Ασφαλιστικό: Οι υπαρκτές ρίζες του κοινωνικού αυτοματισμού

Προ κρίσης ο ιδιωτικός τομέας είχε εκτός από σχετικά μικρή επίσημη ανεργία (περίπου 9.5%), πολλές ευκαιρίες και πηγές εισοδήματος. Ποτέ δεν ήταν υγιής φυσικά αφού η διαχρονική ανάμιξη του κόμματος-κράτους στις "δουλειές" ήταν και είναι η μεγαλύτερη παθογένεια της οικονομίας μας. 

Τον καιρό εκείνο λοιπόν οι διεκδικήσεις και τα παράπονα των εργαζομένων του δημοσίου τομέα που υποτίθεται ότι μειονεκτούσαν περιορισμένοι/ες στην δημοσιοϋπαλληλική τους περιοχή εκτονωνόταν με δυο τρόπους: ο ένας ήταν η απόσπαση από την εκάστοτε εξουσία περισσότερων προνομίων και δικαιωμάτων που μερικά ήταν εξωφρενικά (και τα οποία συνειδητοποιήθηκαν από την υπόλοιπη κοινωνία τα χρόνια του μνημονίου... επιδόματα για ότι μπορεί κανείς να φανταστεί και πρόωρες συντάξεις με επίσης "ότι νάναι" τεκμηρίωση) - ο άλλος ήταν η δεύτερη παράνομη δουλειά στο όνομα τρίτου και η εκτεταμένη εκβιαστική είσπραξη μίζας από τους ελεγκτές κάθε είδους (αυτό μόλις τώρα άρχισε να ελέγχεται αναδρομικά). 

Είναι αλήθεια ότι η μονιμότητα αυτό το νόημα είχε αρχικά: λιγότερα λεφτά και ευκαιρίες αλλά ασφάλεια - για όσους δεν είχαν την διάθεση, την δυνατότητα ή τα προσόντα να ανοιχτούν στις θάλασσες του επιχειρείν ή την ανασφάλεια του ιδιωτικού υπαλλήλου. Κατόπιν απώλεσε οποιαδήποτε λογική - ήταν απλά το δώρο του κόμματος-κράτους στον "καλό οπαδό". 

Η "γνωριμία", σε ένα περιβάλλον όπου στο Δημόσιο διορίζονται τα "δικά μας παιδιά" και στον ιδιωτικό τομέα τις δουλειές επίσης τις παίρνουν τα δικά μας παιδιά, αποτέλεσε διαχρονικά το βασικό προσόν του αναζητούντος εργασία. Τα υπόλοιπα σωστά τα λένε και "τυπικά προσόντα" - επειδή είναι για ξεκάρφωμα κυρίως...

Σήμερα (όπως και τα τελευταία 6 χρόνια) στην κρίση, αυτές οι "ρυθμίσεις" ξεγυμνώθηκαν από τις αιτίες τους και εμφανίστηκαν ως στεγνές και αδήριτες πραγματικότητες εκτρέφοντας έναν νέο κοινωνικό αυτοματισμό: ενάμισυ εκατομμύριο άνεργοι χωρίς ελπίδα ανεύρεσης οποιασδήποτε εργασίας (οποιασδήποτε κυριολεκτικά - καμιά σχέση με το παλιό παράπονο των "ετεροαπασχολούμενων" πτυχιούχων) και κανένα εισόδημα μετά το ισχνό και σύντομο επίδομα ανεργίας έβλεπαν "απέναντι" (σε εισαγωγικά γιατί συχνά τους είχαν στην οικογένειά τους και ζούσαν/ζουν από τα εισοδήματά "τους") ανθρώπους με εξασφαλισμένο έστω και περικομμένο μισθό βρέξει χιονίσει, πρόωρη σύνταξη, σύνταξη συχνά υπερβολική για τις εισφορές που κατέβαλαν κλπ κλπ 

Η πικρία του ιδιωτικού τομέα για τις κυβερνήσεις που προστατεύουν τις ρυθμίσεις του πελατειακού κράτους και τα προνόμια των ευγενών συντεχνιών δημοσίου και ιδιωτικού τομέα άρχισε να ξεχειλίζει γρήγορα - οι ανισότητες, τα ρουσφέτια, οι αδικίες δεν μπορούσαν πλέον να κρυφτούν - και ο κοινωνικός αυτοματισμός δούλεψε και δουλεύει στην κρίση, άλλοτε υπόρρητα άλλοτε εκκωφαντικά, αποτελειώνοντας έναν ήδη διαρρηγμένο κοινωνικό ιστό: με την γενίκευση: τεμπέληδες Δημόσιοι, λαμόγια μικρομεσαίοι, απατεώνες επιχειρηματίες. Και οι "κυβερνήσεις των μνημονίων" αθεράπευτα πελατειακές εξαίρεσαν από τις οριζόντιες περικοπές τα ευγενή επαγγέλματα -που συνήθως ασκούν και κατά κόρον οι βουλευτές τους- και τις μαζικες πρόωρες συντάξεις προνομιακών κοινωνικών ομάδων/πελατών.

Υπάρχει το πρόβλημα; Υπάρχει. Και έκανε λάθος η Αριστερά υπερασπιζόμενη μαζί με τα ξερά των αδικημένων του Δημοσίου και τα χλωρά όσων αδίκως "είδαν φως και μπήκαν" στα προνόμια που αφειδώς παρείχαν με δανεικά οι πελατειακές κυβερνήσεις για να διατηρηθούν στην εξουσία. 

Τέτοια πραγματικά δεδομένα εξέθρεψαν έναν κοινωνικό αυτοματισμό με τους κρατικοδίαιτους της Δεξιάς να μεταμφιέζονται σε υποστηρικτές και ...εκπροσώπους ακόμη του ιδιωτικού τομέα (με εκκωφαντικά παραδείγματα όπως η διαχρονικά κρατικοδίαιτη, δήθεν φιλελεύθερη, πολιτική οικογένεια Μητσοτάκη) - και την Αριστερά να υπεραμύνεται συχνά των εξώφθαλμων προνομίων κάποιων εις βάρος των υπολοίπων και της οικονομίας ως κατακτήσεων του συνδικαλιστικού κινήματος - του κρατικού συνήθως συνδικαλισμού αφού στο Δημόσιο το συνδικαλιστικό κίνημα συγκυβερνούσε τουλάχιστον τις πασοκικές τετραετίες. Η διαδικασία αυτή αποτέλεσε ιδεολογικά την εν μέρει pasokification της Αριστεράς και όχι η μεταστροφή μαζικά ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ στον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν είναι η ψήφος που άλλαξε αλλά η νοοτροπία που δεν άλλαξε το πρόβλημα: και όπου αυτό ισχύει, εκεί πρέπει η Αριστερά που είναι πρώτη_φορά_κυβέρνηση να γίνει και εξουσία, αποκαθιστώντας τις αδικίες όποιο και αν είναι το λεγόμενο πολιτικό κόστος - όση επιρροή κι αν έχουν δηλαδή οι μειοψηφίες αυτές στο "σύστημα εξουσίας" - γιατί μειοψηφίες είναι και η πλειοψηφία είναι εκείνη που υποφέρει και έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία.

Εκεί όπου είναι φανερές πέραν πάσης αμφιβολίας οι αδικίες και κοινωνικές ανισότητες που εγκαθίδρυσε το πελατειακό σύστημα είναι στο ασφαλιστικό. Η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση που αναμένεται από μια κυβέρνηση της Αριστεράς μαζί με την επίτευξη της παραγωγικής ανασυγκρότησης δλδ ανάπτυξης και θέσεων εργασίας, είναι στις υπονομευτικές ρίζες του κοινωνικού αυτοματισμού που παραμένουν ακόμη στο ασφαλιστικό. Ότι δεν είναι δίκαιο δεν μπορεί να θεωρείται "κατάκτηση του κινήματος" - και η περικοπή των αδικιών δεν πρέπει να θεωρείται νεοφιλελεύθερη εξίσωση προς τα κάτω: πρόκειται για κοινωνική αδικία να σου πληρώνουν την πρόωρη ή επιπλέον σύνταξη άλλοι εργαζόμενοι!

Το ζήτημα εκμεταλεύτηκαν πολιτικά οι δήθεν φιλελεύθερες εκφράσεις του κεντροαριστερού μωσαϊκού σε συμπαιγνία με τους χειρότερους εκφραστές του κεντροδεξιού κρατισμού - από εκεί πιάνονται απελπισμένα για να ξαναποκτήσουν κάποια επιρροή στην κοινωνία ή να χαρακτηρίσουν τον ΣΥΡΙΖΑ "κόμμα του Δημοσίου" - και η σχετικά εύκολη αποκατάσταση (σε σχέση με τον κατεστραμμένο ιδιωτικό τομέα) αδικιών στον Δημόσιο τομέα που γίνεται άμεσα συνηγορεί δήθεν σε αυτό...
Πέραν λοιπόν προκαταλήψεων, δίκης προθέσεων, γλώσσας που χρησιμοποιείται, ύφους και προσβλητικών ακόμη χαρακτηρισμών σε σχετικά κείμενα, η Αριστερά οφείλει να διαβάσει και να αποδεχθεί την αλήθεια ορισμένων πραγματικοτήτων και να μην τις θάψει μαζί με τον υβριστικό μνημονιακό λόγο: ένα τέτοιο κείμενο είναι το παρακάτω του Μάνου Ματσαγγάνη, διαχρονικού ακαδημαϊκού μελετητή του ασφαλιστικού με μεγάλο έργο αλλά και ισοπεδωτικά μνημονιακού απολογητή στο σύνολο της οπτικής του. Παραμερίζοντας τα παράταιρα πολιτικά συμπεράσματα και τα πικρόχολα σχόλια του κεντροαριστερού Ματσαγγάνη για την κυβέρνηση "ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ" και τις προθέσεις της, μπορούμε να διαβάσουμε αληθινά προβλήματα και λύνοντάς τα να αποδείξουμε ότι Αριστερά σημαίνει δικαιοσύνη, εισόδημα αναλογικό της εργασίας και των υγιών ικανοτήτων (εφόσον και η λαμογιά "ικανότητα" είναι στον κρατικοδίαιτο καπιταλισμό - όπως και η "γνωριμίες"...), ισονομία και ενίσχυση της μαστοριάς και της καινοτομίας για την ανασυγκρότηση και όχι των κομματικών υποστηρικτών. Ειδικά μετά την νέα συμφωνία με τους πιστωτές που ελπίζουμε ότι θα ανοίξει δρόμους ανάπτυξης και ανασυγκρότησης - και που το καθήκον της Αριστεράς είναι τα όποια χρήματα της νέας ρευστότητας να πάνε στην παραγωγική ανασυγκρότηση και όχι στις πρόωρες συντάξεις, στην νέα γενιά και όχι τα ευγενή ταμεία που παρασιτούν την επιχειρηματικότητα, στην επιβίωση και επανεκκίνηση των μικρομεσαίων σε κατάσταση ζόμπι και όχι στην επιβίωση των κρατικοδίαιτων ευγενών ταμείων και επαγγελμάτων που παρασιτούν την οικονομία λόγω συγκριτικού πλεονεκτήματος "γνωριμιών". 

Το παρακάτω κείμενο θάπρεπε να τόχει γράψει συριζαίος/α - αλλά ακόμη και έτσι με την παράφορη αντιαριστερή του εκφορά στον λόγο, έχει την αξία του - και αποκαλύπτει παρά την θέληση του συγγραφέα πόσο άστοχος είναι ο κοινωνικός αυτοματισμός στην θέση των σοβαρών προτάσεων που αναμφίβολα ο ίδιος κατέχει, κατανοεί και προτείνει σε ...λάθος περιβάλλον - κρίνοντας τα μνημόνια θετικά από επιμέρους ορθές προτάσεις που ψηφίστηκαν για ξεκάρφωμα και ουδέποτε εφαρμόστηκαν.

Γιώργος Παπασπυρόπουλος

Η κυβέρνηση δίνει μάχη

Κατά των φτωχών, κατά των ανέργων και κατά των νέων

Του Μάνου Ματσαγγάνη

Μέρος Α. Ποιον ωφελούν οι πρόωρες συντάξεις;

Κι όμως... Σε αυτές τις εκλογές, παλεύουμε για την ζωή μας!

του Βαγγέλη Παπαβασιλείου

Με αφορμή το άρθρο Γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ δεν θα κυβερνήσει... του Κώστα Στούπα στο capital.gr (και την επίκληση επιχειρημάτων του Μάνου Ματσαγγάνη)

Insiders και outsiders - γύρος δεύτερος!

του Γιώργου Παπασπυρόπουλου*

Υπάρχουν επιχειρήματα που δαιμονοποιούν τον ΣΥΡΙΖΑ πολύ πέραν των αδυναμιών στρατηγικής και των λαθών πολιτικής της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Και όταν προέρχονται από την χρεοκοπημένη συγκυβέρνηση, φαντάζουν "αναγκαία". Εκλογές έχουμε. Όταν όμως προέρχονται από ανθρώπους της αριστεράς ή του κεντροφιλελεύθερου χώρου, κάτι δεν πάει καλά. 

Αναφέρονται στον χαρακτηρισμό της αφήγησης του ΣΥΡΙΖΑ ως υστερικής (Μάνος Ματσαγγάνης: "Μετά από μια προεκλογική εκστρατεία υστερικών τόνων ("Έχουμε πόλεμο", "Ψηφίζουμε για τη ζωή μας", "Φεύγουν" κτλ.), ο ΣΥΡΙΖΑ...") ή ως άγνοιας κινδύνου (Κώστας Στούπας: "Αν οι δημοσκοπήσεις δείξουν στο μέλλον υπεροχή του ΣΥΡΙΖΑ σε προσεχείς εκλογές, πριν φτάσει η ημερομηνία των εκλογών οι τράπεζες θα έχουν καταρρεύσει.").

Σε όλη αυτή την στοχευμένα αρνητική για τον ΣΥΡΙΖΑ εκστρατεία, μία είναι η κατάληξη: "δεν γίνεται αλλιώς - η συγκυβέρνηση πρέπει να μείνει πάση θυσία κι ας οδηγεί καθημερινά σε υπερχρέωση τα νοικοκυριά και σε απόγνωση την οικονομία και την επιχειρηματικότητα"... 
Γιατί; 
"Γιατί δεν έχουμε διάδοχο σχήμα παρά μόνο τον μπήξε δείξε ΣΥΡΙΖΑ.... και πρέπει να περιμένουμε την νεκρανάσταση της "κεντροαριστεράς" ή του φιλελεύθερου κέντρου - και μόνο τότε μπορεί να πέσει η κατά γενική αποδοχή, καταστροφική συγκυβέρνηση".

Ας βάλουμε τα πράγματα σε μια σειρά!

1. Είναι παλαιοκομματισμός και πολιτικαντισμός του χειρίστου είδους να προστατεύεις, εμμέσως πλην σαφώς, μια κυβέρνηση που αποτελεί συνέχεια του πελατειακού συστήματος και που έχει τις χειρότερες επιδόσεις από όλες τις μνημονιακές κυβερνήσεις επειδή προστατεύει το κομματικό κράτος και τις παρασιτικές ελίτ, που έχει στείλει στην ανεργία το 30% των εργαζομένων, το 60% των νέων και το 50% των νεκροζώντανων ελεύθερων επαγγελματιών, επειδή λέει... ο ΣΥΡΙΖΑ έχει υστερικό λόγο. Δηλαδή αυτά δεν συμβαίνουν στην κοινωνία μας... είναι υστερίες! Δεν παλεύουμε για την ζωή μας οι ανασφάλιστοι, οι χωρίς εισόδημα, οι υπερφορολογημένοι ληξιπρόθεσμοι, οι απειλούμενοι με διώξεις και κατασχέσεις εισοδημάτων και περιουσιών...

2. Ο ΣΥΡΙΖΑ τι είναι; Είναι το αριστερό ρεύμα του (αριστερή πλατφόρμα) ή η φιλοευρωπαϊκή πλειοψηφία του που διατηρεί άνω του 70% ποσοστό συναίνεσης στις δημοκρατικές διαδικασίες μέσα στο κόμμα και άνω του 90% στους ψηφοφόρους του και τους φίλους του κόμματος στην κοινωνία; (πράγμα που εκφράστηκε και στις εκλογές με έντονες διαφοροποιήσεις στα ποσοστά που πήραν οι εκπρόσωποι των διαφορετικών ρευμάτων στις τοπικές κοινωνίες) 
Ή είναι κάτι αρνητικό ένα κόμμα να έχει ΚΑΙ μειοψηφική άποψη; Ποιο κόμμα δεν έχει άλλες απόψεις για τα πάντα;
Ποιος ανάγει την μειοψηφική άποψη στον ΣΥΡΙΖΑ - που ναι, είναι ευρωσκεπτικιστική ή περιέχει και κάποιους λίγους που θάθελαν την "χρήση των καταθέσεων για αναπτυξιακούς σκοπούς" επειδή είναι κολλημένοι στο ιδεολογικό πρότυπο του κρατικού καπιταλισμού,  - σε άποψη του ΣΥΡΙΖΑ; Όταν μάλιστα μερικές από τις απόψεις αυτές είναι προσωπικές, ούτε καν επίσημες της μειοψηφίας;

3. Δεν είναι ο ΣΥΡΙΖΑ προοδευτικό κόμμα; Δεν είναι αριστερή σοσιαλδημοκρατία επί της ουσίας; Τι είναι; Γιατί δέχεται κριτική από ΚΚΕ και Ανταρσυα για "προδοσία" τότε; Και είναι προτιμότερη η επιλογή της διεφθαρμένης κυβέρνησης των ημετέρων που ευθύνεται ως δικομματισμός για την χρεοκοπία και που έχει τσακίσει το παραγωγικό μέλλον αυτού του τόπου ως δήθεν κυβέρνηση σωτηρίας; Είναι προοδευτικό κόμμα η ΝΔ ή το δεκανίκι της υπόλειμμα του ΠΑΣΟΚ; 
Τι διαφορά έχει αυτός ο ιδεολογικός δογματισμός από εκείνον του ΚΚΕ; Που κάνει την ανάγκη του Σαμαροβενιζελικού συμπλέγματος, φιλοτιμία της κεντροαριστεράς;

Οι παραπάνω παρατηρήσεις δεν εξαντλούν το θέμα. Δείχνουν μόνο τον παραλογισμό στον οποίο έχουν φτάσει άνθρωποι του μεταρρυθμιστικού χώρου, να βλέπουν εφιάλτες στην προοπτική να συμμετέχει ο ΣΥΡΙΖΑ σε μια νέα κυβέρνηση συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων. Ξέροντας μάλιστα ότι οι εποχές της αυτοδυναμίας έχουν παρέλθει οριστικά - ξέροντας ότι η χώρα χρειάζεται την μέγιστη συσπείρωση των προοδευτικών δυνάμεων για να έχει ελπίδες να ...

Η κεντροαριστερά και το "ηθικό ζήτημα"

Υπάρχει στην κεντροαριστερά "ηθικό ζήτημα"; Υπάρχει και είναι τεράστιο - για όσους δεν στρουθοκαμηλίζουν και δεν οπαδοποιούνται εύκολα. Ένας από αυτούς είναι ο, εκ των 58, Μάνος Ματσαγγάνης, που όπως πάντοτε μιλά με καθαρότητα και μετριοπάθεια: (ΑΣ)

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Πόσο πετυχημένη ήταν η εκδήλωση της «Πρωτοβουλίας των 58» στο Ακροπόλ την περασμένη Δευτέρα;
Όχι παρά πολύ – εάν την κρίνουμε με το απαιτητικό μέτρο της ανασύστασης μιας μεγάλης προοδευτικής παράταξης που εκτείνεται από το φιλελεύθερο κέντρο έως τη δημοκρατική αριστερά.
Μάλλον αρκετά – εάν την κρίνουμε με γνώμονα τις θυμωμένες αντιδράσεις όσων πίστεψαν ότι το μέλλον της πολιτικής αντιπαράθεσης στη χώρα μας είναι ο μικρός διπολισμός, η άγονη σύγκρουση μεταξύ του παλαιοκομματισμού της ΝΔ και του εθνολαϊκισμού του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν είναι αυτό το μέλλον μας, ή μάλλον δεν χρειάζεται να είναι. Αρκεί η κεντροαριστερά να ξαναγίνει υπολογίσιμος αντίπαλος.

Πάντως, είναι αλήθεια ότι ένα μέρος της κοινής γνώμης αντιδρά στην προοπτική ανασύστασης της κεντροαριστεράς κυρίως επειδή αισθάνεται απέχθεια προς μερικά από τα προβεβλημένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ (ή και όλα) που ήταν παρόντα στην εκδήλωση. Και απαιτεί να μάθει τι σκέφτονται για αυτό οι «58».
Δεν ξέρω τι σκέφτονται οι άλλοι «57» (αν και μπορώ να φανταστώ). Ευχαρίστως όμως να σας πω τι σκέφτομαι εγώ.

Κατ’ αρχήν, νομίζω ότι το θέμα δεν επιδέχεται υπεκφυγές. 

Η κεντροαριστερά δεν έχει πολύ μέλλον εάν πρώτα δεν ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς της με το παρελθόν. 

Αυτό σημαίνει να αναλάβει τις ευθύνες που της αναλογούν για τη χρεωκοπία της χώρας. Όχι για να γυρίσουμε πίσω. Αλλά επειδή η χρεωκοπία έφερε το Μνημόνιο, επειδή το Μνημόνιο έφερε την βαθιά ύφεση που βιώνουμε τώρα, και επειδή με τις συνέπειες της ύφεσης θα ζούμε αρκετά χρόνια. Δεν θα βγούμε από την κρίση χωρίς να απορρίψουμε την πολιτική κουλτούρα που μας έφερε σε αυτήν.

Πρέπει λοιπόν να παραδεχθούμε ότι παρότι ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός του 2008-2009 υπήρξε έργο των κυβερνήσεων Καραμανλή, στην πραγματικότητα ήταν οι παθογένειες της υπερεικοσαετούς κυριαρχίας του ΠΑΣΟΚ που επέτρεψαν στον δημοσιονομικό εκτροχιασμό να πραγματοποιηθεί, έχοντας προηγουμένως διαβρώσει τις θεσμικές και άλλες αντιστάσεις.

Στη δημόσια συζήτηση αυτές οι παθογένειες ταυτίζονται με το μαύρο χρήμα και τη διαφθορά των πολιτικών. Αυτές είναι δίχως άλλο σημαντικές, επειδή δίνουν τον τόνο του τι επιτρέπεται και τι όχι σε μια πολιτεία. Στην πραγματικότητα όμως οι παθογένειες πάνε πολύ μακρύτερα. Αυτό που έφερε τη χώρα στην χρεωκοπία (και την κρατά ακόμη βυθισμένη στην ύφεση) είναι η άλωση του κράτους από ιδιωτικά συμφέροντα, δηλ. η ιδιοποίηση δημόσιου χρήματος από ομάδες συμφερόντων για ...

Τo χρέος των σοσιαλδημοκρατών, φιλελεύθερων και αριστερών δημοκρατών

Ανοιχτή κοινωνία ή βαρβαρότητα

των Μάνου Ματσαγγάνη, Γιώργου Σιακαντάρη και Δημήτρη Σκάλκου

Οι πρόσφατες εικόνες εντός και εκτός της Βουλής των Ελλήνων που συνόδευσαν την ψήφιση του Μνημονίου 3 έδειξαν ότι από πλευράς "πολιτικού πολιτισμού" η συμπεριφορά της πολιτικής ελίτ δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από αυτήν του πλήθους. Η περιφρόνηση της νομιμότητας, η λεκτική οξύτητα, οι προσωπικές επιθέσεις, η συνθηματολογία, ο λαϊκισμός της γλώσσας - αυτά είναι συμπτώματα μιας χώρας άρρωστης και μιας πολιτικής τάξης κατώτερης των περιστάσεων.

Η σημερινή οικονομική κρίση αποτέλεσε το έναυσμα, όχι την αιτία της έκρηξης. 

Στην πραγματικότητα, η κρίση απελευθέρωσε ένα υπαρκτό απόθεμα βίας, κυνισμού, κοινωνικής ανευθυνότητας και επιθετικού τυχοδιωκτισμού, το οποίο σιγόβραζε για δεκαετίες, θαμμένο (όχι πολύ βαθιά) κάτω από τους πακτωλούς των δανεικών χρημάτων και των κοινοτικών πόρων. 

Τα τεράστια ποσά που συνέρρευσαν την προηγούμενη περίοδο τα διαχειρίστηκε ένα κράτος σπάταλο, πελατειακό και συνάμα ανεξέλεγκτο - για λογαριασμό μιας ανέτοιμης αλλά φιλόδοξης και κάποτε άπληστης κοινωνίας. Η σημερινή αποκαρδιωτική κατάσταση δεν είναι τίποτε άλλο παρά η εικόνα της ίδιας αυτής κοινωνίας με άδειες τσέπες. 

"τεχνοφασισμός" κατά ΣΤΡΙΖΑ,
η ηλεκτρονική ψηφοφορία...

Μιας κοινωνίας από τους όρους συγκρότησης της οποίας απουσιάζουν τα γνωρίσματα και οι αρχές που συνιστούν το αξιακό πλαίσιο των σύγχρονων φιλελεύθερων δημοκρατιών: η ανοχή στην αντίθετη άποψη, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, η επίπονη άσκηση στον νηφάλιο διάλογο, η διαρκής επιδίωξη του πλουραλισμού και η πίστη στην αναζήτηση της αλήθειας, ως εργαλεία οικοδόμησης πολιτικής συναίνεσης και ως θεμέλια κοινωνικής συνύπαρξης.

Τα μέτρα που ψηφίστηκαν είναι πράγματι επώδυνα. Ακόμη χειρότερα, ο ακραίος κοινωνικός εγωισμός των ευνοημένων ομάδων (και η συνθηκολόγηση των πολιτικών στις πιέσεις τους) εμπόδισαν για ακόμη μία φορά τη δίκαιη κατανομή των βαρών. Όμως η έγκριση των μέτρων ήταν αναγκαία. 

• Βραχυπρόθεσμα, για την εξασφάλιση της απρόσκοπτης χρηματοδότησης της ουσιαστικά χρεοκοπημένης ελληνικής οικονομίας. 
• Μακροπρόθεσμα, για την απομάκρυνση της προοπτικής της ολικής καταστροφής, ως αναπόφευκτη συνέπεια μιας άτακτης χρεοκοπίας της χώρας.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντιφιλελεύθερες και αντιδημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις γλυκοκοιτάζουν τη χρεοκοπία. Γνωρίζουν ότι το κουβάρι των δημοκρατικών θεσμών ξηλώνεται πόντο-πόντο. Κινούνται στο περιθώριο του δημοκρατικού πολιτεύματος, εκμεταλλευόμενοι τις "ρωγμές" του πολιτικού συστήματος προκειμένου ...

Ανάπτυξη χωρίς εξυγίανση;

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Η Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος για τη Νομισματική Πολιτική 2011-2012 που δημοσιεύθηκε χθες επιβεβαίωσε αυτό που όλοι ξέραμε: το πόσο κρίσιμη είναι η κατάσταση της οικονομίας.

Η ύφεση είναι βαθιά και παρατεταμένη: το τελευταίο τρίμηνο του 2011 το ΑΕΠ ήταν κατά 17,2% χαμηλότερο από ό,τι 4 χρόνια νωρίτερα. Η αύξηση της ανεργίας δεν δείχνει σημεία επιβράδυνσης: έφτασε το 20,7% το τελευταίο τρίμηνο του 2011 – πάνω από 1 εκατομμύριο άτομα βρίσκονται χωρίς δουλειά. Παρά την κάποια ανάκαμψη των εξαγωγών, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μειώθηκε ελάχιστα: σε 9,8% του ΑΕΠ το 2011 (από 10,1% το 2010).

Από την άλλη, η δημοσιονομική προσαρμογή – ο βασικός στόχος των Μνημονίων – φαίνεται να ανακόπτεται. 

Παρά τα μέτρα, το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού αυξήθηκε το 2011 σε 10,6% του ΑΕΠ (έναντι 9,8% το 2010). 

Το πρωτογενές έλλειμμα (χωρίς τη δαπάνη εξυπηρέτησης του χρέους) μειώθηκε (από 4% σε 3% του ΑΕΠ), αλλά μόνο χάρη στη συρρίκνωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων: το πρωτογενές έλλειμμα του τακτικού προϋπολογισμού αυξήθηκε (κατά 18 εκατ).

Είναι προφανές ότι κάτι δεν πάει καλά. Τι ακριβώς όμως;

Αντιπαρέρχομαι την εύκολη απάντηση: «φταίνε τα Μνημόνια». Όχι επειδή τα συγκεκριμένα Μνημόνια με έχουν ενθουσιάσει. Αλλά επειδή η επιστροφή στην προ Μνημονίων εποχή μου φαίνεται εντελώς αδιανόητη.

Όταν μια οικονομία τρέχει ντοπαρισμένη, όπως έτρεχε η δική μας με φτηνά δανεικά μέχρι το 2008, η προσγείωση είναι αναπόφευκτη. Το μοναδικό άξιο λόγου ερώτημα είναι εάν η προσγείωση θα είναι ομαλή ή εάν αντίθετα θα μοιάζει περισσότερο με χαοτική κατάρρευση. 

Η διεθνής οικονομική βοήθεια απέτρεψε τον κίνδυνο χαοτικής κατάρρευσης. Επί πλέον, η δανειακή σύμβαση έκανε την εξυπηρέτηση του χρέους λιγότερο δυσβάσταχτη. Κάπου εκεί όμως εξαντλείται η υποστήριξη της διεθνούς κοινότητας. 

Τα υπόλοιπα είναι δική μας δουλειά.

Ποια είναι τα υπόλοιπα; 

Οι κατώτατοι μισθοί στην Ελλάδα της κρίσης

Εάν τα συνδικάτα μας θέλουν να προσφέρουν στους εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα ελπίδα και προοπτική, ας αναλάβουν μια γενναία πρωτοβουλία (με όλο το ρίσκο που της αναλογεί): ας προτείνουν στην τρόικα, στην κυβέρνηση και στον ΣΕΒ μια μικρότερη μείωση του κατώτατου μισθού, με αντάλλαγμα τη δέσμευση των εργοδοτικών οργανώσεων για (α) αυστηρή εφαρμογή της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας σε όλες τις επιχειρήσεις, (β) σταδιακή βελτίωση του κατώτατου μισθού καθώς ανακάμπτει η οικονομία, και (γ) ανάλογη μείωση των τιμών από σήμερα.

Παραγωγικότητα;

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Όπως θα θυμούνται οι αναγνώστες του protagon, η δημοσιοποίηση το φθινόπωρο του 2009 της ετήσιας έκθεσης του Παγκόσμιου Oικονομικού Φόρουμ – σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα είχε υποχωρήσει στη διεθνή κατάταξη ανταγωνιστικότητας πίσω από την συμπαθή Μποτσουάνα – αντιμετωπίστηκε με το συνηθισμένο τρόπο με τον οποίο συζητώνται όλα τα σοβαρά προβλήματα στη χώρα μας: η είδηση σχολιάστηκε για λίγες μέρες, με απαξιωτικά (και δικαίως) σχόλια για τις επιδόσεις της κυβέρνησης Καραμανλή που παρέδιδε τότε την εξουσία, και μετά ξεχάστηκε.
«Ξεχάστηκε» τρόπος του λέγειν βέβαια. 

Από τότε μεσολάβησε η κρίση δανεισμού, η υπογραφή του Μνημονίου, η ύφεση της οικονομίας. 

Χιλιάδες ιδιωτικές επιχειρήσεις έκλεισαν, πολλές άλλες μετέφεραν τις παραγωγικές τους δραστηριότητες εκτός συνόρων. Εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι έχασαν τη δουλειά τους, πολλοί (ίσως οι περισσότεροι) από τους υπόλοιπους είδαν τα εισοδήματά τους να μειώνονται.

Πόσο άσχετα μεταξύ τους είναι αυτά τα δύο; 

Καθόλου. 

Όσο και αν μερικοί ονειρεύονται «άλλες πολιτικές» και «διαφορετικά μείγματα» (κάποιο κόλπο τέλος πάντων που θα μας επιτρέψει να πορευόμαστε όπως είχαμε μάθει τόσα χρόνια), η απώλεια ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας είναι η βαθύτερη αιτία της ύφεσης. 

Το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού και το έλλειμμα εξωτερικών συναλλαγών συνδέονται και τροφοδοτούν το ένα το άλλο. Τώρα που η εποχή της υπερκατανάλωσης με δανεικά έχει τελειώσει, το συνολικό εισόδημα αναγκαστικά θα διαμορφώνεται στο ύψος λίγο-πολύ της αξίας των αγαθών και υπηρεσιών που πουλάμε (ο ένας στον άλλον, και κυρίως σε αγοραστές από άλλες χώρες). 

Μπορούμε να το μοιράσουμε μεταξύ μας όσο δίκαια θέλουμε, και μπορούμε να το αυξήσουμε φτιάχνοντας ελκυστικά προϊόντα σε καλές τιμές. Και, φυσικά, «να φτιάξουμε ελκυστικά προϊόντα σε καλές τιμές» είναι αυτό που σκέφτεται ένας οικονομολόγος όταν λέει «να βελτιώσουμε την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας».

Ανταγωνιστικότητα;

Τώρα, λίγο μετά τη συμφωνία των πολιτικών αρχηγών για τα νέα μέτρα της κυβέρνησης, και λίγο πριν από τη συνεδρίαση της Βουλής για την έγκριση των μέτρων αυτών, το ενδιαφέρον φαίνεται να επιστρέφει στο θέμα της ανταγωνιστικότητας. Οι διαχωριστικές γραμμές είναι καθαρά χαραγμένες. Από τη μια, οι εκπρόσωποι των δανειστών ζητούν νέες θυσίες. Από την άλλη, σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος, οι κοινωνικοί εταίροι, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η Εκκλησία, χαράζουν «κόκκινες γραμμές». Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η μείωση των μισθών (ιδίως των κατώτατων). Πόσο δίκιο έχει η ελληνική πλευρά; Και τι μπορεί να γίνει τώρα;

Το διακύβευμα της επόμενης περιόδου, οι διαθέσιμες επιλογές και ο κοινός νους

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες (κάτω από τις Άλπεις) έχουν προβλήματα (μερικές σοβαρά). 

Καμμιά χώρα όμως δεν έχει τα δικά μας προβλήματα: 

• μεγάλο χρέος (το μεγαλύτερο στην ΕΕ), 
• μεγάλα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού (10% του ΑΕΠ, μετά από οδυνηρή λιτότητα δύο ετών), 
• και ταυτόχρονα μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών (εμπορικό + υπηρεσιών). 

Τα ελλείμματα αλληλοσυνδέονται: η πλαστή ευημερία (με δανεικά) δεν επιβάρυνε μόνο το δημόσιο έλλειμμα, διόγκωνε επίσης (τεχνητά) τη ζήτηση, αυξάνοντας τις εισαγωγές και αφαιρώντας από τις επιχειρήσεις το κίνητρο για εξαγωγές.
Μια χώρα που βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση δεν έχει παρά δύο (και μόνο δύο) επιλογές. 

• Η μια είναι η κανονική υποτίμηση, ενδεχομένως με στάση πληρωμών, τύπου Αργεντινής το 2001 – αν και η Αργεντινή είχε εμπορικό πλεόνασμα (άρα είχε τρόφιμα και καύσιμα όσο διαρκούσε ο αποκλεισμός της από τις διεθνείς αγορές), καθώς και πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικού προϋπολογισμού (άρα μπορούσε να πληρώνει μισθούς ή συντάξεις και να εγγυάται τη λειτουργία του κράτους). 
• Η άλλη είναι η λεγόμενη "εσωτερική υποτίμηση": λιτότητα αλλά και μείωση των τιμών, ώστε να προστατευθεί η αγοραστική δύναμη των (μειωμένων) μισθών και ταυτόχρονα να τονωθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων. Ο Daniel Gros σε παλαιότερη ομιλία του στην Αθήνα είχε υπολογίσει το μέγεθος της απαιτούμενης μείωσης (κατ’ αρχήν των μισθών) σε 25%. Μια εξαγωγική ώθηση θα μείωνε το μέγεθος αυτό, μια υστέρηση θα το αύξανε. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, η μείωση των μέσων ακαθάριστων αποδοχών την διετία 2009-2011 (σε πραγματικές τιμές) ήταν 12%, δηλ. το μισό περίπου της απαιτούμενης προσαρμογής (κατά Gros).

Η "εσωτερική υποτίμηση", για να αποδώσει, έχει ορισμένες (απαιτητικές) προϋποθέσεις. 

• Πρώτον, δίκαιη κατανομή των βαρών της προσαρμογής + κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας. 
• Δεύτερον, συμφωνία των κοινωνικών εταίρων, ώστε οι μειώσεις μισθών αφενός να μεταφραστούν σε μειώσεις τιμών και αφετέρου να είναι πρόσκαιρες (όσο διαρκεί η κρίση) και να αναπληρωθούν από ανάλογες αυξήσεις στο μέλλον (ώστε δηλ. να πιάσουν τόπο οι θυσίες των εργαζομένων). 
• Τρίτον, εξυγίανση των θεσμών: καταπολέμηση της διαφθοράς, της φοροδιαφυγής, της κακοδιοίκησης, της στρέβλωσης της αγοράς – ώστε η επιχειρηματικότητα να πάψει να βασίζεται στη διαπλοκή με πολιτικούς, στη συμπίεση των μισθών, στην παραβίαση της (εργατικής, ασφαλιστικής, φορολογικής, περιβαλλοντικής, πολεοδομικής κ.ά.) νομοθεσίας.

Ήταν το Μνημόνιο μονόδρομος; Και ναι και όχι. 

Η διαχείριση της απόγνωσης

Μάνος Ματσαγγάνης, Η κοινωνική πολιτική σε δύσκολους καιρούς. Οικονομική κρίση, δημοσιονομική λιτότητα και κοινωνική προστασία, Κριτική, Αθήνα 2011, σελ. 232

Βιβλιοκριτική από το The Athens Review of Books 

του Θόδωρου Σκυλακάκη 

Υπάρχουν βιβλία με ενδιαφέρον, βιβλία συναρπαστικά, βιβλία χρήσιμα. Υπάρχει όμως και μια άλλη κατηγορία βιβλίων, που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν περιφερειακά και απευθυνόμενα σε ένα ειδικότερο κοινό, η ζωή όμως μπορεί να φέρει έτσι τα πράγματα ώστε να καταλήξουν να επηρεάζουν καταλυτικά τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. Το βιβλίο του Μάνου Ματσαγγάνη πιστεύω (και ελπίζω) ότι ανήκει σ’ αυτή την ιδιόρρυθμη και ασυνήθιστη κατηγορία. Ο ισχυρισμός ακούγεται υπερβολικός, αλλά θα τον υπερασπιστώ με ισχυρά επιχειρήματα στη συνέχεια. Για την ώρα, ας κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν.

Γνώρισα τον συγγραφέα στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’90, όταν ως Γενικός Διευθυντής του Ε21 (προσοχή! καμία απολύτως σχέση με το Δίκτυο 21) –μιας δεξαμενής σκέψης που αναζητούσε, ματαίως όπως αποδείχθηκε, το ιερό δισκοπότηρο των μεταρρυθμίσεων που θα επέτρεπαν στην ελληνική κοινωνία να λειτουργήσει στοιχειωδώς ορθολογικά– έκανα προσπάθεια να έρθω σε επαφή και με νέους επιστήμονες που θα είχαν κάτι ουσιαστικό να προτείνουν. Ο Μ. Ματσαγγάνης ανήκε στην κατηγορία αυτή, αν και η εξειδίκευσή του στα θέματα κοινωνικής πολιτικής περιόριζε την ευρύτερη δημοσιότητα. Ανήκε, βλέπετε, σε μια ενοχλητική για τα μέσα μαζικής επικοινωνίας κατηγορία, η οποία επιμένει να ασχολείται με την πραγματική πραγματικότητα και όχι την επιπόλαιη απομίμησή της που παρακολουθούμε καθημερινώς στις τηλεοπτικές οθόνες μας.

Τα αμαρτήματά του; Μετρούσε και σκεφτόταν, με κριτήριο την επιστήμη του. Ιδεολογικά και πολιτικά είχαμε διαφορετική προέλευση και καταβολές, όμως οι δύο αυτές πτυχές της προσωπικότητάς του, το μέτρημα και η ανεξάρτητη σκέψη αρκούσαν για να μπορούμε, αν μη τι άλλο, να επικοινωνούμε. Σήμερα το βιβλίο του, Η κοινωνική πολιτική σε δύσκολους καιρούς, διατηρεί τα ίδια χαρακτηριστικά των ετών εκείνων της δεκαετίας του ’90, όμως σε ωριμότερη φάση και σε μια περίοδο που τα συμπεράσματά του μπορεί να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο για τη σωτηρία της χώρας, που βρίσκεται πέραν του χείλους της αβύσσου.

Εξηγούμαι. 
Η ελληνική κοινωνία και πολιτική οικονομία αντιμετωπίζει ένα απόλυτο αδιέξοδο. 
Η προσπάθεια φορολόγησης του εισοδήματος και του πλούτου, δεδομένης της εκτεταμένης διαφθοράς του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και της διαρκούς συρρίκνωσης της οικονομικής δραστηριότητας, λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης στην ικανότητα του πολιτικού συστήματος να διαχειριστεί την οικονομία, έχει αποτύχει παταγωδώς. Η έξοδος της χώρας από το ευρώ, αν συμβεί, θα προκαλέσει μαζικό έμφραγμα στον ιδιωτικό τομέα και θα γυρίσει τη χώρα πίσω στην κλειστή οικονομία της δεκαετίας του ’60, συρρικνώνοντας περαιτέρω με τρόπο εφιαλτικό την οικονομική δραστηριότητα και στέλνοντας τη χώρα στο χάος της ακυβερνησίας και στο έλεος κάθε είδους συμμοριών που ελλοχεύουν στο περιθώριο (και όχι μόνον) της ελληνικής κοινωνίας.

Τελική αναμέτρηση (;)

του Μάνου Ματσαγγάνη

Φαίνεται ότι η στήλη του Paul Krugman στους New York Times διαβάζεται ευρύτατα στη χώρα μας. Επιλεκτικά βέβαια: ο νομπελίστας οικονομολόγος, προοδευτική συνείδηση της φιλελεύθερης Αμερικής, είναι δημοφιλής στην Ελλάδα βασικά επειδή επιμένει ότι η – υπερβολική και μονομερής - έμφαση στη λιτότητα κινδυνεύει να βυθίσει την παγκόσμια οικονομία στην ύφεση. (Έχει δίκιο φυσικά: άλλωστε, στο σημείο αυτό φαίνεται ότι συμφωνεί πλέον και το ΔΝΤ!)

Όμως ο Krugman έχει πει και άλλα ενδιαφέροντα πράγματα – κάποια μάλιστα μας αφορούν ευθέως. Για παράδειγμα, την ημέρα της διαδήλωσης κατά του Μνημονίου, στη διάρκεια της οποίας έχασαν τη ζωή τους τρεις εργαζόμενοι, ο Αμερικανός οικονομολόγος δημοσίευε ένα post με τον εύγλωττο τίτλο «Greek end game» (5 Μαΐου 2010). Αντιγράφω ένα ενδεικτικό απόσπασμα:

«Ακόμη και με αναδιάρθρωση του χρέους, η Ελλάδα θα έχει μεγάλο πρόβλημα, αναγκασμένη να εφαρμόσει έντονη λιτότητα – προκαλώντας βαθειά ύφεση – μόνο και μόνο για να μειώσει το πρωτογενές έλλειμμα, χωρίς τους τόκους. Το μοναδικό πράγμα που θα περιόριζε την ανάγκη για λιτότητα θα ήταν κάτι που να βοηθά την οικονομία να επεκταθεί, ή να μην συρρικνωθεί τόσο πολύ. Κάτι τέτοιο θα μείωνε την οικονομική δυσπραγία, ενώ θα αύξανε τα φορολογικά έσοδα, ελαττώνοντας την απαραίτητη δόση δημοσιονομικής λιτότητας. Όμως, ο μόνος δρόμος για την ανάπτυξη είναι περισσότερες εξαγωγές, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν στην Ελλάδα πέσουν δραματικά τα κόστη και οι τιμές σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Εάν η Ελλάδα ήταν μια εξαιρετικά συνεκτική κοινωνία, με συλλογικές διαπραγματεύσεις για τον καθορισμό των μισθών, ένα είδος Αυστρίας του Αιγαίου, ίσως να ήταν εφικτό να επιτευχθεί κάτι τέτοιο μέσω της συλλογικά συμφωνημένης οριζόντιας μείωσης των μισθών – δηλ. μέσω μιας 'εσωτερικής υποτίμησης'. Αλλά, όπως δείχνουν τα σημερινά αποτρόπαια γεγονότα, δεν είναι.»

Ότι η Ελλάδα δεν ήταν Αυστρία του Αιγαίου ασφαλώς το γνωρίζαμε. Όμως, όσα μεσολάβησαν τον τελευταίο ενάμιση χρόνο έδειξαν πόσο πολύ απέχουμε από τις πιο συνεκτικές κοινωνίες της Ευρώπης. 

Αντί για οριζόντια μείωση των μισθών, και ενώ οι εργαζόμενοι στις ιδιωτικές επιχειρήσεις δέχονταν μεγάλες μειώσεις των αποδοχών τους προκειμένου να κρατήσουν τη δουλειά τους, στις ΔΕΚΟ είχαμε απεργίες για να μην περάσει το πλαφόν των 4.000 ευρώ το μήνα. 

Αντί για μείωση των τιμών, είχαμε άνοδο του πληθωρισμού, πέρα και πάνω από την επίδραση της αύξησης του ΦΠΑ και της τιμής του πετρελαίου, καθώς οι επιχειρήσεις μείωναν τους μισθούς αλλά όχι τις τιμές των προϊόντων τους. 

Ενώ στον ιδιωτικό τομέα χάνονταν μισό εκατομμύριο θέσεις εργασίας, οι υπάλληλοι του Μετρό απεργούσαν για να μην εφαρμοστεί η εργασιακή εφεδρεία – παρότι σύμφωνα με το πόρισμα του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, οι παράνομες προσλήψεις από το 2004 έως το 2009 είχαν διογκώσει τον αριθμό των εργαζομένων εκεί κατά 50%. 

Με δυο λόγια: αντί για κοινωνική συνοχή (και παρά τη ρητορική επίκλησή της, αριστερά και δεξιά), ο σώζων εαυτόν σωθήτω.

Το παράξενο δεν είναι ότι οι θιγόμενοι αντιδρούν: είναι ότι οι αντιδράσεις τους είναι εντελώς δυσανάλογες. 

Η φορολόγηση του πτητικού επιδόματος (στην κλίμακα και όχι αυτοτελώς) «νομιμοποιεί» τους πιλότους της Πολεμικής Αεροπορίας να αφήνουν τα αεροσκάφη στο έδαφος – και μάλιστα τις μέρες που υπογραφόταν το Μνημόνιο, και μάλιστα παρά τις διαβεβαιώσεις του τότε υπουργού άμυνας, τώρα υπουργού οικονομίας, ότι θα αποκαταστήσει την εισοδηματική απώλεια. 

Η ψήφιση της εργασιακής εφεδρείας «νομιμοποιεί» τους δημοσίους υπαλλήλους να καταλάβουν τα υπουργεία τους. 

Η προοπτική της απελευθέρωσης των ταξί «νομιμοποιεί» τον πρόεδρο του συνδικάτου ιδιοκτητών να απειλεί ότι «θα χυθεί αίμα». 

Η πώληση δημόσιας περιουσίας δεν είναι λανθασμένη πολιτική: είναι «έσχατη προδοσία».
Καθώς οι τόνοι ανεβαίνουν, η έλλειψη μέτρου γενικεύεται. 

Στις διαδηλώσεις οι συζητήσεις έχουν ξεφύγει: η «κατοχική κυβέρνηση» θα φύγει «με ελικόπτερο» και μετά θα στηθούν «κρεμάλες στο Σύνταγμα»: ένα κρεσέντο αμετροέπειας και λεκτικής βίας.

Η λεκτική βία διευκολύνει τη φυσική βία. 

Σε μια απολύτως προβλέψιμη – καθότι συνεχώς επαναλαμβανόμενη – χορογραφία μίσους και καταστροφής, κάθε ειρηνική (κατ’ αρχήν) διαδήλωση καταλήγει σε συγκρούσεις με ζημιές και (ενίοτε) θύματα. 

«Παράπλευρες απώλειες» για τους οργανωτές, που δεν δείχνουν να ανησυχούν ιδιαίτερα και ετοιμάζουν την επόμενη «ειρηνική διαδήλωση» (οι κουκουλοφόροι τη σημειώνουν στην ατζέντα τους).

Ίσως αυτό που ζούμε τον τελευταίο καιρό να είναι ένα αρχαίο δράμα: όχι μόνο με την έννοια ότι τα γεγονότα είναι δραματικά, αλλά με την έννοια ότι τα πρόσωπα του δράματος έχουν θέσει σε κίνηση έναν μηχανισμό που δεν ξέρουν ή δεν μπορούν να σταματήσουν, παρότι είναι φανερό ότι οδηγεί μαθηματικά στην καταστροφή.

Και όμως: από τα τέλη του 2009 καταλάβαμε (;) ότι δεν μπορούμε πια να ζούμε πάνω από τις δυνάμεις μας: αναγκαστικά, αφού απλούστατα κανείς δεν ήταν πια διατεθειμένος να μας δανείζει χωρίς να ζητά ιλιγγιώδη επιτόκια σε αντάλλαγμα. 

Η διεθνής οικονομική βοήθεια κάλυψε τις δανειακές ανάγκες μας μέχρι το 2013 (και έπειτα), δηλ. μας έδωσε χρόνο: είτε για να μάθουμε να παράγουμε αγαθά που να στέκονται διεθνώς, είτε για να συνηθίσουμε στην ιδέα ότι θα ζούμε πιο λιτά από όσο είχαμε συνηθίσει.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ απέτυχε όχι επειδή επιχείρησε να μειώσει τα ελλείμματα, αλλά επειδή δεν κατάφερε – ή δεν προσπάθησε – να αναζωογονήσει την οικονομία με σταθερούς κανόνες και προγραμματικές συμφωνίες, και παράλληλα να επουλώσει τις κοινωνικές εντάσεις επιβάλλοντας μια δίκαιη λιτότητα. 

Η αποτυχία της να εκσυγχρονίσει τη δημόσια διοίκηση, να αξιοποιήσει τη δημόσια περιουσία, να περιορίσει τη φοροδιαφυγή και να ενθαρρύνει την υγιή επιχειρηματικότητα, οδήγησε την κυβέρνηση στο σημερινό αδιέξοδο της «φοροκαταιγίδας» και των αδιάκριτων περικοπών.

Και τώρα τι κάνουμε; 

Όπως έγραφε στο ίδιο post ο Krugman, εάν αποτύχει η εσωτερική υποτίμηση, δεν απομένει παρά μια και μόνο μια εναλλακτική λύση: η κανονική υποτίμηση, «που σημαίνει έξοδο από το ευρώ». 

Με άλλα λόγια, εάν αποτύχει η σταδιακή προσαρμογή (ναι, αυτή: του Μνημονίου και του Μεσοπρόθεσμου), δεν θα μας απομένει παρά η απότομη προσαρμογή στο βιοτικό επίπεδο της γενιάς των γονιών μας (αλλά με τις δικές μας «ανάγκες», και σε ένα λιγότερο αθώο περιβάλλον). 

Αυτό θέλουμε;

Παρά τις ονειροφαντασίες των διαφόρων επαγγελματιών της επανάστασης, η επόμενη μέρα δεν πρόκειται να σημάνει ριζοσπαστικοποίηση των μαζών «προς τα αριστερά», αλλά συντηρητική αναδίπλωση της κοινωνίας και αμφισβήτηση «από τα δεξιά» των θεσμών της μεταπολίτευσης: πολιτικών (κοινοβούλιο, κόμματα, συνδικάτα) και οικονομικών (δημόσιος τομέας, φορολογία).
Φυσικά, το κυβερνών κόμμα δείχνει να πνέει τα λοίσθια, μη διαθέτοντας εφεδρείες, και έχοντας χάσει τη μάχη με τον εαυτό του. 

Όμως, η παρακμή του ΠΑΣΟΚ δεν πρόκειται να ανοίξει το δρόμο ούτε στο ΚΚΕ ούτε στο ΣΥΡΙΖΑ. 

Εκτός συγκλονιστικού απροόπτου (όπως λένε οι αθλητικοί συντάκτες), η τελευταία πράξη του δράματος προβλέπεται να είναι μια κυβέρνηση Α. Σαμαρά (και Φ. Κρανιδιώτη ... και Χ. Λαζαρίδη). 

Κυβέρνηση θνησιγενής, αλλά ικανή να παρασύρει την διαλυμένη πλέον χώρα σε κάποια ακόμη τυχοδιωκτική περιπέτεια.

Λιγότερα από 4 χρόνια πέρασαν από το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Τρικούπη έως τον πόλεμο του 1897. Καμμιά φορά η ιστορία επαναλαμβάνεται: πρώτα ως τραγωδία, ύστερα ως τραγωδία.

Το χρέος, το έλλειμμα και η δημοκρατική αριστερά

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Βρισκόμαστε σε διαδικασία μετάβασης: από μια εποχή πλαστής ευδαιμονίας με δανεικά, σε μια νέα εποχή κατά την οποία θα πρέπει είτε να καταναλώνουμε λιγότερο είτε να παράγουμε περισσότερο (είτε κάποιο συνδυασμό των δύο). Αυτό ισχύει είτε μείνουμε στο ευρώ (οπότε θα περάσουμε στην επόμενη φάση με συντεταγμένο τρόπο) είτε βγούμε από το ευρώ (οπότε αυτό θα γίνει με χαοτικό τρόπο).

Η νέα εποχή θέτει επί τάπητος μια σειρά θεμάτων (μια νέα agenda) που προκαλεί αμηχανία στο παραδοσιακό πολιτικό σύστημα. Αντίθετα, πάνω στην agenda αυτή έχει πολλά να πει η δημοκρατική αριστερά: από τη ΔημΑρ του Φώτη Κουβέλη έως τους αρκετούς δημοκράτες αριστερούς πολίτες που βρίσκονται σήμερα διάσπαρτοι σε διάφορα άλλα κόμματα – ή σε κανένα. «Καταναλώνουμε λιγότερο» σημαίνει λιτότητα – αλλά πώς θα είναι αυτή; Δίκαιη ή άδικη;
«Παράγουμε περισσότερο» – αλλά πώς: μέσω μιας νέας παραγωγικής συμφωνίας που θα προστατεύει τους μισθούς, τις θέσεις εργασίας και το περιβάλλον; Ή με περαιτέρω επιδείνωση του συσχετισμού ισχύος σε βάρος των εργαζομένων στις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα;

Το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα δεν θέλει να συζητά για αυτά.

Ανάμεσα στους ανίκανους και τους ανεύθυνους μερικοί συνεχίζουν να ονειρεύονται

Ανάμεσα στους ανίκανους και ανεπίδεκτους μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης του -πάντα- πελατειακού Πασοκ, που υπέγραψαν ένα μνημόνιο με την τρόϊκα έχοντας στο νου τους να μην αλλάξει τίποτα -αν ήταν δυνατόν- και να πληρώσουν πάλι με ύφεση και ανεργία, επιχειρούντες και εργαζόμενοι και όχι το πλέγμα των κρατικοδίαιτων αρπαχτικών της τριακονταετούς ρεμούλας...
Και τους ανεύθυνους της "αριστεράς" που με αφέλεια, κουτοπονηριά και ιδεοληψίες προτείνουν "εθνική πολιτική" με στάση πληρωμών, ανακήρυξη του χρέους ως απεχθούς, έξοδο από το ευρώ και την ΕΕ, με προπαγανδιστικά ντοκυμαντέρ/κωμωδίες τύπου Debtocracy και παραινέσεις άμεσης εξέγερσης (η πλατεία Συντάγματος να γίνει πλατεία Ταχρίρ... )
Υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που ονειρεύονται την αναγέννηση της χώρας και προτείνουν μακριά από το colpo grosso της αντιμνημονιακής αφασίας. Το ζήτημα είναι ότι καμιά πολιτική δύναμη δεν δείχνει διατεθειμένη να τους συνοδεύσει ανάμεσα στην Σκύλα της ανικανότητας και την Χάρυβδη της ανευθυνότητας. Ένας ολόκληρος πολιτικός κόσμος, όμηρος της καταστροφικής έννοιας του πολιτικού κόστους μέχρι τελικής πτώσης. Τι απομένει; Να ελπίσουμε στον κόσμο της νέας δημοκρατικής/οικολογικής μεταρρυθμιστικής αριστεράς που ακόμη περιμένουμε να ολοκληρώσει το μετέωρο βήμα της. 
Μέχρι τότε ας ακούσουμε δυο από τους ονειροπόλους μας:

Ανάμεσα στο παλιό που πεθαίνει και στο καινούριο που δεν έχει ακόμη γεννηθεί

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Πολλές από τις σκέψεις μου για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η χώρα περιέχονται στο κείμενο "Από τη χρεωκοπία στην αυτογνωσία" το οποίο έχει ήδη κυκλοφορήσει στον Τομέα Παιδείας και Έρευνας - όποιος ενδιαφέρεται μπορεί εύκολα να το προμηθευτεί. Το κείμενο εκείνο γράφτηκε από τον Δαμιανό Παπαδημητρόπουλο, και συνυπογράφεται από τον Ορέστη Καλογήρου, τον Γιώργο Καρρά, τη Βάσω Κιντή, την Ελίζα Παπαδάκη και εμένα. Δεν φιλοδοξεί παρά να διαβαστεί, και να συμβάλει στη συζήτηση. Δεν συνιστά μειοψηφούσα άποψη, ούτε προτείνεται ως εναλλακτικό του σχεδίου θέσεων. 

Το σημείωμα αυτό αφορά το σχέδιο θέσεων. 

Συμμετείχα στην επιτροπή θέσεων και κατέθεσα εκεί συγκεκριμένες παρατηρήσεις. Κάποιες από αυτές έγιναν δεκτές, κάποιες (οι περισσότερες) όχι. Δεν έχει νόημα να επανέλθω εδώ στις ενστάσεις μου μία προς μία. Θα μιλήσω γενικά.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι το κείμενο των θέσεων δεν παρέχει μια πειστική αφήγηση για το τι σημαίνει να είσαι αριστερός σε μια ριζικά διαφορετική εποχή – και το "ριζικά διαφορετική" αυτή τη φορά δεν είναι υπερβολή. 

Ζούμε το τέλος του μεταπολιτευτικού μοντέλου, αυτό που μας έφερε στα πρόθυρα της χρεωκοπίας και στην απαξίωση της πολιτικής. Αυτό το λέμε, αλλά διστάζουμε να βγάλουμε τα ανάλογα συμπεράσματα.

Αντιμέτωποι με την κρίση χωρίς δίχτυ ασφαλείας (...την ώρα που το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο κάθε άλλο παρά καταρρέει! )

μαζί τα φάγαμε... 

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Με ή χωρίς Μνημόνιο, έχουμε μπροστά μας δύσκολα χρόνια. Πολλά ή λίγα; Αυτό δεν το ξέρουμε. Αν τα πράγματα πάνε καλά, αν αντιδράσουμε δηλαδή δημιουργικά και συντεταγμένα στην κρίση (μεγάλο «αν»), η πορεία μας θα έχει σχήμα «U». Αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, η πορεία μας θα έχει σχήμα «L». Σε κάθε περίπτωση, το σίγουρο είναι ότι έχουμε μπροστά μας δύσκολα χρόνια.

Το ερώτημα είναι; Πώς αντιμετωπίζουμε τις κοινωνικές συνέπειες της κρίσης;

Ας δούμε τι κάνουν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Κατ’ αρχήν, συνηθίζουμε να λέμε και να γράφουμε ότι η κρίση είναι διεθνής, πανευρωπαϊκή κτλ. Στην πραγματικότητα, οι υπόλοιπες 26 χώρες της Ε.Ε. βγήκαν από την ύφεση ήδη από τα μέσα του 2010. Στις μισές από αυτές η ανεργία συνεχίζει να αυξάνεται, με χαμηλότερους όμως ρυθμούς. Η δική μας κρίση είναι βαθύτερη και θα διαρκέσει περισσότερο, επειδή είναι διαφορετική.

Οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες, λοιπόν, βγήκαν ή βγαίνουν από την κρίση. Διέλυσε η κρίση την κοινωνική τους συνοχή; Αυτό ισχυρίζονται, συχνά χαιρέκακα, οι εγχώριοι καταστροφολόγοι και αντιευρωπαϊστές κάθε απόχρωσης. Η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο: η ανεργία στην Ευρώπη αυξήθηκε πολύ λιγότερο από ό,τι στις ΗΠΑ (όπου η κρίση ήταν το ίδιο έντονη), ενώ η φτώχεια και η ανισότητα έμειναν γενικά αμετάβλητες.

Πώς το πέτυχαν αυτό;

Για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (2) - Η εμπειρία της Πορτογαλίας και εμείς

Που πας ανόητε; Αυτή είναι η ουρά για το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα των επιχειρηματιών! (*)

Μια συνεισφορά -από πρόσφατη μελέτη- του Μάνου Ματσαγγάνη στη συζήτηση που άνοιξε για το επείγον αλλά και για την δυνατότητα υλοποίησης του ΕΕΕ σήμερα και εν μέσω κρίσης:

(...) 

Το βασικό σενάριο μεταφέρει στα δεδομένα της χώρας μας την εμπειρία της Πορτογαλίας, όπου από το 1996/7 εφαρμόζεται με επιτυχία πρόγραμμα ελαχίστου εγγυημένου εισοδήματος. 

Τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του προγράμματος αυτού είναι:

* Δικαιούχοι ελαχίστου εγγυημένου εισοδήματος είναι όλα τα νοικοκυριά με εισόδημα αναφοράς χαμηλότερο από το εγγυημένο ποσό – με την εξαίρεση των νοικοκυριών με αρχηγό φοιτητή ή σπουδαστή, τα οποία αποκλείονται .

* Το εισόδημα αναφοράς είναι ίσο με το 80% των εισοδημάτων των δικαιούχων από εργασία συν το 100% κάθε άλλου εισοδήματος συμπεριλαμβανομένου του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος αγροτικών νοικοκυριών.

* Ως ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα αγροτικών νοικοκυριών θεωρείται το εισόδημα που αντιστοιχεί στην κατώτατη ασφαλιστική κλάση της κοινωνικής ασφάλισης αγροτών. Με τα δεδομένα της Ελλάδας, το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα αγροτικών νοικοκυριών ορίζεται ίσο με το θεωρητικό εισόδημα της πρώτης ασφαλιστικής κατηγορίας του κλάδου κύριας ασφάλισης του ΟΓΑ, δηλ. €4.686 ετησίως το 2005.

* Το εγγυημένο ποσό για μονομελή νοικοκυριά τίθεται ίσο με την «κοινωνική σύνταξη», η οποία χορηγείται σε ηλικιωμένους με χαμηλό εισόδημα που δεν δικαιούνται σύνταξη κοινωνικής ασφάλισης. Με τα δεδομένα της Ελλάδας, η «κοινωνική σύνταξη» αντιστοιχεί στη σύνταξη ανασφαλίστων υπερηλίκων, και κατά συνέπεια το εγγυημένο ποσό για ένα άτομο ορίζεται ίσο με €2.554 ετησίως το 2005.

* Το εγγυημένο ποσό για πολυμελή νοικοκυριά υπολογίζεται σύμφωνα με μια πιο «γενναιόδωρη» από ό,τι συνήθως κλίμακα ισοδυναμίας, η οποία προσθέτει 100% της σύνταξης ανασφαλίστων στον δεύτερο ενήλικα, 70% στον τρίτο και κάθε επιπλέον ενήλικα, και 50% σε κάθε παιδί ηλικίας έως 18 ετών (ή, εάν σπουδάζει, έως 25 ετών) . Με άλλα λόγια, το εγγυημένο ποσό για ένα ζευγάρι με δύο παιδιά ορίζεται ίσο με €7.662 ετησίως το 2005.

* Το πρόγραμμα ελαχίστου εγγυημένου εισοδήματος συμπληρώνει το εισόδημα των δικαιούχων ώστε αυτό να μην υπολείπεται του εγγυημένου ποσού. Συνεπώς, η χρηματική ενίσχυση στο πλαίσιο του προγράμματος είναι ίση με τη διαφορά του εισοδήματος αναφοράς των δικαιούχων από το εγγυημένο ποσό που αντιστοιχεί στο νοικοκυριό.

Η προσομοίωση του βασικού σεναρίου με το υπόδειγμα φόρων-παροχών EUROMOD έδειξε ότι 6,3% του πληθυσμού θα ήταν δικαιούχοι του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος το 2005. Το αποτέλεσμα αυτό συμπίπτει σχεδόν με το εύρημα παλαιότερης έρευνας που εκτιμούσε τον αριθμό δικαιούχων σε 6,4% του πληθυσμού το 2000.

Όσον αφορά το δημοσιονομικό κόστος, αυτό εκτιμάται ότι θα έφτανε σε περίπου €1,8 δις ή 0,92% του ΑΕΠ. Το ποσό αυτό είναι κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητο, ιδίως σε μια περίοδο μεγάλων ελλειμμάτων και δημοσιονομικής δυσπραγίας. Πάντως, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα μπορεί να χρηματοδοτηθεί – τουλάχιστον εν μέρει – με ανακατανομή της τωρινής κοινωνικής δαπάνης, η οποία υπενθυμίζεται ότι ανερχόταν το 2005 σε 24,3% του ΑΕΠ.

Σε κάθε περίπτωση, η εκτίμησή μας για το δημοσιονομικό κόστος του βασικού σεναρίου ως ποσοστό του ΑΕΠ (0,92%) υπερβαίνει τις εκτιμήσεις προηγούμενων ερευνών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας που αναφέρθηκε προηγουμένως, το κόστος του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος είχε εκτιμηθεί σε 0,23% του ΑΕΠ το 2000. Άλλη έρευνα είχε υπολογίσει το κόστος ενός προγράμματος με παρόμοια χαρακτηριστικά σε 0,55% του ΑΕΠ το 2003. Τέλος, μια πρόσφατη εργασία εκτίμησε το κόστος αυτό σε 0,45% του ΑΕΠ το 2004.
(...)

(*) γελοιογραφία του 1929 - τα λόγια προσαρμοσμένα στην σημερινή ελληνική πραγματικότητα

Και πάλι για το ασφαλιστικό ...

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Μετά από σοβαρή καθυστέρηση, την Παρασκευή 25 Ιουνίου η κυβέρνηση παρουσίασε τη νέα, οριστική μάλλον μορφή του ασφαλιστικού νομοσχεδίου. Προφανώς, το σημαντικότερο ζήτημα του νομοσχεδίου είναι η μεταρρύθμιση του συστήματος συντάξεων.

Η ανάγκη για μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αμφισβητηθεί στα σοβαρά. Όλες οι αναλογιστικές μελέτες (και εκείνες του ΙΝΕ ΓΣΕΕ) δείχνουν ότι η δαπάνη για συντάξεις ως ποσοστό του ΑΕΠ θα διπλασιαστεί σχεδόν στα επόμενα 40-50 χρόνια. Καμιά κοινωνία δεν μπορεί να αντέξει ένα τέτοιο βάρος. Ιδιαίτερα μια κοινωνία όπως η δική μας, δηλ. με τεράστια υστέρηση στις πολιτικές για την καταπολέμηση της φτώχειας, στις πολιτικές για την προστασία των ανέργων και την προώθηση της απασχόλησης, στις πολιτικές για την υποστήριξη των οικογενειών με παιδιά, στις πολιτικές κατοικίας και ενίσχυσης της στεγαστικής αυτονομίας των νέων, στις πολιτικές κοινωνικής φροντίδας. Η χρηματοδότηση ενός σύγχρονου συστήματος κοινωνικής προστασίας (για να μην αναφερθώ στη χρηματοδότηση της υγείας, της παιδείας, της έρευνας κτλ.) συνεπάγεται ότι η δαπάνη για συντάξεις δεν μπορεί να αυξάνεται με τρόπο ανεξέλεγκτο.

Επί πλέον, το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης είναι άδικο, πελατειακό και κατακερματισμένο: πολλά ταμεία που δεν συνιστούν ένα ενιαίο, αλλά πολλά συνταξιοδοτικά συστήματα με διαφορετικούς και ετερόκλητους κανόνες. Πάσχει από έντονες ανισορροπίες μεταξύ ασφαλισμένων και ταμείων. Κύρια συνέπεια αυτού είναι ότι άτομα με ίδια κατά τα άλλα χαρακτηριστικά έχουν εντελώς διαφορετικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Είναι τεράστιες οι διαφορές ανάμεσα στο καθεστώς της μεγάλης πλειοψηφίας (ΙΚΑ, ΟΓΑ, ΤΕΒΕ, ΝΑΤ) και στο καθεστώς των «ευγενών ταμείων», είτε αυτά ασφαλίζουν τμήματα της μισθωτής εργασίας (Δημόσιο, ΔΕΚΟ, τράπεζες) είτε ισχυρές κοινωνικές ομάδες (νομικοί, μηχανικοί, ιατροί, στρατιωτικοί).

Το σύστημα συντάξεων που έχουμε πράγματι αναδιανέμει πόρους και δικαιώματα, αλλά στην αντίθετη κατεύθυνση από τη σωστή. Ευνοεί τους πλούσιους σε βάρος των φτωχών, τους εργαζόμενους του δημοσίου σε βάρος αυτών του ιδιωτικού τομέα, τους ελεύθερους επαγγελματίες σε βάρος των μισθωτών, εκείνους που πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση σε βάρος των νέων ασφαλισμένων – και, κυρίως, ευνοεί τη σημερινή γενιά φορτώνοντας δυσβάστακτα βάρη στις επόμενες. Για αυτό, όσοι υπερασπίζονται το σημερινό άδικο κοινωνικά και χρεωκοπημένο οικονομικά σύστημα συντάξεων παρέχουν κάκιστες υπηρεσίες στους εργαζόμενους, σημερινούς και αυριανούς.

Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν είναι η μεταρρύθμιση, αλλά ποια μεταρρύθμιση, πότε, με ποιους όρους. Το ζήτημα είναι μια λύση του ασφαλιστικού που να είναι δίκαιη κοινωνικά, όχι μόνο βιώσιμη οικονομικά. Με βάση αυτό το κριτήριο, θεωρώ το νομοσχέδιο της κυβέρνησης κατώτερο των περιστάσεων, παρά τις βελτιώσεις σε σχέση με το αρχικό σχέδιο.

Κατά τη γνώμη μου, η αρχιτεκτονική του νέου ασφαλιστικού που παρουσίασε ο Υπουργός Εργασίας έχει σοβαρά προβλήματα. Οι κύριες ενστάσεις μου είναι οι εξής:

Πρώτον, αντί να πάμε σε ένα ενιαίο σύστημα, ή έστω σε τρία ταμεία (μισθωτών, αυτοαπασχολουμένων, αγροτών), το νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι δημοσιογράφοι, οι υπάλληλοι της Τράπεζας της Ελλάδος, καθώς και οι «ανεξάρτητοι επαγγελματίες» (δηλ. ιατροί, δικηγόροι και μηχανικοί) θα ασφαλίζονται σε χωριστούς φορείς. Καμμία επίσημη εξήγηση δεν έχει δοθεί για την πρόβλεψη αυτή. Θυμίζω ότι ο κατακερματισμός του συστήματος υπήρξε στο παρελθόν το κλειδί για την απονομή προνομίων σε ισχυρές ομάδες σε βάρος της κοινωνίας. Η ανησυχία μου αυτή επιτείνεται από το γεγονός ότι το νομοσχέδιο όχι μόνο δεν καταργεί τους περιβόητους «κοινωνικούς πόρους» αλλά ρυθμίζει ορισμένους. Χρειάζεται ενοποίηση του συστήματος συντάξεων, πλήρης κατάργηση όλων των κοινωνικών πόρων, και στήριξη του εισοδήματος των ηλικιωμένων από το κράτος επί ίσοις όροις ανεξαρτήτως ασφαλιστικού ταμείου ή επαγγελματικού κλάδου.

Δεύτερον, η εξαίρεση από τις διατάξεις που αφορούν τα νέα όρια ηλικίας και τα απαιτούμενα έτη ασφάλισης των ασφαλισμένων πριν από το 1983 στις ΔΕΚΟ, τις Τράπεζες, τα ταμεία του Τύπου και, πιθανότατα, των ενστόλων (ανεξαρτήτως του πότε προσλήφθησαν) διαιωνίζει τις σημερινές ανισότητες. Το ίδιο προβληματική θεωρώ την υπαγωγή των ασφαλισμένων του ΟΓΑ σε διαφορετικό ασφαλιστικό καθεστώς. Χρειάζεται ενιαία μεταχείριση όλων των ασφαλισμένων, ανεξαρτήτως ασφαλιστικού ταμείου ή επαγγελματικού κλάδου.

Τρίτον, σύμφωνα με τις προτεινόμενες διατάξεις η Βασική Σύνταξη διαφοροποιείται σημαντικά, ανάλογα με το εάν ο ασφαλισμένος δικαιούται Αναλογική Σύνταξη ή όχι. Στη δεύτερη περίπτωση, η κυβέρνηση προτείνει εισοδηματικά όρια, τα οποία μάλιστα είναι χαμηλά (5.400 ευρώ για το ατομικό εισόδημα και 10.800 ευρώ για το οικογενειακό). Η ρύθμιση αυτή εισάγει διακρίσεις μεταξύ ασφαλισμένων λίγο πάνω και λίγο κάτω από τα 15 έτη ασφάλισης. Οι διακρίσεις αυτές είναι ξένες με τον χαρακτήρα της Βασικής Σύνταξης. Χρειάζεται χορήγηση της Βασικής Σύνταξης, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια, σε όλους τους ηλικιωμένους που πληρούν τα κριτήρια ηλικίας και διαμονής.

Τέταρτον, η Βασική Σύνταξη, ακριβώς επειδή χρηματοδοτείται από το κράτος, πρέπει να χορηγείται με την συμπλήρωση του ίδιου ορίου ηλικίας για όλους, όποιο και αν είναι αυτό. Αντίθετα, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι ένας ασφαλισμένος θα μπορεί να παίρνει τη Βασική Σύνταξη (έστω μειωμένη) μαζί με την Αναλογική, δηλαδή σε όποια ηλικία συνταξιοδοτηθεί. Με άλλα λόγια, παρά τις διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου, η κυβέρνηση προτείνει την επιδότηση της πρόωρης συνταξιοδότησης από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο παραλογισμός μιας τέτοιας διάταξης (και η άνιση μεταχείριση των ασφαλισμένων που αυτή συνεπάγεται) είναι προφανής. Χρειάζεται χορήγηση της βασικής σύνταξης από την ηλικία των 65 σε όλους, χωρίς εξαιρέσεις.

Πέμπτον, όσον αφορά τους συντελεστές ανταπόδοσης της Αναλογικής Σύνταξης, παρότι το νομοσχέδιο απαλείφει την απαράδεκτη κλιμάκωση ανάλογα με την ασφαλιστική κλάση (που υπήρχε στο αρχικό σχέδιο), διατηρεί την κλιμάκωση ανάλογα με τη διάρκεια της ασφάλισης. Αν και θεωρητικά η κλιμάκωση αυτή δίνει κίνητρα παραμονής στην εργασία προς το τέλος του εργάσιμου βίου, στην πραγματικότητα εξασθενεί τα κίνητρα για καταβολή εισφορών στην αρχή του εργάσιμου βίου – εκεί δηλαδή που η εισφοροδιαφυγή είναι συνηθέστερη.

Το σημείο αυτό είναι σημαντικό, καθώς η αγορά εργασίας γίνεται όλο και πιο ευέλικτη, καθώς κινδυνεύει να είναι όλο και πιο επισφαλής για όλο και πιο πολλούς εργαζόμενους, καθώς όλο και περισσότεροι εργοδότες προσπαθούν να απαλλαγούν με νόμιμους ή παράνομους τρόπους από τα βάρη της κοινωνικής ασφάλισης. Αντί λοιπόν να ενισχύσει την ασφαλιστική συνείδηση, η κυβέρνηση προτείνει ένα σύστημα που απειλεί να προάγει την εισφοροδιαφυγή.

Ορισμένες δευτερεύουσες διατάξεις του νομοσχεδίου μου φαίνονται επίσης προβληματικές. Τα 7 πλασματικά έτη ασφάλισης λόγω μητρότητας, ασθένειας, ανεργίας, σπουδών, στρατιωτικής θητείας, ακόμη και απεργίας (!) είναι πολλά, διαθέσιμα σε πολλούς, άρα υπονομεύουν την αύξηση των απαιτούμενων ετών ασφάλισης. Η πρόβλεψη για κατώτατη σύνταξη ίση με 15 ημερομίσθια ανειδίκευτου εργάτη ενώ θεσμοθετείται βασική σύνταξη είναι κάπως ασυνάρτητη. Η καταβολή βασικής σύνταξης σε αναπήρους ανεξαρτήτως ηλικίας και ταυτόχρονα με τα επιδόματα ΑμΕΑ, τα οποία είναι επίσης άνισα και κατακερματισμένα, δεν φαίνεται να έχει πολύ νόημα. Τα βαρέα και ανθυγιεινά διαιωνίζονται – κτλ. κτλ.

Κατά τη γνώμη μου, περιθώρια για ένα δίκαιο και διαφανές σύστημα συντάξεων υπάρχουν ακόμη και στις έκτακτες συνθήκες που αντιμετωπίζει η χώρα, ακόμη και μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο που καθορίζει το Μνημόνιο. Παρότι το νομοσχέδιο κάνει ένα σημαντικό βήμα προς την κατεύθυνση αυτή, το βήμα αυτό είναι ατελές, αφού στοιχεία του πελατειακού και αποσπασματικού χαρακτήρα του προηγούμενου συστήματος φαίνεται ότι διατηρούνται ακόμη.

Το πιο απογοητευτικό συμπέρασμα αφορά οπωσδήποτε την ποιότητα του δημοσίου διαλόγου. Αντί να συζητάμε το πώς θα είναι οι συντάξεις των παιδιών μας (φαίνεται νωρίς, αλλά τώρα είναι η ώρα για να το αποφασίσουμε), όλη η συζήτηση γίνεται για τις μεταβατικές διατάξεις που αφορούν την ταχύτητα μετάβασης από το σημερινό σύστημα στο νέο. Είναι αλήθεια ότι η αναγκαία προσαρμογή που προβλέπει το νομοσχέδιο (δηλαδή το Μνημόνιο) είναι απότομη, και ότι αυτό ανατρέπει σχέδια ζωής για τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Δυστυχώς, όμως αυτό είναι αναπόφευκτο: αφενός επειδή σπαταλήσαμε 20 χρόνια σε σχέση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες όπου η προσαρμογή έγινε νωρίτερα, και αφετέρου επειδή πλέον οι συνθήκες της οικονομίας της χώρας δεν αφήνουν πολλά περιθώρια ηπιότερης προσαρμογής.

*manosmatsaganis.blogspot.com

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Μεταρρύθμιση» (Ιούλιος 2010)