέδιο για την πιο αποτελεσματική χρήση των περιορισμένων πόρων. Αντιδρούσαν στην μετάπτωση προς τα γενόσημα, επιμένουν στους κομματικούς διορισμούς, καλύπτουν το φακελάκι, , και πάλι απεχθάνονται την αξιολόγηση. Ακυρώνουν έτσι και την ποιότητα και την δωρεάν πρόσβαση.

Ο ΣΥΡΙΖΑ λοιπόν, ενώ κουβαλάει τις αδυναμίες της παγκόσμιας ριζοσπαστικής Αριστεράς, δεν υποστηρίζει στην πράξη τις σημαντικές επιτυχίες της. Αυτές τις επιτυχίες τις υπερασπίζεται η κεντροαριστερά της Ευρώπης, που για εσάς, σύντροφοι, είναι συντηρητική.

Αντί γι’ αυτό, ο ΣΥΡΙΖΑ αποφάσισε να κάνει σημαία του ορισμένες δανεικές ιδέες, όπως είναι η διαγραφή χρέους, η ανάπτυξη μέσω ελλειμμάτων και (για μερικούς) το εθνικό νόμισμα. Τίποτε από τα τρία δεν είναι ειδικά αριστερό. Τις υποστηρίζουν και ...

Οι εισφορές είναι ένας βαρύς φόρος πάνω στην εργασία (#η "φορολογική σφήνα")

Η κοινωνική αλληλεγγύη επιβάλλει να περάσουμε σε ένα δημόσιο σύστημα υγείας ισότιμης και καθολικής πρόσβασης, χωρίς ασφαλιστικά ταμεία υγείας, όπως ήταν και η αρχική σύλληψη το 1982, μέχρι να την αλλοιώσουν οι ισχυρές συντεχνίες.

Ο πιο βαρύς φόρος

του Αρίστου Δοξιάδη*

Με πολλούς νέους φόρους και με αυξημένους συντελεστές, με μεγάλες οριζόντιες περικοπές δαπανών, αλλά με ελάχιστο περιορισμό της φοροδιαφυγής, φθάσαμε επιτέλους σε δημοσιονομικό πλεόνασμα. Σύμφωνα με τη Eurostat, τα έσοδα του κράτους ως ποσοστό του ΑΕΠ αυξήθηκαν από 38,4% το 2009 σε 44,6% το 2012 και έχουν φθάσει πολύ κοντά στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Με τα στοιχεία του 2013, ίσως να τον έχουν ξεπεράσει.

Για μερικούς, π.χ. την κυβέρνηση, αυτό σημαίνει ότι έχουμε σχεδόν ολοκληρώσει τη δημοσιονομική προσαρμογή. Για άλλους, π.χ. τον ΣΥΡΙΖΑ, θα πρέπει οι φόροι να αυξηθούν ακόμα περισσότερο. Για άλλους, οι φόροι είναι πολύ υψηλοί, και με πρώτη ευκαιρία θα πρέπει να μειωθούν. Η Δράση, για παράδειγμα, κάνει εκστρατεία κατά των νέων φόρων στα ακίνητα. Η δική μου γνώμη είναι ότι δεν μπορούν να μειωθούν σημαντικά οι φόροι στο ορατό μέλλον. Γιατί πρέπει να μειωθούν δραστικά οι ασφαλιστικές εισφορές.

Είναι φυσικό να μας φαίνεται πιο βαριά η πρόσφατη επιδρομή του κράτους στο πορτοφόλι μας. Αυτή έχει πολλές μορφές, από το πετρέλαιο θέρμανσης μέχρι τον φόρο κατοχής σε ακίνητα που δεν αποδίδουν. Εχοντας ζήσει επί δεκαετίες χωρίς αυτά, όταν συμβαίνουν, και μάλιστα σε μειωμένα εισοδήματα, είναι οδυνηρά. Αλλά, αν επικεντρωθούμε σε αυτά, αφήνουμε άθικτο το σύστημα που μας έφερε στην κρίση. Ηταν τα βάρη που είχαμε, όχι αυτά που δεν είχαμε, που στρέβλωναν την οικονομία της μεταπολίτευσης. Αυτά είναι που πρέπει να μειωθούν, για να μπούμε σε μια διαφορετική τροχιά ανάπτυξης.

Επί δεκαετίες, ενώ η κατανάλωση μεγάλωνε, η νόμιμη απασχόληση στον ιδιωτικό τομέα έμενε στάσιμη, η «μαύρη» εργασία επεκτεινόταν, οι επιχειρήσεις παρέμεναν πολύ μικρές και η παραγωγικότητα της εργασίας στους εμπορεύσιμους κλάδους ήταν χαμηλή. Σε αυτό συντέλεσε πολύ το πλέγμα των επιβαρύνσεων πάνω στη νόμιμη παραγωγική δραστηριότητα. 

Πέρα από τη γραφειοκρατία, τη διαφθορά και μερικούς παράλογους περιορισμούς της εργατικής νομοθεσίας, το κύριο βάρος ήταν η λεγόμενη "φορολογική σφήνα". Πρόκειται για τη διαφορά ανάμεσα στον καθαρό μισθό που παίρνει ο εργαζόμενος και στο κόστος για την επιχείρηση που τον απασχολεί. 

Τα συστατικά της σφήνας είναι, κυρίως, οι ασφαλιστικές εισφορές και ο παρακρατούμενος φόρος εισοδήματος. Στην Ελλάδα ήταν εξαιρετικά υψηλή συγκριτικά με τις άλλες χώρες της Ε.Ε. Ημασταν στη δεύτερη ή την τρίτη θέση.

Ηρθε η κρίση και η ανεργία εκτινάχθηκε. Εγινε επιτακτική η ανάγκη να μπορούν να προσλάβουν περισσότερους εργαζόμενους οι επιχειρήσεις που πασχίζουν να σταθούν στον διεθνή ανταγωνισμό. 

Αυτό προϋποθέτει, ανάμεσα σε άλλα, να είναι μικρότερο το κόστος ανά εργαζόμενο, μέχρι τουλάχιστο να βελτιωθεί η παραγωγικότητα. 

Από την πίεση της ανεργίας ...

Πρώτα η παραγωγή

"Το αόρατο ρήγμα: Θεσμοί και συμπεριφορές
στην ελληνική οικονομία", Εκδόσεις Ίκαρος

του Αρίστου Δοξιάδη*

Τα δύο μεγάλα μόνιμα ελλείμματα στην οικονομία, που σε συνδυασμό έφεραν την κρίση, ήταν το δημοσιονομικό και το έλλειμμα παραγωγής. Υποτίθεται ότι τα Μνημόνια σχεδιάστηκαν για να αντιμετωπίσουν και τα δύο, αλλά έχουμε φτάσει στο σημείο όπου πρέπει να διαλέξουμε ποιο έχει προτεραιότητα, και η κυβέρνηση έχει επιλέξει το δημοσιονομικό. Κάνει λάθος, και το πληρώνουμε ακριβά. 

Το πρόβλημα πηγάζει από την αγωνιώδη προσπάθειά της να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα, είτε με νέους φόρους είτε με νέους τρόπους αποτροπής της φοροδιαφυγής. Αυτές οι ενέργειες λειτουργούν ανασταλτικά στις όποιες προσπάθειες να αυξηθούν η παραγωγή και η απασχόληση, που θα προέλθουν από τον ιδιωτικό τομέα.

Στον διάλογο για τις προτεραιότητες διαβάζουμε μακρο-αριθμούς («Οι φόροι στην Ελλάδα είναι κατά 4% του ΑΕΠ λιγότεροι από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης») και αφηρημένα ουσιαστικά («επιχειρηματικότητα», «φοροδοτική ικανότητα»). 

Θα ήταν πιο χρήσιμο να σκεφτούμε από την πλευρά των ανθρώπων που υφίστανται τις πολιτικές του κράτους και που οι δικές τους πράξεις θα φέρουν τα αποτελέσματα και στα δύο μέτωπα, της παραγωγής και των δημόσιων οικονομικών. 

Δεν υπάρχει "επιχειρηματικότητα" χωρίς επιχειρηματίες και στελέχη, και δεν υπάρχουν φόροι χωρίς φορολογούμενους που τους πληρώνουν. 

Το πολιτικό δίλημμα προκύπτει επειδή οι φορολογούμενοι που καλούνται με τα πρόσφατα μέτρα να πληρώσουν περισσότερο ή να είναι πιο συνεπείς, σε μεγάλο βαθμό ταυτίζονται με τους ανθρώπους που καλούνται να αυξήσουν την παραγωγή και να δημιουργήσουν νέες δουλειές.

Ο φόρος κατοχής ακινήτων, που έχει συζητηθεί πολύ, δεν είναι καθ’ εαυτό κακός ή παράλογος. Πολλοί φιλελεύθεροι οικονομολόγοι διεθνώς τον προτιμούν από άλλους φόρους, π.χ. του εισοδήματος. 

Σε εμάς τα προβλήματα είναι, πρώτον, ότι είναι ένας επιπλέον φόρος, σε μια χώρα όπου τα εισοδήματα έπεσαν απότομα και τα έσοδα του κράτους έχουν ήδη αυξηθεί πολύ ως ποσοστό του ΑΕΠ (κατά 6 μονάδες από το 2009 ώς το 2013). Θα ήταν πολύ καλύτερα αν ίσχυε σε αντικατάσταση κάποιας άλλης επιβάρυνσης. 

Δεύτερον, εφαρμόζεται με τρόπο άγαρμπο και ίσως παράνομο, πράγμα που ενισχύει την αίσθηση του κράτους που αρπάζει όπως ...

Σαββατόβραδο με Αρίστο Δοξιάδη (#Αόρατο Ρήγμα, μεταρρυθμιστικός χώρος, κίνηση των 58, κεντροαριστερά)

Στην "Σκόνη του Χρόνου" της Παρασκευής και 13, με οικοδέσποινα την Μελίνα Δασκαλάκη:

Η Σκόνη του Χρόνου της 13.12.2013 στον AmagiRadio με τον Αρίστο Δοξιάδη. by Melina Daskalakis on Mixcloud

Το "Αόρατο Ρήγμα" και οι "αόρατοι" (#Αρίστος Δοξιάδης)

από το left liberal synthesis

Διάβασα "Το "Αόρατο Ρήγμα" του Α. Δοξιάδη και το απόλαυσα γιατί με ένα σαφή αλλά τεχνικά τεκμηριωμένο τρόπο, αναδεικνύει τις ιδιομορφίες της ελληνικής κοινωνίας του "μνημονίου". Δεν θέλω να κάνω μια ολική παρουσίαση του βιβλίου, γιατί απλά το θεωρώ ένα από τα must για όποιον προσπαθεί να διατυπώσει ένα δημόσιο λόγο. Θέλω να εκμεταλλευτώ το "Αόρατο Ρήγμα" (εφεξής ΑΡ) για να αναδιατυπώσω μια άποψη που έχω σχηματίσει:

Η τρέχουσα ιδεοκίνηση για την πολιτική και την οικονομία, όταν γίνεται με τους τρέχοντες όρους, είναι τελετουργική. Αυτή η τελετουργία έχει τη μορφή της οξύτητας. 

Εντός ή κάτω από τους πολλούς πόλους της αντιπαλότητας, υφίστανται δυναμικά πλάσματα συμφερόντων, τα οποία έχουν σχηματίσει αόρατα ρήγματα και αόρατες συναινέσεις. 

Μιλάμε κυριολεκτικά για ένα ενεργό υπέδαφος, μια ζέουσα "βαθιά δομή" επί της οποίας η τρέχουσα πόλωση είναι μια υπερκατασκευή. 

Η μεταμόρφωση των υπαρκτών αόρατων ρηγμάτων σε φαινόμενες συγκρούσεις με άλλα επίδικα είναι ο όρος συντήρησης, καθήλωσης των πόλων των αόρατων ρηγμάτων αυτών. 

Στο ΑΡ διατυπώνεται ένα συνεκτικό έργο όπου αναδεικνύονται αυτά τα αόρατα ρήγματα. Ενδεικτικά:

Στο ΑΡ γίνεται μια ταξινόμηση ανάμεσα σε "διεθνώς εμπορεύσιμους κλάδους " tradables και "μη εμπορεύσιμους κλάδους". Οι πρώτοι περιλαμβάνουν όλες τις δραστηριότητες που υφίστανται άμεσα τον ανταγωνισμό (πχ ο μαραγκός από το Ικεα) ενώ στους δεύτερους όσοι δεν υφίστανται άμεσα τον ανταγωνισμό ( πχ δημόσια διοίκηση). 

Παρότι αναγκαστικά απλοποιώ το σχήμα, ο ΑΔ παρατηρεί πως για μια ολόκληρη φάση ενώ τα καταναλωτικά πρότυπα αυξάνουν για όλους, το μερίδιο των "εμπορεύσιμων κλάδων" συρρικνώθηκε. Η ιζηματοποίηση των όλων εισοδημάτων και η συνακόλουθη έκφραση της δυσανεξίας τους χωρίς το αόρατο ρήγμα τους, δημιουργεί ένα μετασχηματισμένο πόλο δυσανεξίας. Ο πόλος αυτός ενώ δημιουργεί την πολιτική πλοκή (πχ αντιμνημόνιο fast track) αποκρύβει και τελικά συντηρεί το ρήγμα, εις βάρος των θυμάτων του πόλου των "εμπορεύσιμων".

Στο ΑΡ προσφέρονται και άλλες διαυγαστικές παρατηρήσεις και ταξινομήσεις , που αποκρύβονται από την τρέχουσα ιδεοκίνηση (πχ το θέμα των μεγάλων εταιρειών, η φορολογία των αυτοαπασχολούμενων, οι μηχανισμοί φυγής από τις υπηρεσίες του δημοσίου κλπ). Εαν η ελληνική κοινωνία αναλυθεί με τα εργαλεία και την οπτική του ΑΡ τότε μια σειρά από δραστηριότητες και λειτουργίες , αποκαλύπτονται ως "ορθολογικές" επιλογές έλλογων ...

Ο λάθος άξονας

του Αρίστου Δοξιάδη*

Επειδή έχω συνυπογράψει την έκκληση των «58» με ρωτούν συχνά αν είμαι «κεντροαριστερός» ή με ποιο κόμμα έχω περισσότερα κοινά. 

Θεωρώ όμως πιο ουσιαστικό ένα άλλο ερώτημα: πόσο μας βοηθά η συμβατική πολιτική γεωγραφία, δηλαδή ο άξονας δεξιά-αριστερά, για να αξιολογήσουμε έναν πολιτικό φορέα, ένα πρόσωπο ή μια πρόταση δημόσιας πολιτικής;

http://issuu.com/ikarosbooks/docs/9789605720049

Η απάντηση είναι: εξαρτάται από τη φύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει μια κοινωνία. Το δεξιό και το αριστερό, ως πολιτικές και ιδεολογικές παραδόσεις, ξεχωρίζουν σε λίγα, μεγάλα ζητήματα, όπως η έκταση του κράτους, η ελευθερία του επιχειρείν, η ατομική ή συλλογική ευθύνη για την ευημερία. Αυτά μεταφράζονται σε λίγο-πολύ τυποποιημένες προγραμματικές διακηρύξεις και (σπανιότερα) σε πρακτική δημόσια πολιτική. 

Αν, λοιπόν, σε μια κοινωνία το κύριο πρόβλημα είναι, π.χ., η υψηλή φορολογία, τότε έχει αξία μια «δεξιά» πρόταση για μικρότερο κράτος, και αν είναι η μεγάλη ανισότητα, έχει αξία μια «αριστερή» πρόταση για κοινωνικές παροχές στους πιο αδύναμους. 

Συνήθως τα προβλήματα είναι πολύπλοκα, γι’ αυτό και συχνά «αριστεροί» ηγέτες κάνουν «δεξιές» μεταρρυθμίσεις και το αντίστροφο.

Υπάρχουν όμως μεγάλα προβλήματα που δεν έχουν απάντηση στον άξονα δεξιά-αριστερά. Αυτό ισχύει παντού, και ακόμα περισσότερο σε κοινωνίες όπου δεν κυριάρχησε ποτέ ο κλασικός εργοδοτικός καπιταλισμός της Δύσης. 

Σε αυτές, όπως στην Ελλάδα, οι σχέσεις παραγωγής, εκμετάλλευσης, εξουσίας, ιδιοποίησης είναι σιωπηρές, χωρίς μια μεγάλη αφήγηση να τις δικαιολογεί ή να τις καταδικάζει. Αλλά είναι πραγματικές και ορίζουν τη ζωή των πολλών, με τρόπο που δεν φαίνεται στις σχηματικές αναλύσεις.

Παράδειγμα, το δημόσιο σχολείο. 

Εχει αναλυτικό πρόγραμμα διδασκαλίας κεντρικά προσδιορισμένο από το υπουργείο, και έχει επίσης εργασιακές σχέσεις για τους δασκάλους, που συνοψίζονται σε πολύ λίγες ώρες εργασίας (κατά μέσον όρο), σε πάρα πολλούς δασκάλους, πολύ χαμηλούς μισθούς, μονιμότητα και καμία αξιολόγηση. 

Αυτή είναι η επίσημη πλευρά. Υπάρχει και η ανεπίσημη πρακτική. 

Πολλοί δάσκαλοι κάνουν ιδιαίτερα το απόγευμα, άλλοι έχουν δεύτερες δουλειές που ...

Οι εξαγωγές είναι η μόνη ελπίδα μας για νέες δουλειές και για καλύτερα εισοδήματα

Οι επιχειρήσεις που λείπουν
του Αρίστου Δοξιάδη* 

Παθιάζονται στα κανάλια με το χαράτσι και τις συντάξεις, με τη λιτότητα και την τρόικα, αλλά δεν λένε κουβέντα για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές.
Δεν είναι πιασάρικο το θέμα, γιατί ποιον να κατηγορήσεις και ποιον να υποστηρίξεις; Το πολύ πολύ να δείξεις έναν εξαγωγέα που περιμένει δύο χρόνια για την επιστροφή ΦΠΑ, αλλά ποιος θα συγκινηθεί;

Ομως, οι εξαγωγές είναι η μόνη ελπίδα μας για νέες δουλειές και για καλύτερα εισοδήματα, και οι μειωμένες εισαγωγές είναι που δείχνουν πόσο φτωχοί είμαστε πραγματικά. Το εμπορικό ισοζύγιο μοιάζει βαρετό, αλλά θα έπρεπε να είναι στο επίκεντρο των συζητήσεων.  

Ενα θλιβερό γράφημα δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα του ινστιτούτου Bruegel πριν από λίγες μέρες:

Δείχνει τις αλλαγές στο εμπορικό ισοζύγιο των χωρών της Ευρωζώνης. 
Φαίνεται ανάγλυφα η διαφορά της Ελλάδας από την Ισπανία, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία. 
Από το 2007 έως το 2012, στην Ιρλανδία οι εξαγωγές αυξήθηκαν μέσα στην κρίση κατά 14% του ΑΕΠ, στην Πορτογαλία 6% και στην Ισπανία 5%. 
Σ’ εμάς μειώθηκαν οριακά. 
Οι εισαγωγές μειώθηκαν μόλις κατά 2-3% του ΑΕΠ σε Ισπανία και Πορτογαλία, και αυξήθηκαν λίγο στην Ιρλανδία. Σ’ εμάς έπεσαν κατακόρυφα, κατά 12% του ΑΕΠ. 

Ενώ, δηλαδή, οι άλλοι προσαρμόστηκαν προς τα πάνω εξάγοντας, εμείς αναγκαστήκαμε να κόψουμε την κατανάλωση χωρίς οφέλη.

Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό, αν οι εξαγωγές μας είχαν αντιδράσει στη λιτότητα όπως στην Ιρλανδία, το εθνικό μας εισόδημα θα ήταν το 2012 κατά περίπου 20 δισ. μεγαλύτερο από αυτό που ήταν (+10%). 
Αν είχαμε πιο μέτρια επίδοση, όπως της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, πάλι το εθνικό εισόδημα θα ήταν κατά 9 δισ. περισσότερο, και το κράτος θα είχε τουλάχιστο 3 δισ. περισσότερα έσοδα. 
Οσο δηλαδή επιδιώκει να εισπράξει από το χαράτσι ή όσο θα περικοπούν οι συντάξεις το 2013.
 
Γιατί αντιδρά τόσο αργά η δική μας οικονομία; 

Στο κάτω κάτω, η πολιτική εσωτερικής υποτίμησης ήταν πιο σκληρή εδώ από ό,τι στους άλλους, και αυτό θα έπρεπε να ευνοεί τις εξαγωγές. Η απάντηση έχει δύο χρόνους, το παρελθόν και το παρόν:
 
Στο παρελθόν, διώξαμε από τη χώρα μας τον τύπο των επιχειρήσεων που θα μπορούσαν τώρα να ωφεληθούν από την κρίση και να μας βγάλουν ...

Η καλύτερη ευκαιρία που έχουμε

 Αν η σύμβαση κυρωθεί από τη Βουλή και αν το PSI πραγματοποιηθεί και φυσικά αν η ευρωζώνη σταθεροποιηθεί, τότε έχουμε ένα πλαίσιο για να εργαστούμε για την ανάπτυξη. Οχι ιδανικό και καθόλου εύκολο. Είναι όμως η καλύτερη ευκαιρία που θα έχουμε στον πραγματικό κόσμο.

Μια ευκαιρία στον πραγματικό κόσμο
του Αρίστου Δοξιάδη*

Οπως πάντα, γέμισαν τα ΜΜΕ από υπερβολές και παραπληροφόρηση για τις επιπτώσεις των νέων συμφωνιών. Χαρακτηριστικό δείγμα ήταν όσα δήλωναν διάφοροι αναλυτές για την επίδραση της μείωσης του κατώτατου μισθού. Ηταν σαν να επρόκειτο μονομιάς να πέσουν όλοι οι χαμηλοί μισθοί και όλα τα συνδεδεμένα επιδόματα κατά 22% και από αυτό να προκύψει πρόσθετη ύφεση. 

Στην πράξη, ο κάθε εργοδότης θα πρέπει να αποφασίσει αν τον συμφέρει να τροποποιήσει προς τα κάτω τη σύμβαση με τους υπαλλήλους του. Μπορεί να απειλήσει με απόλυση, με κίνδυνο να χάσει αυτούς που ξέρουν τη δουλειά και να επιβαρυνθεί με αποζημιώσεις. Κανένας δεν ξέρει πόσοι θα το κάνουν. Από την άλλη πλευρά, μερικοί εργοδότες θα προσλάβουν με το νέο κατώτατο μισθό πρόσθετους υπαλλήλους , που αλλιώς θα έμεναν άνεργοι. Κανένας δεν μπορεί να ξέρει πόσους.

Τα οικονομικά μοντέλα δείχνουν ότι μακροπρόθεσμα η μείωση του κατώτατου μισθού θα σημαίνει λιγότερη ανεργία για τους νέους. Το βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα της μείωσης κανένας δεν μπορεί να το εκτιμήσει: αν θα εντείνει την ύφεση ή θα προσθέσει εισοδήματα.

Τι πραγματικά μας κληροδοτούν οι συμφωνίες;

Χρέος: Οι δανειστές (ιδιώτες και κράτη αθροιστικά) θα έχουν αποδεχθεί ζημιά περίπου 50% στην παρούσα αξία των δανείων τους. Από ταμειακή άποψη, δεν θα υπάρχει επιβάρυνση του προϋπολογισμού για τόκους ως το 2015. Μετά, για πολλά χρόνια δεν θα χρειάζεται να βγούμε στις αγορές για να αναχρηματοδοτούμε το χρέος, αλλά θα πρέπει να εξυπηρετούμε τους τόκους με ένα πρωτογενές πλεόνασμα (ή/και έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις) της τάξεως του 4%-5% του ΑΕΠ. Αν αυτό δεν υπάρχει, θα πρέπει να γίνει νέα διαπραγμάτευση. Είναι πολύ δύσκολο να έχουμε σταθερά ένα τέτοιο πλεόνασμα. Αυτό θα το ξέρουν «οι αγορές» και θα αντιμετωπίζουν τη χώρα ως υψηλού κινδύνου.
Συνεπώς είναι πολύ πιθανόν να γίνει άλλη μια συμφωνία αναδιάρθρωσης σε τρία χρόνια. Η διαπραγματευτική μας δύναμη τότε θα εξαρτάται από το πόσο καλά έχει πάει η ανασυγκρότηση της ελληνικής παραγωγής και η εξυγίανση των δημοσιονομικών. Οσο μικρότερο είναι το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και όσο μεγαλύτερο το πρωτογενές πλεόνασμα του κράτους τόσο πιο εύκολα θα μπορούμε να πετύχουμε μια καλή αναδιάρθρωση χωρίς επαχθή νέα μέτρα.

Δημοσιονομικά: Η σύμβαση προβλέπει ακόμη σημαντικές περικοπές δαπανών αλλά όχι νέα αύξηση φόρων ως ποσοστό του ΑΕΠ. Οι ζητούμενες περικοπές είναι τόσες που, αν δεν είναι στοχευμένες, θα εντείνουν τη φτώχεια και την παράλυση του κράτους. Είναι μόνο ελληνικό θέμα το αν θα γίνουν σωστά.

Ας κάνουν οι ξένοι ό,τι δεν µπορούµε εµείς

του Αρίστου Δοξιάδη*

Εθνική κυριαρχία στα οικονοµικά ζητήµατα δεν σηµαίνει ότι «το έθνος» ασκεί την κυριαρχία, γιατί το έθνος δεν είναι υποκείµενο και δεν ασκεί τίποτε. 

Σηµαίνει ότι την οικονοµική πολιτική την ασκούν οµάδες που είναι πολίτες ετούτης της χώρας και όχι κάποιας άλλης. Αλλά η κυριαρχία που ασκούν δεν είναι πάντα σε όφελος των υπόλοιπων πολιτών της χώρας.

Οπου λειτουργεί ικανοποιητικά η δηµοκρατία, οι κυρίαρχες οµάδες εφαρµόζουν πολιτική που εξυπηρετεί τους πολλούς. Αντίθετα, στις δικτατορίες «εθνική κυριαρχία» σηµαίνει ότι κάποιος δικτάτορας κάνει ό,τι θέλει, συνήθως χωρίς να ωφελείται ο λαός. 

Ανάµεσα στις αναπτυγµένες δηµοκρατίες και στις δικτατορίες υπάρχουν οι περισσότερες χώρες, µε ατελείς δηµοκρατίες, µε οµάδες προνοµιούχων που έχουν ειδική πρόσβαση στην εξουσία, που πότε ασκούν «φιλολαϊκή» πολιτική, πότε βοηθάνε να αναπτυχθούν υγιείς επιχειρήσεις, πότε κλέβουν τα ταµεία του κράτους και πότε αναγκάζονται να µαζέψουν τα συντρίµµια µιας κακής περιόδου. 

Οι δηµοκρατίες συνειδητά έχουν εκχωρήσει µέρος της οικονοµικής τους κυριαρχίας σε οργανισµούς όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση. 

Για παράδειγµα, έχουν απεµπολήσει το δικαίωµα να επιβάλλουν προστατευτικούς δασµούς για να στηρίξουν οµάδες επιχειρήσεων. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι λαοί ωφελήθηκαν όπου απεµπολήθηκε το δικαίωµα – γιατί µπήκε φρένο στις αξιώσεις των επιχειρηµατιών που θα καρπώνονταν προσόδους από µια προστατευτική πολιτική, σε βάρος των καταναλωτών και των άλλων κλάδων της οικονοµίας. 

Στην Ελλάδα είχαµε ένα εθνικό πλην όµως άθλιο σύστηµα οικονοµικής διακυβέρνησης στο οποίο συµµετείχε η πλειονότητα του πολιτικού προσωπικού. 

Μοίραζε προνόµια και απέφευγε κάθε γενικό και µακρόπνοο σχέδιο: συνταξιοδοτικές ρυθµίσεις ούτε δίκαιες ούτε βιώσιµες, δηµόσια έργα υπερτιµηµένα και µισοτελειωµένα, τοποθετήσεις στο ∆ηµόσιο που δεν εξυπηρετούσαν το δηµόσιο συµφέρον, πληρωµές σκοτεινές, άγνωστος αριθµός δηµοσίων υπαλλήλων, κρατικές προµήθειες αλαλούµ. 

Το σύστηµα είχε τυπική πολιτική νοµιµοποίηση, αλλά ήταν χτισµένο έτσι που να µην επιτρέπει πολλές επιλογές, είτε για τους ψηφοφόρους είτε για τους λίγους αιρετούς που ήθελαν να φέρουν κάτι καινούργιο. Παράδειγµα, η οικτρή αποτυχία όσων επιχείρησαν να θέσουν το Ασφαλιστικό σε πιο υγιείς βάσεις. 

Η πολιτική οικονοµία χαρακτηρίζει µια τέτοια κατάσταση «θεσµική παγίδα» (institutional trap). 

Μερικές κοινωνικές οµάδες κερδίζουν από τα προνόµια του συστήµατος. 

Αλλες πιο πολυπληθείς πλήττονται, αλλά δεν µπορούν να φανταστούν και να πεισθούν ότι θα κερδίσουν σε ένα ριζικά διαφορετικό θεσµικό πλαίσιο. 

Το κόστος της µεταρρύθµισης µοιάζει βαρύ, ενώ το όφελος άγνωστο. 

Συνεπώς οι δυνάµεις της συντήρησης παραµένουν κυρίαρχες, παρ’ όλα τα προφανή προβλήµατα του status quo.

Ετσι φτάσαµε στη χρεοκοπία και στην παρέµβαση των ευρωπαίων εταίρων. 

Εκχωρήσαµε κυριαρχία, αρχικά ως προς τους δηµοσιονοµικούς στόχους. Σε αυτό δεν είχαµε επιλογή, για τους γνωστούς λόγους. 

Θα µπορούσαµε όµως να είχαµε επιλέξει εµείς τα µέσα και τα µέτρα πολιτικής για να πιάσουµε τους στόχους. 

«Εµείς», δηλαδή η ελληνική πολιτική ηγεσία. 

∆εν το έκανε, γιατί ήταν ανέτοιµη, ανίκανη, ή δεν ήθελε να πάρει το πολιτικό κόστος να προωθήσει και να υπερασπιστεί ένα δικό της σχέδιο λιτότητας. 

Ελεγε λοιπόν στην τρόικα «πείτε µας τι να κάνουµε» και µετά στους Ελληνες «µας το επιβάλλουν οι ξένοι». Αντίθετα, οι Ιρλανδοί σχεδίασαν δικό τους πακέτο λιτότητας, οδυνηρό αλλά εφαρµόσιµο και µάλλον αποτελεσµατικό. Από ό,τι φαίνεται, θα βγουν από την κρίση πολύ πιο γρήγορα από εµάς. 

Τώρα συζητείται το ενδεχόµενο η εµπλοκή της ΕΕ να υπερβεί τον σχεδιασµό των µέτρων, και να φτάσει στην εφαρµογή. 

Αν γίνει αυτό, πάλι θα είναι αποτέλεσµα της ανικανότητας των δικών µας – ή της ευθυνοφοβίας. 

Κανένας στην ΕΕ δεν επιθυµεί να στηθεί σε ένα υπουργείο και να µετράει πόσα οδοιπορικά εγκρίνει ο γενικός γραµµατέας. Θα το κάνει, αν το κάνει, µόνο για να διασώσει το σχέδιο διάσωσης. Το πιθανότερο όµως είναι ότι θα επιµείνει να εγκατασταθούν νέες διαδικασίες και συστήµατα ελέγχου, όπως επέµεινε για την Ενιαία Αρχή Πληρωµών και για την ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Και θα ελπίζει ότι µε αυτά τα συστήµατα η ελληνική πολιτική ηγεσία θα µπορεί να ελέγξει πιο καλά το κόστος. 

Αν όµως εµείς επιµένουµε στις λαθροχειρίες, οι Ευρωπαίοι δεν µπορούν να κάνουν τίποτε.

Σε αυτό το επίπεδο, των διαδικασιών και των ελέγχων, είναι καλοδεχούµενη η ευρωπαϊκή εποπτεία, και ας µην αρέσει στους πολιτικούς µας. 

Η αδιαφάνεια και τα παραθυράκια ήταν συστατικό στοιχείο του κράτους των προσόδων όπου διαφέντευαν. 

Αν ο εξωτερικός παράγοντας σπάσει τη θεσµική παγίδα και τους αναγκάσει να εγκαταστήσουν την υποδοµή µιας σύγχρονης διαχείρισης, ας γίνει έτσι. Αυτή η υποδοµή είναι απαραίτητη για τη λογοδοσία: είτε προς τις Βρυξέλλες είτε προς τον λαό.

Ένας διάλογος με πραγματικά δεδομένα και -επιτέλους- αληθινά διλλήμματα: αυτά δηλαδή που ξεχωρίζουν τους μεταρρυθμιστές "της ευθύνης" από τους λαϊκιστές, δεξιούς και αριστερούς

- υπάρχει βέβαια και ο λαϊκιστικός διάλογος κωφών - διαλέξτε...

Και οι δύο αρθρογράφοι που "συνομιλούν" παρακάτω, δηλαδή ο Γιάνης Βαρουφάκης και ο Αρίστος Δοξιάδης, έχουν μερικά αναντικατάστατα προσόντα: εκτός από τον βάθος και την ευθύνη της σκέψης τους στον τομέα που υπηρετούν, α) δεν είναι πολιτικοί, β) δεν έχουν ιδιοτελές συμφέρον από την κρίση, γ) δεν ενδιαφέρονται αν θα ωφεληθεί το κόμμα τους και η συντεχνία τους, και δ) δεν νοιάζονται να στρογγυλέψουν τα πράγματα για να μην στεναχωρεθούν οι "δικοί" τους. Βρίσκονται έξω από την παθογένεια του πολιτικού συστήματος της μεταπολίτευσης γι αυτό και μπορούν, να διατυπώσουν αληθινά τολμηρές όσο και ρεαλιστικά δραματικές προτάσεις αλλά και να τις αναθεωρήσουν κάτω από τον έλεγχο της καλόπιστης κριτικής. Με λίγα λόγια μπορούν να γίνουν και μέρος της λύσης εκτός από μέρος της ενοχικής και ανέξοδης διαμαρτυρίας όλων όσων "μαζί τους ψήφισαμε". 

Αγαπητέ Γιώργο
του Γιάνη Βαρουφάκη

Λίγο μετά τις εκλογές του 2009 δήλωνες ότι "είμαστε αντιεξουσιαστές στην εξουσία". Η πλειοψηφία των υπουργών σου σε στραβοκοιτούσαν και οι αντίπαλοί σου σε χλεύαζαν. Ήσουν μόνος εκείνη την στιγμή. Όμως, στον βαθμό που σε γνωρίζω, ήσουν αυθεντικός.

Από τότε κύλησε πολύ μολυσμένο νερό στο αυλάκι. Τις ουτοπικές δηλώσεις τις παρέσυρε η αγωνία για την διάσωση της χώρας. Σε ανάγκασε όχι μόνο να σφίξεις τα δόντια, πνίγοντας την ουτοπική σου πλευρά, αλλά και να αποκηρύξεις βασικές σου πεποιθήσεις για το τι πρέπει να γίνει και τι όχι. Πιστεύω, στον βαθμό που σε γνωρίζω, ότι τις αποφάσεις που έλαβες τις πήρες θεωρώντας ότι ήταν οι βέλτιστες μιας γκάμας απαίσιων εναλλακτικών. Και φαντάζομαι ότι ενέτειναν την μοναξιά σου.

Γιατί υπέγραψα την έκκληση των 32

του Αρίστου Δοξιάδη

Γιατί η Ελλάδα μπορεί  να βγει από την κρίση ως σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος μόνο με τη βοήθεια των ευρωπαίων εταίρων, και σε συνεννόηση με αυτούς.

Γιατί χωρίς τη συνεννόηση αυτή, η Ελλάδα θα κατρακυλήσει  προς τον τρίτο κόσμο.

Γιατί πλησιάζουμε σε αυτό το σταυροδρόμι, ταχύτατα.

Γιατί συνεννόηση με τους ευρωπαίους εταίρους σημαίνει μνημόνιο – κάποιας μορφής μνημόνιο.

Γιατί αυτήν την απλή αλήθεια αρνείται να την ξεστομίσει η μεγάλη πλειονότητα του πολιτικού προσωπικού: άλλοι, υπουργοί και βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, επειδή φοβούνται.  Άλλοι, στην αντιπολίτευση, από καθαρό καιροσκοπισμό. Όλοι κοιτάνε την επόμενη κάλπη, όχι την επόμενη δεκαετία.

Κανένας δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να προτείνει ένα καλύτερο μνημόνιο, να συμμετάσχει στη διαπραγμάτευση για αυτό και να το εφαρμόσει –  αφήνουν 2-3 υπουργούς να τα βγάλουν πέρα. Κανένας δεν στηρίζει εκείνα τα μέτρα του πρώτου μνημόνιου που είναι γνήσια εκσυγχρονιστικά, και θα έχτιζαν κράτος πιο αποτελεσματικό και δίκαιο.

Αν υπάρχουν σοβαρές εναλλακτικές, δεν τις έχουμε ακούσει. Αντί για αυτό  ακούμε τον Μίκη να υπόσχεται δάνεια από την Κίνα.

Δεν έχουμε όμως την πολυτέλεια του χρόνου μέχρι να ενηλικιωθούν οι πολιτικοί, ιδίως οι υπουργοί. Ας τολμήσουν να πουν την αλήθεια και να πράξουν ανάλογα, ή ας παραιτηθούν. Και ας αναλάβουν τα κρίσιμα υπουργεία όσοι έχουν την τόλμη να αλλάξουν τα πράγματα.

Δημοψήφισμα για το μνημόνιο ή για τη ευρωζώνη;

του Αρίστου Δοξιάδη

Μια θεμελιακή αντίρρηση σε δημοψήφισμα για το μνημόνιο είναι η εξής: οποιοδήποτε σχέδιο για έξοδο της Ελλάδας από την κρίση που θα περιλαμβάνει σημαντικό ρόλο των ξένων κρατών, ή πολυεθνικών οργανισμών, ή τραπεζών, θα είναι αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων ανάμεσα στην κυβέρνηση της Ελλάδας και σε εκπροσώπους των ξένων κρατών, κτλ. Δεν θα κάτσει ο λάος στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση θα κάτσει. Και σε επόμενες, και αναπόφευκτες αναθεωρήσεις, πάλι η κυβέρνηση θα κάτσει.

Συνεπώς, ο μόνος ρόλος ενός δημοψηφίσματος σε ένα τέτοιο σχέδιο θα είναι να το εγκρίνει ή απορρίψει στο σύνολο του, αφού θα έχουν τελειώσει οι διαπραγματεύσεις των κυβερνήσεων. Μπορεί όμως μια ελληνική κυβέρνηση να διαπραγματευτεί σοβαρά υπό αυτή την αίρεση; 

Όχι, γιατί οι άλλες κυβερνήσεις δεν θα σπαταλήσουν το δικό τους εσωτερικό πολιτικό κεφάλαιο ώστε να βρεθεί μια λύση (για την οποία έτσι κι αλλιώς θα κατηγορηθούν από κάποιους δικούς τους εκλογείς), αν εκ των υστέρων θα κινδυνεύει να απορριφθεί στην Ελλάδα. 

Θα ήταν χαζό εκ μέρους τους να επιλέξουν μια στρατηγική "αλληλεγγύης" αν δεν είναι δεδομένη η βούληση του αποδέκτη της αλληλεγγύης.

Συνεπώς, ένα ελληνικό δημοψήφισμα, στα πλαίσια ενός ευρωπαϊκού σχεδίου διάσωσης, θα έπρεπε να συνοδεύεται από αντίστοιχα γερμανικά, γαλλικά, κτλ δημοψηφίσματα. 

Όλοι ξέρουν όμως ότι αν ισχύσει μια τέτοια διαδικασία, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη θα πεθάνει: η πιθανότητα για 17 ταυτρόχρονα "ναι" σε 17 δημοψηφίσματα *πάνω σε οποιοδήποτε θέμα* τείνει στο μηδέν.
Μένει λοιπόν μόνο μία δυνατότητα για ένα ενδεχόμενο δημοψήφισμα: να μην είναι πάνω σε ένα συγκεκριμένο μνημόνιο ή σχέδιο διάσωσης, αλλά στο πιο θεμελιακό ερώτημα: 

Θέλουμε ευρωπαϊκό σχέδιο (που μόνο σε κυβερνητικό επίπεδο μπορεί να διαμορφωθεί) ή όχι; 

Δηλαδή, με την ΕΕ/ευρωζώνη ή μόνοι; 

Αλλά ποιός είναι έτοιμος να θέσει *αυτό* το ερώτημα, που είναι το μόνο γνήσιο δημοψηφισματικό; Και αν είναι έτοιμος, καταλαβαίνει τις καταστροφικές συνέπεις, πριν καν πάμε στις κάλπες;