Ο ΣΥΡΙΖΑ ως Ψυχοθεραπεία

"Η ψυχική ασθένεια δηλαδή, ως απουσία σθένους να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος τον Καπιταλισμό, είναι ουσιαστικά πολιτική νόσος και ως τέτοια, μπορεί να έχει πολιτική θεραπεία. Την άρση της εξοντωτικής μνημονιακής-καπιταλιστικής βαρβαρότητας και των συνεπειών της. 

Ακούγεται ίσως κάπως αστείο, ίσως και να είναι εναπομένον δείγμα της ψυχικής μου διαταραχής, αλλά είναι βαθιά αντικαταθλιπτική η προσδοκία ότι οι δυνάμεις της Αριστεράς στην πατρίδα μας θα μπορέσουν επιτέλους να λειτουργήσουν ψυχοθεραπευτικά για την κοινωνία μας. Ίσως αυτό, να είναι και η μεγαλύτερη ευθύνη τους!"

"Κάθε πρωί ξυπνάω στη λάθος πλευρά του Καπιταλισμού..."

Κάπως έτσι, η ανεργία που δεν τελειώνει ποτέ, σε σπρώχνει πίσω στους γονείς, σε οδηγεί να εγκαταλείψεις μία σύντροφο, να παλεύεις για την ταυτότητα του φύλου σου, να λείπεις από την παρέα των φίλων σου. Σε βαφτίζει απελπισμένο. Είναι μια νέα ταυτότητα αυτή: απελπισμένος τάδε, του τάδε και της δείνα. Επάγγελμα: άνεργος. Αριθμός μητρώου ανεργίας: διάλεξε  μόνος σου έναν από το ένα έως το ενάμιση εκατομμύριο.

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη*

Είμαι ξαπλωμένος στο κρεβάτι, τρομαγμένος, λουσμένος από έναν αναθεματισμένο κρύο ιδρώτα, που δεν λέει να με στεγνώσει. Δίπλα, ξαπλωμένη μια πλούσια γκάμα με παυσίπονα και ηρεμιστικά βότανα. Η μόνη πλούσια που βρέθηκε ποτέ στο κρεββάτι μου. Η γκάμα των αντικαταθλιπτικών! Η χαρά της βαλεριάνας, θα αστειευτώ... Ποια είναι αυτή; Είναι ωραία; Και γιατί χαίρεται άραγε; Πώς μπορεί εκείνη να χαίρεται; Όμως παραιτούμαι από τη σκέψη μιας γκόμενας που θα μπορούσαν να την έλεγαν Βαλεριάνα, όσο κι αν, στιγμιαία, τη φαντάζομαι με μεγάλα βυζιά.

Οι θόρυβοι απ’ έξω με αναστατώνουν. Η καρδιά μου χτυπάει ξέφρενα, εξαγριωμένα, με επιμονή. Ίσως είναι η μόνη από αυτό που θα ονόμαζα «εμένα», που έχει τόση επιμονή. Κοιμάμαι για λίγο. Είκοσι λεπτά. Δέκα λεπτά. Δέκα λεπτά. Είκοσι λεπτά. Η μέρα χωρίζεται σε σπασμένα δεκάλεπτα. Η νύχτα σπάει σε εικοσάλεπτα κέρματα.  Μια σειρήνα της αστυνομίας με ξυπνάει. Έξαφνα! Δείγμα πως οι σύντροφοι μου ξέχασαν να μου φράξουν τ’ αυτιά. Ύστερα, θυμάμαι πως δεν με λένε Οδυσσέα. Γι’ αυτό, ίσως, δεν έχω συντρόφους. Το κορμί μου εμποτίζεται στο φυτικό εκχύλισμα του φόβου μου. Τον ιδρώτα που στεγνώνει το μέσα μου σ’ ένα μακό μπλουζάκι. Τον κρύο ιδρώτα μου! Το φυτικό εκχύλισμα του φόβου μου, που διατίθεται αποκλειστικά από το τηλεμάρκετινγκ της ζωής μου. Οι θόρυβοι απ’ έξω με αναστατώνουν. Κι’ ύστερα πάλι τα ίδια. Το μοτίβο επαναλαμβάνεται! Σαν ένας χρυσαυγίτικος μαίανδρος που κάνει γύρω-γύρω και μου σφίγγει τη ψυχή.

Προσπαθώ να συγκεντρωθώ στην αναπνοή μου, αλλά το στομάχι μου είναι στριμμένο σαν μια παράξενη μοχθηρή γριά που σκίζει την μπάλα των πιτσιρικάδων. Μια μπάλα από ναυτία που παίζει κλοτσοσκούφι στο στομάχι μου.

Τώρα πια, ειδικά τέτοιες ώρες, όλα έχουν εξαρθρωθεί. Οι σπείρες, οι «τρομοκράτες», το μυαλό μου. Η κοινωνία. Τα πήρε η μπάλα! Τα αντικείμενα λυγίζουν σουρεαλιστικά σαν ρολόγια του Νταλί. Το «είναι» μου λυγίζει στο βάρος του!

Κλαίω ήσυχα, προσπαθώντας να μην ξυπνήσω κανέναν. Ώσπου κλαίω ανεξέλεγκτα, μέσα μου, εκτός μου, δεν ξέρω. Δεν ξέρω γιατί. Γιατί;

Ίσως να είναι η ενοχή που βαραίνει απ’ το νόημα της ζωής μου που χάθηκε.
Σε σένα δεν ντρέπομαι να το πω: για μένα, η «ψυχική υγεία» κακώς λέγεται έτσι. Μερικές φορές μου ακούγεται σαν γειτονιά. Κάπου ανάμεσα στο Ψυχικό και στο Υγεία. Μένω μακριά. Το ξέρω πως μένω μακριά και τέτοια ώρα δεν υπάρχει συγκοινωνία που να σε πηγαίνει εκεί.

Μια ψυχική ασθένεια, μπορεί να είναι μια από τις πιο φυσικές εμπειρίες που μπορεί να συμβούν σ’ έναν άνθρωπο. Με μια παράδοξη πρωτοτυπία: αν και οι αιτίες είναι πάντα συναισθηματικές, διανοητικές, οι επιπτώσεις αφορούν όλο το σώμα. Είναι στιγμές που σκέφτομαι πως το μυαλό μου κατοικεί στο στομάχι. Ή μήπως στο στήθος;
Κάπως έτσι, δεν τα κατάφερα να αποφύγω την κατάθλιψη. Δεν μπόρεσα να την παραχώσω στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Ίσως αρχικά και μην ήθελα να την καταπολεμήσω. Ποιός θα μπορούσε, άλλωστε,  να κερδίσει μια μάχη ενάντια στο μυαλό του;

Ψυχική κατάρρευση. Πιθανόν δεν είναι ένας όρος ιατρικά ορθός. Αλλά είναι ο μόνος επαρκής όρος που μπορεί να περιγράψει πως ένοιωσα στα χρόνια του Μνημονίου. Αρκετές φορές είχα τάσεις αυτοκτονίας και άλλες τόσες αποφάσισα να αυτοκτονήσω ως το τέλος του μήνα.

Ξέρεις, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, πάνω από 450 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο, έχουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας. Στην πατρίδα μας, ένας στους τρεις πάσχει από μια –τουλάχιστον- ψυχική διαταραχή. Αυτό είναι το 1/3 του πληθυσμού. Κι΄όμως, η ψυχική υγεία είναι κάτι που οι περισσότεροι από μας δεν καταλαβαίνουν. Δεν μιλάμε γι’ αυτό. Απλά, ελπίζουμε ότι το ψυχικό «κακό» δεν θα συμβεί σε μας. Ή το κάνουμε κουτσομπολιό στις στήλες λαϊκής ψυχολογίας του ίντερνετ και των free press περιοδικών.

Όταν αγνοούμε το γεγονός ότι η ψυχική υγεία μας αφορά όλους, η ετικέτα «φοριέται» μόνο σε όσους αγωνίζονται γι’ αυτήν. Η καλή ψυχική υγεία γίνεται ένα πράγμα κάπως αόρατο: τα αίτια της- που θα μπορούσαν να συναρτώνται με συναισθηματικά, κοινωνικά ή υλικά πλεονεκτήματα και προνόμια- μένουν αδιερεύνητα.

Το 1901, ο Seebohm Rowntree, απέδειξε ότι η φτώχεια δεν ήταν σφάλμα των φτωχών, αλλά από τότε μέχρι σήμερα οι νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις έχουν κατορθώσει να εξαλείψουν, σχεδόν, αυτή την ιδέα.

Καθώς η ανισότητα αυξάνεται, κάτω από την καπιταλιστική κυριαρχία, οι άνθρωποι οδηγούνται στη φτώχεια, σε σχέσεις εξάρτησης ή κατάχρησης ουσιών και σε συνθήκες ανημπόριας, ενώ οι ελεύθερη αγορά μας απαντά σαρκαστικά: το αξίζατε! Καλά να πάθετε! «Όλοι μαζί τα φάγαμε!». Κανείς, μας λένε, που προσπαθεί αρκετά σκληρά δεν ...

Το αγωνιστικό μυστικό του "καναπέ"...

Προς υπεράσπιση της καθημερινότητας

της Μαρίας Χαϊδοπούλου-Βρυχέα*

Ι. Ο "καναπές"

Έχουν γραφτεί αρκετά άρθρα τα τελευταία χρόνια με επικριτική διάθεση για τον κόσμο που δεν κινητοποιείται, που υποφέρει και «δεν κάνει τίποτα». Σε γενικές γραμμές όλοι συμφωνούν, ακόμα κι αυτοί που το κάνουν ("καλά να πάθουμε …."). Αλλά μήπως πρέπει να δούμε τελικά τι κάνει ο κόσμος; Μήπως η απλή φράση "κάθονται στον καναπέ τους" υποτιμάει βαθύτατα αυτό που ζούμε στο τώρα;

Τα χρόνια της κρίσης έχουν προκαλέσει ριζικές αλλαγές στην καθημερινότητα, κάποιες από τις οποίες έχουν συζητηθεί πολύ, κάποιες άλλες όχι και τόσο. Στις τελευταίες συγκαταλέγεται και το βίωμα του "κάθε μέρα" ως συνόλου δυσκολιών που απαιτούν επίλυση. (Είναι η άλλη όψη της κατάρρευσης των δημόσιων υπηρεσιών, του συστήματος υγείας και γενικά του κράτους πρόνοιας…) 

Το "εδώ και τώρα" (προσωπικό, οικογενειακό, φιλικό, επαγγελματικό) απαιτεί επεκτατικά χρόνο και χώρο. 

Το "κάθε μέρα" απαιτεί πλέον πολλή ενέργεια και εργασία (όχι απαραίτητα αναγνωρισμένη ως τέτοια).
Σωρεία πληροφοριών προς επεξεργασία, αγωνία για το αύριο, προβλήματα που προκύπτουν ξαφνικά, αλλαγές προγραμματισμού, να μην ξεχάσω να πληρώσω το λογαριασμό, τα παιδιά, η μόνη μητέρα, η άρρωστη φίλη… έγνοιες και «δουλειές» δημιουργούν μια αίσθηση πνιξίματος και, κυρίως, βάρους. 

Αυτοί που υποστηρίζουν ότι "μας ψεκάζουν", πέρα από τη σχεδόν μεταφυσική εξήγηση που παραθέτουν, αναγνωρίζουν τη κυριαρχία ενός συλλογικού βιώματος συνεχούς θολούρας στον εγκέφαλο. Η συγκέντρωση έχει γίνει δύσκολη, και οι διαφόρων τύπων δουλειές πιο κουραστικές και χρονοβόρες.

Πάνε χρόνια τώρα που το "κάθε μέρα" βαραίνει, αθροιστικά. Γιατί το «κάθε μέρα» απαιτεί άπειρες και συνεχείς κινητοποιήσεις, ατομικές και συλλογικές. Κινητοποιήσεις ορατές, στους δρόμους, στις πορείες, σε συζητήσεις, σε δράσεις, διαμαρτυρίες. Και κινητοποιήσεις αόρατες, καθώς δεν καταγράφονται οι αυτοκτονίες που αποτράπηκαν, οι άρρωστοι που υποφέρουν λίγο λιγότερο, δεν καταμετρούνται οι τρόποι που χιλιάδες άτομα και δίκτυα, κινούνται καθημερινά για να είμαστε λίγο καλύτερα: πρόκειται για χρόνο και χώρο που διατίθενται σε κάποιους άλλους, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, οργανωμένα ή άτυπα, για να γίνει πιο υποφερτό το «κάθε μέρα» όλων μας, για να είμαστε λιγότερο θλιμμένοι και θλιμμένες.

Σ’ αυτή τη δύσκολη καθημερινότητα ο καναπές γίνεται απαραίτητος για να ανακτήσουμε δυνάμεις, για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το βαρύ «κάθε μέρα». 

Οι άνθρωποι δεν είναι μηχανές, και όταν τα σώματα και τα πνεύματα καταρρέουν ζητούμενο δεν μπορεί παρά να είναι η ανάπαυλα. 

Πέρα από την ξεκούραση και το άδειασμα του μυαλού, ο καναπές μπορεί να είναι και ο χρόνος και ο χώρος της επαφής και της περισυλλογής. Μπορεί να είναι ο χρόνος και ο χώρος που μιλάς με την οικογένειά σου και βλέπεις τα παιδιά σου, μπορεί να είναι η ώρα του γέλιου και της χαλάρωσης με φίλους. Ο καναπές μπορεί να είναι χρόνος πολιτικής κριτικής, χλευασμού και απαξίωσης των δελτίων ειδήσεων. Επίσης, ο καναπές μπορεί να είναι ο χρόνος που ενημερωνόμαστε, διαβάζουμε, σκεφτόμαστε για το σήμερα και το αύριο, ή που μιλάμε, συζητάμε και ανταλλάσσουμε απόψεις.

Ο καναπές, ένας καφές, μια γιορτή, ένα γέλιο μπορεί να είναι το κομμάτι του χρόνου και του χώρου που ξεκλέβουμε και επανοικειοποιούμαστε, σηματοδοτώντας μια παύση από το χρόνο που μας επέβαλλαν, μια μικρή παύση σε μια καθημερινότητα συνεχούς άγχους για το αύριο. Αυτοί οι χρόνοι και χώροι μπορεί να είναι αναγκαίοι για να επεξεργαστούμε το «εδώ και τώρα», να πάρουμε μια ανάσα για να δούμε πιο καθαρά όλα τα τραγικά που μας περιτριγυρίζουν. 

Αυτοί οι χρόνοι μπορεί να αποτελούν μικρά, καθημερινά "ως εδώ", να είναι μέρος μιας άρνησης στο εδώ και τώρα της επιβολής ενός καθεστώτος εξαίρεσης. Γι’ αυτό ας μην τα απαξιώνουμε τόσο, ας μην απαξιώνουμε τις ανάσες, τους αργούς χρόνους και αυτά που μπορεί να φέρουν.

ΙΙ. Ο αργός χρόνος των πολλών

Η αντιπαράθεση μεταξύ αγορών και πολιτικής ("οι πολιτικές αποφάσεις καθυστερούν… οι αγορές δεν μπορούν να περιμένουν…." ), αφορά μια σύγκρουση για τον χρόνο, γι’ αυτό η μάχη είναι εξαρχής άνιση.
Ο χρόνος των αγορών είναι ομοιόμορφος και κενός· όσο πιο σύντομος συνήθως τόσο πιο επικερδής. Η πολιτική, αντίθετα, όσο πιο ανοικτή και συμμετοχική τόσο πιο χρονοβόρα. 

Οι διαβουλεύσεις (χωρίς εισαγωγικά) χρειάζονται χρόνο όχι μόνο για να εκθέσουμε ό,τι εμείς έχουμε σκεφτεί, αλλά και για να ακούσουμε αυτά που ενδιαφέρουν τον άλλον ή την άλλη να πει. Και μετά να το ξανασκεφτούμε και να το ξανασυζητήσουμε. Ναι, ο διάλογος και η δημοκρατία χρειάζονται χρόνο, στοιχείο ιδιαίτερα προβληματικό όταν εμποδίζει τις αγορές να τρέχουν ακόμα πιο γρήγορα.

Αν "χρόνος είναι χρήμα" τότε η συνεχής εντατικοποίηση, η συμπίεση των χρόνων, η μείωση της σημασίας του χώρου είναι η ...

Θεός και σκουπιδάκι: Όσα μου έμαθε η μανιοκατάθλιψη

Ήθελα να γράψω έναν πρόλογο. Να πω ότι τα συμπτώματα της "διπολικής διαταραχής", της μανιοκατάθλιψης, της επιθετικότητας ή του κλεισίματος στο κλουβί της θλίψης τα βλέπουμε πια παντού γύρω μας και μέσα μας. Να πω ότι αυτό επηρεάζει κάθε όψη της κοινωνικής μας ζωής μέσα στο αποκορύφωμα της κρίσης κι ότι οι στατιστικές ψεύδονται προσπαθώντας να πνίξουν μια πραγματικότητα στην πολιτική ορθότητα. Αλλά δεν μπορώ να το κάνω - η προσφορά (και το θάρρος) του κειμένου που ακολουθεί με ξεπερνά. Δεν έχω να πω τίποτα άλλο παρά "διαβάστε το". 
Πάρτε ότι θέλετε από αυτό, στραγγίξτε το, εκμεταλλευτείτε το - μόνο κολλητοί/ές σας θα μπορούσαν να σας πουν τέτοια πράγματα - κι ίσως δεν έχουν την εμπειρία... (ΓΠ)
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Είμαι μανιοκαταθλιπτική. Γράφω αυτό το κείμενο για να βοηθήσω κάποιον άλλον σε αντίστοιχη κατάσταση. Να του πω: Μπορεί τώρα τίποτα να μη σου δίνει χαρά και ο θάνατος να μοιάζει η μόνη λύση. Όλο αυτό όμως θα περάσει.

της Αριάδνης Λουκάκου 

από το andro.gr*

Η Kay Redfield Jamison είναι καθηγήτρια ψυχιατρικής στο Johns Hopkins School of Medicine, αναγνωρισμένη παγκοσμίως αυθεντία σε θέματα μανιοκατάθλιψης και μανιοκαταθλιπτική η ίδια. Το βιβλίο της «An Unquiet Mind» είναι μια συγκλονιστική προσωπική μαρτυρία της δικής της μάχης με τη μανιοκατάθλιψη. «Διατηρώ πολύ σοβαρές επιφυλάξεις για το αν μπορεί κανείς να κατανοήσει πραγματικά αυτή την ασθένεια, αν δεν υποφέρει ο ίδιος από αυτή», γράφει. 

Εγώ νομίζω ότι μπορώ να την κατανοήσω. Είμαι μανιοκαταθλιπτική. Βέβαια, τώρα πια, δεν χρησιμοποιούν τον όρο μανιοκατάθλιψη. Έχει αντικατασταθεί με τον λιγότερο τρομακτικό (και ίσως περισσότερο ακριβή) όρο διπολική διαταραχή (bipolar disorder). Πρόκειται για μια ψυχική διαταραχή που επηρεάζει τη διάθεση. Επηρεάζει τη ζωή σου και αυτή των γύρω σου, επηρεάζει τις σχέσεις σου, τη δουλειά σου, το σώμα σου, την υγεία σου. Απειλεί τη ζωή σου. Η μανιοκατάθλιψη είναι από τις ασθένειες με τα υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας στις νεαρές ηλικίες παγκοσμίως. Αυτοκτονίες όταν είσαι down, ατυχήματα όταν είσαι high. 

«Η βοήθεια που θα λάβεις και η επικοινωνία που θα έχεις με τον θεραπευτή σου, είτε αυτός είναι γιατρός είτε ψυχοθεραπευτής, είναι πάρα πολύ σημαντική. Μπορεί να σε σώσει, αλλά μπορεί και να σε καταστρέψει». 

Τα καλά νέα είναι ότι αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά. Μπορείς να ζήσεις μια απόλυτα φυσιολογική ζωή, αρκεί να παίρνεις τα φάρμακά σου. Χωρίς σοβαρές παρενέργειες σημειωτέον. Τα κακά νέα είναι ότι πολλές φορές δεν θες να την αντιμετωπίσεις φαρμακευτικά. Για την ακρίβεια, όχι απλώς δεν θες, θες –αντίθετα– να κρυφτείς από αυτούς που σε καταλαβαίνουν και να τη ζήσεις ως το τέλος. Να την επιτείνεις. 

Τη μανία. Θες κι άλλο, θες λίγο ακόμα. 

Εγώ, όσες φορές έχω πάθει μανία, έχω τσακωθεί με όλο μου το περιβάλλον, γιατί αισθάνομαι ότι είμαι καλά, πολύ καλά, πάρα πολύ καλά, ότι το ελέγχω απόλυτα και αρνούμαι να πάρω τηλέφωνο το γιατρό μου ή να πάρω τα φάρμακά μου. Το συναίσθημα είναι υπέροχο, είναι μαγικό και δεν υπάρχει κανένα ναρκωτικό η επίδραση του οποίου να είναι έστω και κοντινή σε αυτό. 

Στην αρχή νιώθεις ευφορία, εγρήγορση, αισιοδοξία. Νιώθεις γεμάτος ενέργεια και χρειάζεσαι πολύ λιγότερες ώρες ύπνου, ενώ καταπιάνεσαι επιτυχώς με πολλά διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα. Το μυαλό σου τρέχει γρήγορα, όλα σου φαίνονται εύκολα, ενθουσιάζεσαι με τα πάντα, είσαι δημιουργικός, ευχάριστος, φλερτάρεις και μιλάς πολύ. Μέχρι εδώ όλα καλά. Αργά ή γρήγορα όμως, το κοντέρ πιάνει τα 200 και τα φρένα σπάνε. 
Και αφού κάνεις πράγματα επικίνδυνα, αφού πληγώσεις ανθρώπους που αγαπάς, καταστρέψεις σχέσεις, δουλειές κτλ, ξαφνικά κρασάρεις. Και σκέφτεσαι όλα αυτά που έλεγες και έκανες τότε που νόμιζες ότι είσαι θεός και τώρα νιώθεις ακριβώς το αντίθετο. Ένα σκουπιδάκι. 

Όταν αρχίζει η κατάθλιψη ζητάω αμέσως βοήθεια. Όπως λέγαμε με μια φίλη που τραβάει τα ίδια, η κατάθλιψη της μανιοκατάθλιψης είναι άλλη πίστα. Τα αντικαταθλιπτικά δεν κάνουν τίποτα απολύτως. Ο καθένας τα βιώνει διαφορετικά αυτά τα πράγματα. Εγώ, σε περιόδους βαριάς κατάθλιψης, είμαι σχεδόν νεκρή. Κουλουριασμένη στο κρεββάτι, δεν τρώω, δεν κοιμάμαι παρά μόνο με ηρεμιστικά, φοβάμαι τα πάντα, φοβάμαι τον κόσμο, φοβάμαι να βγω έξω, πονάει όλο μου το σώμα, έχω τύψεις και ντρέπομαι για όλα, νιώθω άσχημη και χαζή. Η πλάκα είναι ότι όντως «χαζεύω». 
Το μυαλό μου κινείται αργά και οι σκέψεις μου μπλέκονται σε έναν ατέρμονο αρνητισμό που με αποτρέπει από τα πάντα. Η δημιουργικότητά μου χάνεται. Η πιο απλή κίνηση, η πιο απλή πράξη, γίνεται βουνό. Τίποτα δεν μου δίνει χαρά. Ο θάνατος μοιάζει η μόνη λύση. 

Ο βασικός λόγος που γράφω αυτό το κείμενο είναι για να βοηθήσω κάποιον άλλο, έστω και έναν, που βρίσκεται σε αντίστοιχη κατάσταση και να του πω κάτι πολύ απλό, αλλά πολύ σημαντικό. Θα περάσει. Πάντα περνάει. 

Η μανιοκατάθλιψη είναι ύπουλη –μπορεί να κρυφτεί για ένα μεγάλο διάστημα και μετά να έρθει πάλι καβάλα στο άλογο. Στην πραγματικότητα δεν φεύγει ποτέ, απλώς κάνει κύκλους. Είναι χρόνια ασθένεια. Συνήθως εμφανίζεται λίγο πριν ή λίγο μετά τα 30, αν και μερικές φορές μπορεί να εμφανιστεί στην εφηβεία ή σε πολύ μεγαλύτερη ηλικία. Λένε, ότι μετά τα 50 αρχίζει να υποχωρεί και κάποια στιγμή φεύγει, μαζί με τη νεότητα. Πάντως, η θεραπεία δεν είναι για ένα διάστημα, αλλά για πάντα. Φυσικά προσαρμόζεται, είσαι καλύτερα μειώνεις τη δόση, είσαι χειρότερα παίρνεις κάτι ακόμα. 

Πρέπει να έχεις έναν πάρα πολύ καλό γιατρό (ψυχίατρο, όχι ψυχολόγο) που να τον εμπιστεύεσαι απόλυτα και να μπορείς να του λες τα πάντα. Πολύ βασικό. Πρέπει να είσαι σε επικοινωνία, όχι συνεχή, αλλά σταθερή. Μπορεί να μην τον έχεις δει για δύο μήνες, αλλά αν ένα βράδυ δεν κοιμηθείς καθόλου, (μανία), πρέπει να τον πάρεις κατευθείαν τηλέφωνο. Έχεις πάντα το κινητό του κι ας μην το χρησιμοποιήσεις ποτέ. (Θα το χρησιμοποιήσεις). Συνήθως παίρνεις ένα κοκτέιλ φαρμάκων, αφού το αντικαταθλιπτικό σε ανεβάζει και μπορεί να σου προκαλέσει μανία κι αυτό που σε ηρεμεί μπορεί να σε ρίξει στην κατάθλιψη. 

«Αν μου έλεγε κανείς ότι θα μπορούσα να ζήσω τη ζωή μου, από τα 26 μου μέχρι σήμερα χωρίς να έχω αρρωστήσει, θα το σκεφτόμουν πολύ σοβαρά. Γιατί, ενώ υπέφερα πολύ, έγινα καλύτερος άνθρωπος. Νιώθω ευγνωμοσύνη γι’ αυτό το ”ταξίδι”». 

Ο τελευταίος μου γιατρός, ο τρίτος στη σειρά, είναι κορυφαίος. 

Την πρώτη φορά που πήγα, high as a kite, μου έδωσε μια σειρά από φάρμακα. Αν θυμάμαι καλά, έπρεπε να παίρνω έξι διαφορετικά χάπια μέσα στη διάρκεια της μέρας. Εγώ σιχαίνομαι τα φάρμακα, δεν παίρνω ούτε ασπιρίνη. Φρίκαρα. Άλλωστε ήμουν ήδη φρικαρισμένη, άυπνη επί μέρες, πτώμα και τσακωμένη με το σύμπαν. Του λέω: «Τόσα πολλά;» και μου απαντάει ατάραχος: «Πώς φαίνεται ότι δεν ξέρεις να μαγειρεύεις». «Ξέρω!», αναφώνησα προσβεβλημένη, γιατί όταν είσαι χάι τα ξέρεις όλα. «Ωραία», μου λέει. «Και πώς κάνεις το βραστό; Ρίχνεις το κρέας στο νερό και το αφήνεις να βράσει; Δεν θα βάλεις κρεμμυδάκι; Πατατούλα, καρότο; Καρυκεύματα;». Με έπεισε, με ηρέμησε και ξεκίνησα να τα κουμπώνω. Ένιωσα αμέσως καλύτερα. 

Τώρα, ένα χρόνο μετά, παίρνω το ένα δέκατο από αυτά που μου έδωσε τότε και θα συνεχίσω να το παίρνω μέχρι να μου πει να το αλλάξω. Τον εμπιστεύομαι απόλυτα. Νιώθω μια χαρά. Κανονική. Όπως πριν αρρωστήσω. Στεναχωριέμαι, χαίρομαι, πέφτω, ανεβαίνω, όπως όλοι. Όταν υποστώ ένα σοκ, κλονίζομαι. Όπως όλοι. Το εκκρεμές μου σταμάτησε να γυρνάει σαν τρελό, διανύει τώρα τη σωστή απόσταση. Μετά από 12 χρόνια φριχτής ταλαιπωρίας, νιώθω επιτέλους αισιόδοξη. Νομίζω ότι είμαι σε καλό δρόμο. 

Μέχρι να φτάσω σ’ αυτό το σημείο, έχω αλλάξει τρεις ψυχιάτρους και τρεις ψυχολόγους. 

Η πρώτη μου ψυχολόγος ήταν μια πανάκριβη κυρία μεγάλης ηλικίας γαλλοσπουδασμένη και υπέρμαχος της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας. Επί δύο χρόνια προσπαθούσε να με πείσει ότι δεν έχω τίποτα, εκτός από ένα φουσκωμένο εγώ, που ... (η συνέχεια εδώ)

*πηγή http://www.andro.gr/zoi/theos-kai-skoupidaki/

Μπλοκάρισμα του νου φέρνει η κρίση

Προπαγανδιστική αφίσα της "συμμορίας των τεσσάρων" (Φαήλου, Χρύσανθου, Μάκη και Αντώνη)
με σκοπό το πλήρες εγκεφαλικό μπλοκάρισμα του μουδιασμένου λαού... (ΑΣ)

του Νίκου Σιδέρη*

Ένα πένθιμο μούδιασμα ορίζει το ψυχολογικό στίγμα της κρίσης. 

Η πένθιμη χροιά οφείλεται στις πολλαπλές απώλειες που βιώνουν οι άνθρωποι: Χάνουν υλικές απολαβές. Χάνουν το σύμπλεγμα διασκεδαστικής αυταπάτης που καλλιεργούσε ο καταναλωτικός ναρκισσισμός, δηλαδή φαντασιακές ευχαριστήσεις. Χάνουν την εμπιστοσύνη τους στον κόσμο, στον άλλον και σε ό,τι καλό κι αγαπητό έβλεπαν στον εαυτό τους. Η απώλεια τόσο της υλικής κατάστασης όσο και της ηδονικής αυταπάτης προκαλεί ένα βίαιο πένθος. 

Ωστόσο, η δεσπόζουσα ψυχολογική ιδιαιτερότητα της παρούσας κρίσης αντιστοιχεί στο μούδιασμα της σκέψης, του λόγου και της πράξης, που ορίζει τη στάση των ανθρώπων, ιδιαίτερα όσων πλήττονται εξοντωτικά από την κρίση.

Ο κύριος ψυχοδιανοητικός μηχανισμός του μουδιάσματος ονομάζεται "διπλός δεσμός". 

Αντιστοιχεί στην εμπλοκή της σκέψης, που προκύπτει όταν οι άνθρωποι γίνονται στόχος παράδοξων μηνυμάτων που αλληλοακυρώνονται, χωρίς να επιτρέπεται να σκεφτείς σχετικά μ’ αυτό το παράδοξο. 

Στην Ελλάδα της κρίσης, αυτή η επικοινωνιακή μηχανή παραγωγής διανοητικής εμπλοκής συνίσταται στο εξής σύμπλεγμα: 

• Ένα πρώτο μήνυμα λέει "Αν αντισταθείς, χάθηκες" (=πτώχευση, καταστροφή…). 
• Ένα δεύτερο μήνυμα λέει "Αν υποκύψεις, χάθηκες" (=ανεργία, φτώχεια, μιζέρια, απόγνωση…). 
• Κι ένα τρίτο απαγορεύει τη σκέψη, εφ΄ όσον "Είναι μονόδρομος" γιατί "Το είπε η τρόικα". 

Με απλά λόγια: Αν πεις ναι, χάθηκες. Αν πεις όχι, χάθηκες. Και απαγορεύεται να σκεφτείς και να σχολιάσεις αυτό το παράδοξο κλουβί της σκέψης.

Η παρατεταμένη εμβάπτιση των ψυχών σ’ αυτό το παράδοξο περιβάλλον επικοινωνίας τελικά εσωτερικεύεται και λειτουργεί ως φίλτρο/κώδικας ανάγνωσης και αναπαράστασης της πραγματικότητας, ανεξάρτητα από την άμεση παρουσία όλων των προηγούμενων συστατικών: Εδώ οφείλεται και η κοινή αίσθηση ότι "οι άνθρωποι είναι τρελαμένοι / τα ‘χουν παίξει/είναι ζαλισμένοι" κ.τ.ό.

Ο διπλός δεσμός, ως ακραίο υπόδειγμα παράδοξης επικοινωνίας και επίθεσης στους ίδιους τους μηχανισμούς της σκέψης, δεν παράγει μόνο αίσθηση παραφροσύνης των πνευμάτων και των πραγμάτων. Αλλά και υπονόμευση, εμπλοκή και αδρανοποίηση της ικανότητας των ανθρώπων να ...

Ψυχ-αναλύοντας την εθνική μας μιζέρια

Από συνέντευξη του ψυχίατρου Ματθαίου Γιωσαφάτ* στην Ελευθερία Κόλλια, Το Βήμα, 14/3/10

- Θα μπορούσατε να προσδιορίσετε τις επιπτώσεις, σε συναισθηματικό επίπεδο, που μπορεί να έχει η κρίση στη ζωή μας; Σε έναν άνθρωπο που χάνει τη δουλειά του, για παράδειγμα...

Άγχος, θυμός, αίσθηση απαξίας του εαυτού. Την αντίθετη αίσθηση κερδίζουμε με τη δουλειά και την πληρωμή- ειδικά οι άνδρες νιώθουν άχρηστοι όταν είναι άνεργοι. Ολα αυτά, βεβαίως, ισχύουν για έναν ώριμο άνθρωπο. Στην αντίθετη περίπτωση, δεν αποκλείονται έντονες αντιδράσεις, κατάθλιψη ή αντικοινωνικές συμπεριφορές, που ενδέχεται να προκαλέσουν έκρυθμες καταστάσεις. Οι επαναστάσεις ξεκινούν από νευρωτικούς ανθρώπους. Από εκείνους που τους διέπει σε υπερθετικό βαθμό το άγχος του θανάτου, η αίσθηση της αδικίας. Παίζει ιδιαίτερο ρόλο ο δεύτερος χρόνος της παιδικής ηλικίας, αν και κατά πόσον έχει επιλυθεί το ζήτημα κυριαρχίας γονέα- παιδιού. Θα σας παραπέμψω σε ένα γνωστό τραγούδι του Νταλάρα: “ Παραπονεμένα λόγια έχουν τα τραγούδια μας, γιατί τ΄ άδικο το ζούμε, μέσα από την κούνια μας” .

- Στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, που επεξεργάστηκε και έφερε πριν από λίγες ημέρες στο φως η Μη Κυβερνητική Οργάνωση Κλίμακα, δείχνουν αύξηση των αυτοκτονιών στη χώρα μας το 2008: μία αυτοκτονία την ημέρα. Εκτιμάτε ότι αν η ύφεση βαθύνει, μπορεί να δούμε ακραία φαινόμενα;

Είναι πολύπλευρο το θέμα, αλλά δεν πιστεύω ότι υπάρχει λόγος ανησυχίας. Στην Ελλάδα, σε γενικές γραμμές, το ποσοστό αυτοκτονιών δεν είναι υψηλό. Οι αυτόχειρες είναι προβληματικοί άνθρωποι που μεγεθύνουν το αίσθημα απελπισίας και θυμού σε περιόδους κρίσης. Κατά κανόνα, αυτός που αυτοκτονεί έχει ήδη το “σπέρμα” μέσα του.

- Στο κραχ του 1929 σημειώθηκαν 23.000 αυτοκτονίες σε έναν χρόνο, πολλές από αυτές με τρόπο θεαματικό, από ουρανοξύστες. Επιμένετε στην προβληματική φύση όλων αυτών των ανθρώπων;

Ναι. Οι υπόλοιποι ό,τι και αν συμβεί, όσα προβλήματα και να έχουν, δεν αυτοκτονούν. Θα κλάψουν, θα πονέσουν, θα βρίσουν, αλλά δεν αυτοκτονούν. Ολοι μεγαλώνουμε ως παιδιά σε περιβάλλοντα με προβλήματα, ένα 30% του πληθυσμού πάσχει ωστόσο από έντονες νευρώσεις. Οσοι επιλέγουν ως λύση την αυτοκτονία, είναι σαφώς πιο ευάλωτοι στις συνιστώσες της κρίσης, και παρουσιάζουν ακραίες αντιδράσεις. Γνωρίζετε την περίπτωση του φοιτητή στην Ιταλία, που είχε αυτοπυρποληθεί επί χούντας; Απεδείχθη ότι είχε συναισθηματικά προβλήματα. Θυμάστε τον κινέζο φοιτητή που στάθηκε μπροστά στο τανκ, αυτοκτονώντας στην ουσία, στην πλατεία Τιανανμέν; Δεν το έκανε από ηρωισμό. Κάτι άλλο κρύβεται από πίσω. Πολλές φορές, οι ήρωες είναι θύματα.

- Με βάση τα λεγόμενά σας, θα μπορούσε προκλητικά να πει κανείς ότι αν είχαμε κατακτήσει την πλήρη ωριμότητα, δεν θα είχε συμβεί καμία αλλαγή στην Ιστορία.

Τα βήματα στην Ιστορία δεν γίνονται με επαναστάσεις, αλλά με βαθμιαίες, εξελικτικές διαδικασίες αλλαγών. Και είναι επαναστατικό αυτό που λέω. Πάρτε για παράδειγμα κράτη, όπως η Σουηδία και η Δανία, τα οποία φροντίζουν τους πολίτες τους πολύ περισσότερο απ΄ όσο τους φρόντιζε το κομμουνιστικό καθεστώς. Αλλαγές επέρχονται όταν ωριμάζει το κράτος. Στην Ελλάδα, η ιδέα ότι η επανάσταση φέρνει κάτι καλό, κινείται στο πλαίσιο μιας εγχώριας, αριστερίστικης λογικής. Στον ευρωπαϊκό πολιτισμό, δεν επικρατεί η ίδια αντίληψη.

- Η ψυχανάλυση δεν είναιυπό μία έννοιαπράξη επαναστατική; Αποσκοπεί στην προσωπική ελευθερία, όταν οι κοινωνικές συνθήκες απαιτούν συμβιβασμούς, σε βάρος της πραγματικής ανάπτυξης του ανθρώπου.

Καλή ερώτηση. Η ψυχανάλυση είναι όντως απελευθερωτική διαδικασία- το θεραπευτικό της κομμάτι είναι το λιγότερο. Εξηγεί τα κοινωνικά φαινόμενα αλλά και ενδυναμώνει το “εγώ”, μας κάνει πιο προσαρμοστικούς στον κοινωνικό χωροχρόνο, πιο ενεργητικούς, ικανούς να επιφέρουμε αλλαγές. Ενεργούς πολίτες. Οι νευρωσικοί άνθρωποι δεν ασχολούνται παρά μόνο με τον εαυτόν τους, οι υγιείς είναι περισσότερο κοινωνιοκεντρικοί. Τους απασχολεί η πορεία της χώρας τους.

- Πιστεύετε ότι οι Ελληνες, ως λαός, θα ενηλικιωθεί με την κρίση;

Θέλει γενεές η ενηλικίωση. Είμαστε ανώριμοι. Πιο νευρωτικοί, επιθετικοί και στερημένοι συναισθηματικά από ό,τι οι υπόλοιποι Δυτικοευρωπαίοι. Είναι περίεργος ο τρόπος που μεγαλώνουν οι ελληνίδες μάνες τα παιδιά τους. Δεν πρόκειται για στενή, καλή σχέση. Αν οι Ελληνες είχαν υγιή σχέση με τη μάνα τους, θα αγαπούσαν περισσότερο και τις γυναίκες. Η γονεϊκή αγάπη παίρνει τη μορφή υπερπροστασίας, μετατρέπεται σε όπλο, η χρήση του οποίου γίνεται κατά το δοκούν, και κατά περίσταση.

- Είναι ένδειξη ανωριμότητας η υπεκφυγή από τις βασικές υποχρεώσεις του πολίτη, η φοροδιαφυγή για παράδειγμα;

Είναι αμοραλισμός, φαινόμενο που κυριαρχεί εδώ στην Ελλάδα. Πάσχουμε όμως και από κοινωνική ανωριμότητα, από άκρατο εγωκεντρισμό. “Να πάρω εγώ, να βγάλω εγώ...”, με το κράτος- ενίοτε και τους πλούσιους- στην απέναντι όχθη. Δεν λύνεται έτσι το πρόβλημα. Στην Αγγλία έχει υπολογισθεί ότι αν έπαιρναν τα λεφτά των οικονομικά εύρωστων και τα μοίραζαν, κάθε πολίτης θα εδικαιούτο μόλις 10 λίρες παραπάνω. Για να καταλήξω όμως στο ότι η κρίση έχει τη δύναμη να ξεχαρβαλώσει έναν λαό, αν είναι δυνατή. Δεν αποκλείεται, στην πιο ήπια εκδοχή της, να επιφέρει κοινωνικές αλλαγές. Εξαρτάται κυρίως από την πολιτική εξουσία και τους εκπροσώπους της. Πώς θα τη διαχειριστούν.

- Υποθέτω ότι για σας λύση είναι η ενδοσκόπηση. Δεν είναι όμως δαπανηρό το «σπορ»σε τόσο χαλεπούς καιρούς;

Μη νομίζετε ότι θα μειωθεί η τάση για ψυχανάλυση. Θα σας διαβεβαίωνα και για το αντίθετο. Οσο αναπτύσσεται ένας λαός και ωριμάζει, θέλει να καταλάβει τον εαυτόν του. Να είστε σίγουρη, δε, ότι οι θεραπευτές θα κατεβάσουν τις τιμές τους. Εξάλλου υπάρχουν και λιγότερο ακριβές λύσεις, τα ομαδικά γκρουπ, οι βραχείες ψυχοθεραπείες, οι θεραπείες οικογενειακού τύπου. Αξίζει τον κόπο, πάντως, να σκεφθεί κανείς πόσα θα γλίτωνε το κράτος αν οι πολίτες του μεγάλωναν σωστά. Εχουμε δώσει ως κλάδος, και προσωπικά, μάχες για να παραταθεί στον ένα χρόνο η γονική άδεια- έστω και χωρίς αμοιβήστον ιδιωτικό τομέα. Στο πρώτο έτος του παιδιού, και μέσα από την επαφή με τη μητέρα, δημιουργείται το αίσθημα ασφάλειας, η βασική αίσθηση ζωής.

- Εκτιμάτε ότι η κρίση θα έχει αντίκτυπο στη σεξουαλική συμπεριφορά μας;

Εμείς οι άνθρωποι, σεξ κάνουμε όλες τις εποχές. Ειδικά σε δύσκολες περιόδους, οπότε και δεν πάει κανείς στην ταβέρνα όσες φορές συνήθιζε, δεν αποκλείεται να κάτσει σπίτι του και να κάνει σεξ. Στην Αγγλία, τον καιρό του Μπλιτς, οι γεννήσεις είχαν αυξηθεί. Και εμείς όμως, ως φτωχή χώρα στο παρελθόν, κάναμε 5-6 παιδιά. Ε, και δεν νομίζω να φθάσουμε σε τέτοια επίπεδα πείνας, σωματικής καχεξίας ώστε να μην μπορούμε- οργανικά πια- να κάνουμε σεξ!

*Ο κ. Ματθαίος Γιωσαφάτ είναι ψυχίατρος, ψυχαναλυτής-ψυχοθεραπευτής, πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ομαδικής Ανάλυσης και Οικογενειακής Θεραπείας.