 |
| Παλαιστίνη 1948, από το φίλμ The Tower του Mats Grorud |
Ποτέ δεν ήταν η δημιουργία ενός ανεξάρτητου Κουρδιστάν πιο κοντά από ότι σήμερα. Αλλά η αληθινή ρήξη της αποικιακής τάξης θα ήταν μια μετατόπιση στη συνείδηση της πολιτικής της Δύσης.του Δημήτρη Γουμάγια*
Από την αρχή του εμφυλίου στη Συρία αναλυτές και πολιτικοί εξορκίζουν το τέλος της περιφερειακής τάξης στη Μέση Ανατολή. Η προώθηση της ISIS στο Ιράκ, το τελευταίο διάστημα, έδωσε νέα ώθηση σε αυτές τις τοποθετήσεις. Η ανάλυση συνοδεύει συχνά, έναν θεσμικό θρήνο για την κατάρρευση αυτών των μετά-αποικιακών συνόρων. Γιατί άραγε;
Κατά πρώτον, δεν είναι σαφές εάν τα παλαιά έθνη-κράτη πραγματικά πρόκειται να εξαφανιστούν τόσο γρήγορα από τη σκηνή. Από την άλλη πλευρά τίθεται το ερώτημα, γιατί τα σχεδόν πριν από 100 χρόνια, αυθαίρετα δημιουργηθέντα εθνικά κράτη, θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι ένα μελλοντικό μοντέλο για την περιοχή.
Όταν ο Βρετανός διπλωμάτης Sir Mark Sykes στις 16 Μαΐου 1916, με τον Γάλλο ομόλογό του François Georges-Picot, υπέγραφε τη λεγόμενη «Συμφωνία της Μικράς Ασίας», όπου η Μέση Ανατολή μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο χωρίστηκε, σε βρετανική, γαλλική και αρχικά και σε ρωσική, σφαίρες επιρροής και ελέγχου, τέθηκε ο θεμέλιος λίθος για πολλά από τα σύγχρονα "έθνη-κράτη" της περιοχής. Διότι η Ιορδανία, η Συρία, η Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ, η Παλαιστίνη, το Ιράκ και ο Λίβανος δεν υπήρχαν μέχρι τότε ως ανεξάρτητες χώρες, αλλά μόνο ως μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Οι αποικιοκράτες είχαν εγκρίνει στους εαυτούς τους γενναιόδωρα προνόμια.
Ήθελαν να παρεμβαίνουν στις υποθέσεις των νέων αυτών κρατών, όπου αυτό τους φαινόταν απαραίτητο. Η συμφωνία και οι συμβάσεις που ακολούθησαν την « αγγλό - γαλλική συμφωνία», η διάσκεψη του Σαν Ρέμο και των Σεβρών, απέρριψαν ως γνωστόν την επιδίωξη του Αραβικού εθνικού κινήματος για ένα ξεχωριστό δικό τους κράτος, σε αντίθεση με όποιες άλλες υποσχέσεις των Βρετανών.
Απλά, προβλεπόμενα ήταν μόνο αραβικά καθεστώτα υποτέλειας υπό την επικυριαρχία των αποικιοκρατών.
Ομάδες, όπως οι Κούρδοι, τους στερήθηκε η ανεξαρτησία τους επίσης. Μόνο το εβραϊκό εθνικό κίνημα του Σιωνισμού θα ήταν σε θέση, μετά από πάνω από είκοσι χρόνια αργότερα, να υλοποιήσει τις προσδοκίες του για ένα ανεξάρτητο κράτος.
Όταν με την ευκαιρία της Ρωσικής Οκτωβριανής Επανάστασης έγινε γνωστή η συμφωνία για το κοινό ήταν η κραυγή του Αραβικού εθνικού κινήματος, που πολέμησαν στο πλευρό της Αντάντ, αντίστοιχα μεγάλη. Ακόμα και σήμερα, αυτή η απάτη θεωρείται από πολλούς Άραβες ως απόδειξη για μια πολιτική της Δύσης, που βλέπει τους ανθρώπους στην περιοχή μόνο ως πιόνια στις παγκόσμιες γεωπολιτικές διενέξεις.
Ο Churchill στον ρόλο της μαμής
Τα χαραγμένα στο σχεδιαστήριο σύνορα (ο Winston Churchill υπερηφανευόταν ότι το κράτος της Ιορδανίας το δημιούργησε "με μια μονοκονδυλιά την Κυριακή το απόγευμα") είναι η βάση, αν και δεν είναι η αιτία, για πολλές συγκρούσεις στη σύγχρονη Μέση Ανατολή: η σύγκρουση Ισραήλ - Παλαιστίνης, ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο, η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ, ο τουρκό-κουρδικός εμφύλιος πόλεμος. Για όλες αυτές τις συγκρούσεις αιτία ήταν, μια τοπική και περιφερειακή πολιτική εθνικιστικού-αποκλεισμού. Μερικές φορές αυτό υποστηρίζονταν από εξωτερικές δυνάμεις. Μερικές φορές όμως αυτό ήταν εντελώς τοπικό. Αλλά ο καμβάς, πάνω στον οποίο προέκυψε αυτή η πολιτική, ήταν η συμφωνία Sykes-Picot.
Δεν είναι επομένως καιρός, αυτά τα ξεπερασμένα σύνορα να μετακινηθούν επιτέλους και να αντικατοπτρίζουν τις υφιστάμενες διαιρέσεις στο εσωτερικό των κοινωνιών σε τοπικό επίπεδο καλύτερα, από ότι τα υπάρχοντα σήμερα κράτη θα ήταν δυνατόν να απεικονίσουν;
Η ώρα για ένα παλαιστινιακό κράτος έφθασε έτσι και αλλιώς, αλλά και οι Κούρδοι επίσης (οι οποίοι χωρίς αμφιβολία εγγυούνται στους πολίτες τους στο Ιράκ και τη Συρία μια πιο σταθερή τάξη, από ότι θα μπορούσε να εγγυηθεί η αντίστοιχη κεντρική κυβέρνηση) δικαιούνται το δικό τους κράτος.
Αλλά βρίσκονται τα έθνη-κράτη της περιοχής, στην πραγματικότητα, σε κατάσταση διάλυσης;
Εδώ και δύο χρόνια περίπου προβλέπουν οι παρατηρητές την εξάπλωση του συριακού εμφυλίου πολέμου στο Λίβανο. Και χωρίς αμφιβολία είναι αισθητές οι διαμάχες, κυρίως με βόμβες αυτοκινήτων, μεταξύ των υποστηρικτών και των αντιπάλων του καθεστώτος Άσαντ στη χώρα. Αλλά φαίνεται να υπάρχει συμφωνία από τους κύριους πολιτικούς παράγοντες, να μην αφήσουν να κλιμακωθεί η σύγκρουση πέρα από ένα ορισμένο επίπεδο. Η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ στο σπίτι της και η εισροή πολλών σουνιτών προσφύγων θα επιφέρει μεσοπρόθεσμα αλλαγές στο λιβανέζικο πολιτικό τοπίο. Για κατάργηση του Λιβάνου ως κράτος όμως δεν μιλάει κανείς.
Η Συρία και το Ιράκ έχουν γίνει σε πολλά μέρη μη διοικήσιμα και φαίνεται απίθανο ότι μια ισχυρή κεντρική κυβέρνηση μεσοπρόθεσμα θα μπορούσε να επιβάλει, μια φορά ακόμη, το αίτημα για την εξουσία. Η δηλωμένη πρόθεση όμως, να διαλύσουν την Συρία ως κράτος, δεν υπάρχει ούτε από την πλειοψηφία της συριακής αντιπολίτευσης ούτε ακόμα και από ...
Απλά, προβλεπόμενα ήταν μόνο αραβικά καθεστώτα υποτέλειας υπό την επικυριαρχία των αποικιοκρατών.
Ομάδες, όπως οι Κούρδοι, τους στερήθηκε η ανεξαρτησία τους επίσης. Μόνο το εβραϊκό εθνικό κίνημα του Σιωνισμού θα ήταν σε θέση, μετά από πάνω από είκοσι χρόνια αργότερα, να υλοποιήσει τις προσδοκίες του για ένα ανεξάρτητο κράτος.
Όταν με την ευκαιρία της Ρωσικής Οκτωβριανής Επανάστασης έγινε γνωστή η συμφωνία για το κοινό ήταν η κραυγή του Αραβικού εθνικού κινήματος, που πολέμησαν στο πλευρό της Αντάντ, αντίστοιχα μεγάλη. Ακόμα και σήμερα, αυτή η απάτη θεωρείται από πολλούς Άραβες ως απόδειξη για μια πολιτική της Δύσης, που βλέπει τους ανθρώπους στην περιοχή μόνο ως πιόνια στις παγκόσμιες γεωπολιτικές διενέξεις.
Ο Churchill στον ρόλο της μαμής
Τα χαραγμένα στο σχεδιαστήριο σύνορα (ο Winston Churchill υπερηφανευόταν ότι το κράτος της Ιορδανίας το δημιούργησε "με μια μονοκονδυλιά την Κυριακή το απόγευμα") είναι η βάση, αν και δεν είναι η αιτία, για πολλές συγκρούσεις στη σύγχρονη Μέση Ανατολή: η σύγκρουση Ισραήλ - Παλαιστίνης, ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο, η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ, ο τουρκό-κουρδικός εμφύλιος πόλεμος. Για όλες αυτές τις συγκρούσεις αιτία ήταν, μια τοπική και περιφερειακή πολιτική εθνικιστικού-αποκλεισμού. Μερικές φορές αυτό υποστηρίζονταν από εξωτερικές δυνάμεις. Μερικές φορές όμως αυτό ήταν εντελώς τοπικό. Αλλά ο καμβάς, πάνω στον οποίο προέκυψε αυτή η πολιτική, ήταν η συμφωνία Sykes-Picot.
Δεν είναι επομένως καιρός, αυτά τα ξεπερασμένα σύνορα να μετακινηθούν επιτέλους και να αντικατοπτρίζουν τις υφιστάμενες διαιρέσεις στο εσωτερικό των κοινωνιών σε τοπικό επίπεδο καλύτερα, από ότι τα υπάρχοντα σήμερα κράτη θα ήταν δυνατόν να απεικονίσουν;
Η ώρα για ένα παλαιστινιακό κράτος έφθασε έτσι και αλλιώς, αλλά και οι Κούρδοι επίσης (οι οποίοι χωρίς αμφιβολία εγγυούνται στους πολίτες τους στο Ιράκ και τη Συρία μια πιο σταθερή τάξη, από ότι θα μπορούσε να εγγυηθεί η αντίστοιχη κεντρική κυβέρνηση) δικαιούνται το δικό τους κράτος.
Αλλά βρίσκονται τα έθνη-κράτη της περιοχής, στην πραγματικότητα, σε κατάσταση διάλυσης;
Εδώ και δύο χρόνια περίπου προβλέπουν οι παρατηρητές την εξάπλωση του συριακού εμφυλίου πολέμου στο Λίβανο. Και χωρίς αμφιβολία είναι αισθητές οι διαμάχες, κυρίως με βόμβες αυτοκινήτων, μεταξύ των υποστηρικτών και των αντιπάλων του καθεστώτος Άσαντ στη χώρα. Αλλά φαίνεται να υπάρχει συμφωνία από τους κύριους πολιτικούς παράγοντες, να μην αφήσουν να κλιμακωθεί η σύγκρουση πέρα από ένα ορισμένο επίπεδο. Η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ στο σπίτι της και η εισροή πολλών σουνιτών προσφύγων θα επιφέρει μεσοπρόθεσμα αλλαγές στο λιβανέζικο πολιτικό τοπίο. Για κατάργηση του Λιβάνου ως κράτος όμως δεν μιλάει κανείς.
Η Συρία και το Ιράκ έχουν γίνει σε πολλά μέρη μη διοικήσιμα και φαίνεται απίθανο ότι μια ισχυρή κεντρική κυβέρνηση μεσοπρόθεσμα θα μπορούσε να επιβάλει, μια φορά ακόμη, το αίτημα για την εξουσία. Η δηλωμένη πρόθεση όμως, να διαλύσουν την Συρία ως κράτος, δεν υπάρχει ούτε από την πλειοψηφία της συριακής αντιπολίτευσης ούτε ακόμα και από ...
