Η φυλή της ξαπλώστρας

...και ως γνωστόν κάθε φυλή έχει και τους βασιλιάδες της...

του Λευτέρη Κουγιουμουτζή*

Ηταν ωραία η ερημική μας παραλία, κάπου εκεί στον Νότο.

Ανάμεσα σε δύο βράχους σφηνωμένη, σ’ έναν μικρό κολπίσκο κεντημένη, στρωμένη μ’ ένα σεντόνι λεπτό βότσαλο και στολισμένη με λίγα αρμυρίκια στην άκρη του γιαλού.

Γαλήνια κι απάνεμη, ακόμα κι όποτε ο αυγουστιάτικος αγέρας δεν σ’ άφηνε αλλού ούτε να σταθείς· κύμα δεν σήκωνε ποτέ κι ούτε κινδύνευες να στραβωθείς απ’ την αμμοβολή.

Κείτονταν στο πλάι του παραλιακού δρομάκου· μια δύσβατη, μικρή κατηφορίτσα έπρεπε απλώς να ροβολήσεις για να βρεθείς στην αγκαλιά της.

Μαζευόμασταν εκεί όλοι οι αποσυνάγωγοι της ανθρώπινης βαβούρας, της δυνατής μουσικής, του φαίνεσθαι και του εσπρέσο· όσοι δεν επιθυμούσαμε να καταναλώσουμε τη θάλασσα, μα ν’ αφεθούμε στον αυθεντικό ρυθμό της και ν’ αποκαμαρώνουμε την ολόγυμνη εικόνα της, δίχως εμπόρους, μεσάζοντες και μεταπράτες.

Κι ήμασταν αρκετοί· γεμίζαμε, ενίοτε, την παραλία με τις ψάθες και τις πετσετούλες μας στρωμένες καταγής ή στριμωγμένοι το μεσημέρι στου βράχου τη ρίζα αναζητώντας λίγο ασκιανό.

Μα φέτος, αλλάξανε τα πράματα. Πίστεψε ο τοπικός δήμος ότι η παραλία υπάρχει για ν’ αποφέρει έσοδα και την εκμίσθωσε ευθύς σε ιδιώτη, που γέμισε με ομπρέλες και ξαπλώστρες τη μια της την πλευρά.

Μπήκε μηχάνημα και πάτησε την κατηφόρα να τηνε κάμει δρόμο, φτιάχτηκε μια παράγκα για ν’ αποσκιάζει ο ράθυμος υπάλληλος που μαζεύει το χρήμα των προθύμων, γέμισε με κάδους σκουπιδιών η ακροθαλασσιά και στήθηκε και μια ντουζιέρα, ν’ αναβαθμίσει, τάχατες, τις παρεχόμενες υπηρεσίες.

Ανοίχτηκε κι ένα χωράφι για να παρκάρουνε τα τζιπ και τ’ άλλα αυτοκίνητα κι άρχισε να εισβάλλει η φυλή της ξαπλώστρας· στην αρχή διστακτικά, καθότι την είχε αχαρτογράφητη ακόμα την περιοχή, μα κάθε μέρα ερχότανε και περισσότεροι, τόσο που ο ράθυμος υπάλληλος ν’ αναγκαστεί να στρώσει και τρίτη, μα και τέταρτη σειρά από ξαπλώστρες.

Κι εμείς, εξόριστοι πια στο άλλο μισό της παραλίας που αφέθηκε, προς το παρόν, ακάλυπτο, απομείναμε να χαζεύουμε ετούτη την παράταιρη φυλή, που κατεβαίνει ίσαμε τη θάλασσα όχι για να κολυμπήσει, να τρέξει, να σκαρφαλώσει στον βράχο για βουτιές, να κουραστεί, να ιδροκοπήσει και να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους και τη φύση, μα για να μείνει ξάπλα με τις ώρες.

Άναυδοι την ξανοίγουμε να βγάζει σέλφι, να χαϊδολογεί το έξυπνο κινητό της, να βυθίζεται στ’ ακουστικά της, ν’ ανακατεύει τον καφέ της με το καλαμάκι, ν’ ασχολείται με τα πανάκριβα αξεσουάρ της, να παραγεμίζει τους κάδους με τα σκουπίδια της, κι εντέλει να πληρώνει και να φεύγει, αναζητώντας άλλο μέρος για να καταναλώσει την εσπέρα της.

Κι όσο αυξάνονται ετούτοι εδώ οι έποικοι τόσο εμείς γινόμαστε πιο λίγοι, αναζητώντας αλλού γιαλό ανόθευτο κι ερημικό, μέρος δυσεύρετο τη σήμερον ημέρα.

Κι αν φέτος έγινε η αρχή και καταλήφθηκε μονάχα η μισή μας παραλία, μάλλον πως είναι θέμα χρόνου -κι αφού το μέρος γίνηκε της μόδας- να στηθεί κάποια στιγμή στο μέλλον κι ένα μπιτς μπαρ οργανωμένο, με στρατιές από μπαρίστες, ντιτζέι και σερβιτόρους και μπόλικο καφέ και αλκοόλ να ρέουν.

Γιατί όπου πατεί το πόδι της ετούτη η φυλή της ξαπλώστρας, τα προσαρμόζει όλα στα μέτρα και στα γούστα της, αδιαφορώντας για τους ιθαγενείς, που κατοικούσανε πρότερα τον τόπο, και τις συνήθειές τους.

*πηγή Εφημερίδα των Συντακτών / η φωτο που διακοσμεί το άρθρο είναι επιλογή του ιστολογίου

«Ύστατη έκκληση»: Αυτή είναι παραπάνω από μια οικονομική και καθεστωτική κρίση: είναι μια κρίση πολιτισμού

Πώς εντάσσουμε τα δικά μας εθνικά και τοπικά προβλήματα στον ευρύτερο προβληματισμό; Οι Ισπανοί φωτίζουν ένα μονοπάτι σκέψης. Οπως πριν από τρία χρόνια το κίνημα 15M των Indignados από τις ισπανικές πλατείες άνοιξε νέους ορίζοντες προβληματισμού, έτσι και τώρα οι Ισπανοί συντάσσουν ένα μανιφέστο για να σκεφτούμε οικουμενικά και πλανητικά, πολιτισμικά και ολιστικά. Το ονομάζουν «Υστάτη έκκληση» και το υπογράφουν όλα ανεξαιρέτως τα κόμματα της Αριστεράς, παλαιάς και νέας, από το ΚΚ έως το Podemos, Καταλανοί και Βάσκοι αυτονομιστές, οικοσοσιαλιστές, το κίνημα για την απομεγέθυνση, προσωπικότητες από όλο το φάσμα των τεχνών και των επιστημών. Βρισκεται, μεταφρασμένο σε πολλές γλώσσες, και στα ελληνικά, στον ιστότοπο ultimallamadamanifiesto.wordpress.com

Προφανώς το αίτημα πλέον δεν είναι μια κάποια ανάταξη, μια κάποια θεραπεία της ανεργίας και της φτώχειας· είναι η αποφασιστική στροφή: (εισαγωγή με μικρό απόσπασμα από την σχετική ανάρτηση του Νίκου Ξυδάκη στο "βλέμμα")

To Μανιφέστο "Ύστατη έκκληση"

Οι Ευρωπαίοι πολίτες, στη μεγάλη τους πλειονότητα, πιστεύουν ότι η σημερινή καταναλωτική κοινωνία μπορεί «να βελτιωθεί» (και πρέπει να το κάνει) στο μέλλον. Ταυτόχρονα, σημαντικό μέρος των κατοίκων του πλανήτη ελπίζουν ότι θα προσεγγίσουν τα δικά μας επίπεδα υλικής ευημερίας. Ωστόσο, το επίπεδο παραγωγής και κατανάλωσης επιτεύχθηκε μέσα από τη κατασπατάληση των φυσικών και ενεργειακών πόρων, και τη διάρρηξη των οικολογικών ισορροπιών της Γης.

Τίποτα από όλα αυτά δεν είναι κάτι νέο. Οι πιο διορατικοί ερευνητές και οι επιστήμονες εκπέμπουν στοιχειοθετημένα σήματα κινδύνου από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 του εικοστού αιώνα: αν συνεχιστούν οι παρούσες αναπτυξιακές τάσεις (στην οικονομία, στη δημογραφία, στην εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, στη παραγωγή ρύπων και στην αύξηση των ανισοτήτων) το πιο πιθανό αποτέλεσμα για τον εικοστό πρώτο αιώνα είναι η πολιτισμική κατάρρευση.

Σήμερα πληθαίνουν οι ειδήσεις που δείχνουν ότι ο δρόμος της ανάπτυξης οδηγεί ήδη σε μια γενοκτονία σε αργή κίνηση. Η μείωση της διαθέσιμης φτηνής ενέργειας, τα καταστροφικά σενάρια κλιματικής αλλαγής και οι γεωπολιτικές εντάσεις για τους φυσικούς πόρους δείχνουν ότι οι τάσεις προόδου του παρελθόντος γίνονται κομμάτια.

Μπροστά σε αυτή τη πρόκληση δεν αρκούν οι διακοσμητικοί εξορκισμοί της αειφόρου ανάπτυξης, ούτε το απλό στοίχημα των οικολογικών τεχνολογιών, ούτε η υποτιθέμενη «πράσινη οικονομία» που καλύπτει την γενικευμένη εμπορευματοποίηση των φυσικών αγαθών και των οικοσυστημικών υπηρεσιών. Οι τεχνολογικές λύσεις, τόσο στην περιβαλλοντική κρίση όσο και στην ενεργειακή παρακμή, είναι ανεπαρκείς. Και επιπλέον, η οικολογική κρίση δεν είναι ένα επιμέρους ζήτημα αλλά είναι καθοριστικής σημασίας για όλες τις πτυχές της κοινωνίας: διατροφή, μεταφορές, βιομηχανία, δόμηση, πολεμικές συγκρούσεις… Πρόκειται, σε τελική ανάλυση, για τη βάση της οικονομίας μας και της ζωής μας.

Έχουμε παγιδευτεί μέσα στην διεστραμμένη δυναμική ενός πολιτισμού που δεν λειτουργεί αν δεν αναπτύσσεται, και που όταν αναπτύσσεται καταστρέφει τις φυσικές βάσεις που τον κάνουν να υπάρχει. Η τεχνολατρική και αγορολατρική κουλτούρα μας ξεχνάει ότι από καταγωγής μας, εξαρτιόμαστε από τα οικοσυστήματα και είμαστε αλληλοεξαρτημένοι.

Ο πλανήτης δεν μπορεί να στηρίξει την παραγωγιστική και καταναλωτική κοινωνία. Έχουμε ανάγκη να δημιουργήσουμε ένα νέο πολιτισμό ικανό να εξασφαλίσει μια αξιοπρεπή ζωή σε ένα τεράστιο ανθρώπινο πληθυσμό (σήμερα, σε περισσότερους από 7,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους), που συνεχίζει να αυξάνεται και κατοικεί σε ένα κόσμο με φθίνοντες πόρους. Να γιατί θα είναι απαραίτητο να γίνουν ριζικές αλλαγές στο τρόπο ζωής, στις μορφές της παραγωγής, στο σχεδιασμό των πόλεων και στη χωροταξική οργάνωση: και πάνω από όλα, στις αξίες που διέπουν όλα τα παραπάνω. Χρειαζόμαστε μια κοινωνία που θα έχει για στόχο να επαναφέρει την ισορροπία με τη βιόσφαιρα, και που χρησιμοποιεί την έρευνα, την τεχνολογία, τον πολιτισμό, την οικονομία και την πολιτική για να προχωρήσει προς αυτή τη κατεύθυνση. Για να το πετύχουμε, μας χρειάζεται να κατορθώσουμε να ξεδιπλώσουμε όλη τη πολιτική φαντασία, την ηθική γενναιοδωρία και την τεχνική δημιουργικότητά μας.

Όμως αυτός ο Μεγάλος Μετασχηματισμός αντιμετωπίζει δυο τιτάνια εμπόδια: την αδράνεια του καπιταλιστικού τρόπου ζωής και τα συμφέροντα των προνομιούχων ομάδων. Για να αποφύγουμε το χάος και τη βαρβαρότητα προς τις οποίες σήμερα κατευθυνόμαστε, έχουμε ανάγκη από μια βαθειά πολιτική ρήξη με την παρούσα ηγεμονία, και από μια οικονομία που έχει ως σκοπό την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών μέσα στα όρια που επιβάλει η βιόσφαιρα, και όχι η αύξηση του ιδιωτικού κέρδους.

Ευτυχώς, όλο και πιο πολλοί άνθρωποι αντιδρούν ...

Από τον καταναλωτισμό στην εγκράτεια (#τι είδους κοινωνία ανασυγκροτούμε;)

του Νίκου Ξυδάκη από το βλέμμα

Θα ήταν 1985, λίγο πριν, λίγο μετά. Στο μπαρ Βιτόφσκι, στις παρυφές του λόφου Στρέφη, άκουσα μια κουβέντα: Προτιμώ έναν υγιή ηδονισμό από τη μίζερη άρνηση της υλικής ευημερίας. Τη θυμάμαι ακόμη αυτή την κουβέντα· ο άνθρωπος που την έλεγε ήταν διανοούμενος, αντικομφορμιστής, με συγκροτημένη σκέψη. Εξέφραζε με ενάργεια το πνεύμα της εποχής: οι Ελληνες έπλεεαν στην ευημερία και στην προσδοκία, στην ακλόνητη πίστη ότι όλα θα είναι διαρκώς καλύτερα, πίστευαν ότι τα φαντάσματα της φτώχειας χάνονταν μαζί με τις μνήμες της Κατοχής.

Για τα επόμενα πολλά χρόνια η εκτίμηση-προτίμηση του συνομιλητή μου εκπληρώθηκε. Η ελληνική κοινωνία βούτηξε στον ευδαιμονισμό, στην κατανάλωση, στον υλισμό, στην αυτοπραγμάτωση. Βούτηξε βαθιά. Τρεις δεκαετίες αργότερα, διαπίστωσε ότι είχε κολλήσει στον βούρκο του πυθμένα.

Η σημαντικότερη ίσως επίπτωση του σοκ της πτώχευσης σε ατομικό επίπεδο είναι η κατακρήμνιση των υλικών συνθηκών της ζωής, η μετάβαση από την υλική κατάσταση του μικρομεσαίου στην κατάσταση του νεόπτωχου ή του νεοπληβείου. Ο υποβιβασμός δεν είναι μόνο υλικός, συνοδεύεται από μια οδυνηρή διάψευση των προσδοκιών, από το γκρέμισμα της πίστης στη διαρκή πρόοδο, στην εξασφαλισμένη ευημερία. Το σοκ είναι υλικό και ψυχικό.

Ο υγιής ηδονισμός, που υποδεχόμασταν το μακρινό 1985, στα χρόνια που ακολούθησαν έγινε νοσηρός καταναλωτισμός, έγινε εκβιασμένη χλιδή με δανεικά, έγινε υποταγή σε έναν τρόπο ζωής που αποθέωνε την ατσιδοσύνη και την κερδοσκοπία, έγινε λατρεία μιας κοσμοαντίληψης που απαξίωνε το εργασιακό ήθος και την ολιγάρκεια. Ιδίως στα χρόνια της πιστωτικής επέκτασης, όταν το δανεικό χρήμα έρρεε άφθονο από τις τράπεζες προς τους Ελληνες, τους Ευρωπαίους με τον χαμηλότατο δείκτη ιδιωτικού δανεισμού έως τότε. Με αυτή την ψυχοπνευματική σκευή και με αυτό το έθος μάς βρήκε η πτώχευση. Την απώλεια του εισοδήματος συνοδεύει η απώλεια του βολέματος σε έναν ορισμένο τρόπο ζωής, η συντριβή των προσδοκιών, η προσγείωση σε μια άλλη υπαρξιακή συνθήκη.

Η ανάταξη δεν θα είναι εύκολη ούτε σύντομη· και σε κάθε περίπτωση δεν θα είναι επιστροφή στα πρότερα, αλλά μετάβαση σε άλλη κατάσταση, για την οποία απαιτούνται ριζικά άλλες προσεγγίσεις και παραδοχές. Απαιτείται να ιεραρχήσουμε διαφορετικά τις ανάγκες και τις αξίες· απαιτείται να κάνουμε την αναγκαία διάκριση μεταξύ βιώσιμης ανάπτυξης και ποσοτικής μεγέθυνσης, μεταξύ ευημερίας και σπατάλης, μεταξύ αυτάρκειας και απληστίας. Να επιλέξουμε μεταξύ κοινόχρηστου δημόσιου πλούτου και ιδιωτικής χλιδής.

Εδώ πρέπει να κάνουμε επίσης μια διάκριση μεταξύ της επιβαλλόμενης άνωθεν νεοφιλελεύθερης λιτότητας, και μιας αυτόβουλης ενεργητικής εγκράτειας, όπως την χαρακτήριζε ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ προφητικά το 1977, πολλά χρόνια πριν από την καπιταλιστική κρίση του 2008: «Ο άκρατος ατομικός καταναλωτισμός παράγει μόνο διασπάθιση πλούτου και στρεβλώσεις της παραγωγής, αλλά πέραν αυτών και δυσφορία, αποπροσανατολισμό, δυστυχία».

Στο ίδιο μήκος κύματος, τα ίδια χρόνια, οι Εναλλακτικοί και οι Πράσινοι προέκτειναν τα κινήματα του ’68 στην πολιτική σφαίρα προτάσσοντας έννοιες όπως βιώσιμη ανάπτυξη, αποανάπτυξη, βιοσυμβατές καλλιέργειες, αντικαταναλωτισμός. Η τότε μετασοβιετική αριστερά εισήγαγε ανανεωμένες έννοιες του ρομαντικού και του ελευθεριακού κινήματος, ποικιλοτρόπως εκφρασμένες ιστορικά από διαφορετικούς στοχαστές όπως ο Henry Thoreau, o R. Waldo Emerson, το κίνημα Arts and Crafts, ο Lewis Mumford, ο Ηerbert Μarcuse, o J. Κ. Galbraith, o Jacques Ellul, ο Μurray Bookchin, o Cristopher Lasch, o Claude Lévi-Strauss, ο Μ. Foucault και πολλοί άλλοι, όσοι ασκούσαν κριτική στο δόγμα της αιωνίας προόδου, στην λατρεία της τεχνολογίας και της κατανάλωσης, στον μετανεωτερικό ναρκισσισμό, στον κοινωνικό ντετερμινισμό και την κοινωνική μηχανική.

Ακούγονται ίσως σαν σκέψεις πολυτελείας αυτά, σε μια συγκυρία κοινωνικού σοκ, αλλά δεν είναι. Η ανακούφιση του πλήθους των πληγέντων και των σιωπηλών αποκλεισμένων είναι βεβαίως το πρώτο καθήκον της δημοκρατικής κοινωνίας. Ταυτοχρόνως όμως έχουμε κατά νου τι είδους κοινωνία ανασυγκροτούμε, με ποιες αξίες, σε ποια θεμέλια: ασφαλώς όχι στα σαθρά θεμέλια της ...

Ζίγκμουντ Μπάουμαν: Έχει το μέλλον, Αριστερά;

Ένα χειμωνιάτικο απόγευμα στο σπίτι του στο χιονισμένο Leeds, ο επίτιμος καθηγητής κοινωνιολογίας Ζίγκμουντ Μπάουμαν μάς μίλησε για την κρίση, τον καταναλωτισμό, τις μορφές αντίστασης, την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας και το πώς βλέπει το μέλλον.

από την Εποχή, 12/1/2014 

Ζίγκμουντ Μπάουμαν: Είμαι βραχυπρόθεσμα
απαισιόδοξος αλλά μακροπρόθεσμα αισιόδοξος

Τη συνέντευξη πήραν η Ντίνα Δαβάκη και ο Δημήτρης Μπούκας*

Οι οικονομικές κρίσεις έχουν να κάνουν όχι με καταστροφή του πλούτου, αλλά με αναδιανομή του

Η Ελλάδα και η Νότια Ευρώπη διέρχονται μια παρατεταμένη οικονομική κρίση και δέχονται συνέχεια σκληρά μέτρα λιτότητας. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτά που συμβαίνουν;

Τα μέτρα συνδέονται με τα δάνεια που ζητούνται. Είναι σημαντικό όμως να δει κανείς για ποιο σκοπό χρησιμοποιούνται τα δάνεια που δίνονται στην Ελλάδα. Αν χρησιμοποιούνται για ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τότε απλά τρέφεται η ρίζα του προβλήματος και οι πολιτικές λιτότητας θα συνεχιστούν αμείωτες. 
Οι οικονομικές κρίσεις έχουν να κάνουν όχι με καταστροφή του πλούτου, αλλά με αναδιανομή του. Σε κάθε κρίση υπάρχουν πάντα κάποιοι που κερδίζουν περισσότερα χρήματα σε βάρος των άλλων. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, μετά την κρίση έχει παρατηρηθεί μια αργή ανάκαμψη, όμως το 93% του επιπλέον ΑΕΠ που δημιουργήθηκε κατέληξε μόνο στο 1% του πληθυσμού.

Αυτό που γίνεται στην Ελλάδα τώρα είναι ότι η χώρα επενδύει σε φαντάσματα

Στα βιβλία σας έχετε πολλές φορές αναφερθεί στον καταναλωτισμό της σύγχρονης, μετανεωτερικής κοινωνίας. Σε τι βαθμό υπάρχει συμβατότητα μεταξύ καταναλωτισμού και μέτρων λιτότητας; 

Μέχρι το 1970, υπήρχε μια κυρίαρχη κουλτούρα αποταμίευσης και οι άνθρωποι δεν ξόδευαν χρήματα αν δεν τα είχαν προηγουμένως κερδίσει. Μετά το 1970, και με τη συνδρομή πολιτικών, όπως ο Ρέϊγκαν, η Θάτσερ και θεωρητικών όπως ο Φρίντμαν, το καπιταλιστικό σύστημα αντιλήφθηκε ότι υπήρχε παρθένο έδαφος που μπορούσε να κατακτηθεί. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν αυτή που είχε πει ότι ο καπιταλισμός αναζωογονείται μέσω νέων παρθένων περιοχών. Αλλά προέβλεψε λανθασμένα ότι όταν το σύστημα κατακτήσει όλα τα παρθένα εδάφη θα καταρρεύσει. Αυτό που δεν προέβλεψε ήταν ότι ο καπιταλισμός θα αποκτούσε την ικανότητα να δημιουργεί τεχνητές παρθένες περιοχές και να τις κατακτά. Μία από αυτές είναι οι άνθρωποι που δεν έχουν χρέη. Έτσι εφευρέθηκαν οι πιστωτικές κάρτες.

Διαμορφώθηκε λοιπόν μια κουλτούρα διαφορετική από αυτή της αποταμίευσης. Τώρα πλέον μπορούσε κανείς να ξοδεύει χρήματα που δεν είχε αποκτήσει. Η φάση μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης, που διήρκεσε από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα, βασίστηκε σε αυτήν ακριβώς την πίεση για δανεισμό. Κι όταν κανείς χρωστούσε η αντίδραση των τραπεζών δεν ήταν, όπως παλιότερα, να στείλουν τον κλητήρα, αλλά το αντίθετο: έστελναν ένα πολύ ευγενικό γράμμα, με το οποίο προσέφεραν ένα νέο δάνειο για να αποπληρωθεί το προηγούμενο χρέος! 
Αυτό συνεχίστηκε για τριάντα χρόνια, μέχρι που ο Κλίντον εισήγαγε τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου που σήμαινε ότι ακόμη και οι άνθρωποι που δεν μπορούσαν να καλύψουν τα έξοδά τους με τα έσοδα μπορούσαν να πάρουν στεγαστικά δάνεια κλπ. Τελικά αυτή η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο και έτσι δημιουργήθηκε η χρηματοπιστωτική κρίση. Παρόλα αυτά, η καπιταλιστική οικονομία φαίνεται να αντέχει. 

Είχαμε, για παράδειγμα, το κίνημα Καταλάβετε τη Wall Street, το οποίο έτυχε μεγάλης προσοχής από τα ΜΜΕ σε όλον τον κόσμο. Στο μόνο μέρος που δεν έγινε αισθητό ήταν στην ίδια τη Wall Street, η οποία λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο! Και αυτό είναι το πρόβλημα. 

Κυριαρχεί η ιδέα, στο μυαλό της κας Μέρκελ και των άλλων πολιτικών, ότι ο μόνος τρόπος είναι να υποστηρίζονται οι τράπεζες για να μπορούν να δίνουν περισσότερα δάνεια. Αλλά αυτή είναι μια πολύ κοντόφθαλμη πολιτική, αφού αυτή η παρθένα περιοχή του καπιταλισμού έχει πια εξαντληθεί: Οποιοσδήποτε μπορούσε να χρεωθεί έχει χρεωθεί! Ακόμα και τα εγγόνια σας είναι ήδη χρεωμένα, δεν υπάρχει αμφιβολία. Θα πληρώνουν αυτά τα τριάντα χρόνια καταναλωτικού οργίου. 

Κι ενώ στην αρχή η παρθένα περιοχή των ανθρώπων που χρεώνονται απέφερε τεράστια κέρδη, βαθμιαία τα κέρδη αυτά λιγόστεψαν και τώρα είναι μηδαμινά, σύμφωνα με το νόμο της φθίνουσας απόδοσης. Αυτό που γίνεται στην Ελλάδα τώρα είναι ότι η χώρα επενδύει σε φαντάσματα, αυτό ακριβώς είναι οι τράπεζες που δίνουν δάνεια!

Ο κόσμος ψηφίζει από απογοήτευση

Ποια είναι η διέξοδος, αν, όπως είπατε σε μια ομιλία σας, «έχει το μέλλον Αριστερά»;

Μου ζητάτε να απαντήσω ένα ερώτημα το οποίο πολύ πιο έξυπνοι άνθρωποι, όπως ο Στίγκλιτς, δυσκολεύονται να απαντήσουν. Είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν ριζικές λύσεις. Κι εκείνο που με ανησυχεί, είναι ότι μεταξύ των πολιτικών θεσμών που έχουμε στη διάθεση μας δεν υπάρχει ούτε ένας που να είναι σε θέση να ...

Καταναλωτισμός και Αριστερά

Ο καπιταλισμός μπορεί να σου πουλήσει τοπικά, βιολογικά, ή κοινωνικά υπεύθυνα προϊόντα. Αυτό που με τίποτα δεν μπορεί να κάνει είναι να σου πουλήσει λιγότερο.

George Monbiot

Στο εξής, η προσπάθεια για μεγαλύτερη οικονομική μεγέθυνση είναι αντιοικονομική, αντικοινωνική και αντιοικολογική.

Υβ Κοσέ

του Τάκη Παπαθεοδωρόπουλου*

Είναι προφανές ότι ο καταναλωτισμός ως "πολιτισμικός προσανατολισμός που οδηγεί τους ανθρώπους στο να βρίσκουν νόημα, ευχαρίστηση και καταξίωση κύρια μέσα από όσα αυτοί καταναλώνουν" δεν είναι δυνατόν να αντικατασταθεί από ένα άλλο πολιτισμικό υπόβαθρο (όσο και αν η οικονομική κρίση βοηθά υπό προϋποθέσεις στην κατεύθυνση αυτή) στον χρονικό ορίζοντα τουλάχιστον μιας η περισσοτέρων γενεών. 

Και τούτο γιατί τα άτομα και οι κοινωνίες τους έχουν διαμορφώσει συνειδήσεις, ιδέες, αντιλήψεις και συνήθειες, έχουν εκπαιδευτεί εντελει να ζουν συμφώνα με αυτό το πρότυπο που τους φαίνεται απολυτά "φυσικό" και αναντικατάστατο.

Αυτό άραγε σημαίνει ότι η μετάβαση από τον καταναλωτισμό και τον καπιταλισμό στην αειφορία αποτελεί ακόμα μια ουτοπία, έναν ομιχλώδη αυριανό παράδεισο; Ναι και όχι. 

Όχι γιατί δεν αποτελεί στην ουσία μια επιλογή άλλα μια αναγκαιότητα δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, ξεπερνάμε ταχύτατα την φέρουσα ικανότητα του φυσικού μας κόσμου. 

Ναι γιατί μπορεί να αποτελέσει την νέα μεγάλη αφήγηση που έχει ανάγκη η Αριστερά και η Οικολογία. Μια αφήγηση που πάει πολύ παραπέρα από την "πράσινη ανάπτυξη". Που απαιτεί μια συστηματική, συνολική, χρονοβόρα και κοπιώδη προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής συνείδησης και οργάνωσης.

Η μεγαλύτερη δυσκολία μετατροπής αυτής της αφήγησης σε πολίτικο πρόταγμα είναι ότι η πρόταση "να ζήσουμε καλύτερα χωρίς να καταναλώνουμε (και να παράγουμε συνεπώς) όλο και περισσότερο" σήμερα φαντάζει στους περισσότερους πολίτες άλλα και στους ειδικούς ως εξαιρετικά επικίνδυνη παραδοξολογία. 

Θα πρέπει να αρχίσουν να πείθονται όλο και περισσότεροι ότι η σημερινή κατάσταση μας οδηγεί στην απώλεια της ευτυχίας, στην υποχώρηση των πραγματικά βασικών αναγκών (όπως η φιλία, η δημιουργικότητα, η αίσθηση της κοινότητας, η επαφή με την φύση, οι τέχνες, ο ελεύθερος χρόνος, η γονική επαφή, η παιδεία κλπ.), σε μεγαλύτερη φτώχεια και ανισότητα και σε όλο και πιο συγκεντρωτικές εξουσιαστικές δομές. 

Η δεύτερη μεγάλη δυσκολία είναι η βαθύτατα ριζωμένη στα μυαλά μας ιδέα ότι η ανάπτυξη (επιστημονική τεχνολογική και οικονομική) μπορεί να λύσεις τα προβλήματα που η ίδια δημιουργεί. 

Πρόκειται απλούστατα για ψευδαισθήσεις γιατί όλα δείχνουν ότι ο αναγκαίος περιβαλλοντικός εκσυγχρονισμός, η πράσινη ανάπτυξη (δηλαδή η χρησιμοποίηση του περιβάλλοντος ως νέου μοχλού ανάπτυξης) και τα οφέλη που προκύπτουν από αυτήν αυξάνονται με πολύ βραδύτερους ρυθμούς από εκείνη της κατανάλωσης φυσικών πόρων από την κατανάλωση. Αυτές οι πολιτικές εν τέλει έχουν νόημα μόνον εφόσον ενταθούν στον στόχο μιας άλλης κοινωνικής οργάνωσης.

Η τρίτη μεγάλη δυσκολία είναι αυτή της διατύπωσης ενός ορισμού και μιας αφήγησης που να απαντά στοιχειωδώς στο τι θα είναι και πως θα λειτουργεί μια τέτοια κοινωνία άλλα και ενός "οδικού χάρτη" με συγκεκριμένα βήματα. 

Ενός οπλοστασίου συνθημάτων και ενός "πολιτικού" προγράμματος δηλαδή που θα μπορεί να κινητοποιήσει τους ανθρώπους για την κατάκτηση της "ουτοπίας". 

Όμως όπως όλοι οι πρόδρομοι έχουμε την δυνατότητα να προφητέψουμε και να ετοιμάσουμε τον δρόμο άλλα όχι την ευκαιρία να τον περπατήσουμε.

Σήμερα η Αριστερά, και μιλώ κυρίως για την Δημοκρατική Αριστερά, οφείλει να ανταποκριθεί σε αυτή την πρόκληση και να ιχνηλατήσει αυτόν τον δρόμο. 

Αποτελεί την φυσική εξέλιξη των ιδεών της (για να θυμηθούμε την "ακριβή ανάπτυξη" του Μιχάλη Παπαγιαννάκη) και είναι Όρος ζωής και ταυτόχρονα δικαίωση για αυτήν να ανανεώσει το ιδεολογικό της οπλοστάσιο. 

Ένας νέος κρουστικός πολίτικος λόγος, αιρετικός και ριζοσπαστικός, που θα της επιτρέπει την ουσιαστική συνάντηση με τις δυνάμεις της οικολογίας και τα πραγματικά σύγχρονα και πρωτοπόρα κοινωνικά κινήματα και φωνές. 

Ένας λόγος βαθύτατα αριστερός καθώς θα στοχεύει σταθερά αυτούς που κερδίζουν από τον καταναλωτισμό και δημοκρατικός καθώς θα γίνεται όλο και πιο φανερή η ανάγκη για ένα αποκεντρωμένο και πιο αμεσοδημοκρατικο σύστημα διακυβέρνησης.

Έστω και δειλά είναι ανάγκη να πάρουμε αυτόν τον δρόμο. 

Αρχίζοντας από τα βασικά. 

Την ανάλυση ενός κόσμου που καταρρέει και την ανελέητη κριτική του καταναλωτικού μοντέλου μέχρι την σπερματική διατύπωση προτάσεων που θα προετοιμάζουν τα μυαλά των ανθρώπων άλλα και το θεσμικό περιβάλλον για την μετάβαση του στην αειφορια. 

Προτάσεις που θα εστιάζονται βασικά σε μια ριζικά νέα αντίληψη για την παιδεία, μια νέα οργάνωση της εργασίας με έμφαση στον ποιοτικό ελεύθερο χρόνο και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, τον δραστικό περιορισμό του ρόλου της διαφήμισης, την ενίσχυση των δημοσίων αγαθών που δίνουν προτεραιότητα στην απόλαυση της χρήσης αντί της κατοχής, την αποκέντρωση και την ενίσχυση της τοπικότητας, τον βιώσιμο πολεοδομικό σχεδιασμό, την επιβολή περιορισμών στην κατανάλωση και παράγωγη προϊόντων ενεργειοβορων που διαρκούν λίγο και μολύνουν πολύ, στην ενίσχυση των ανηφορικών προτύπων γεωργίας και τουρισμού, στον περιορισμό της ενεργειακής και κάθε άλλης σπατάλης, την ενίσχυση της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης κλπ.

Η Αριστερά έχει την δυνατότητα να συνδεθεί πάλι με τους χώρους προβληματισμού και πειραματισμού που δεκαετίες τώρα εμφανίζονται μακριά από αυτήν τις περισσότερες φορές όπως τα κινήματα εθελοντισμού, κοινωνικής αλληλεγγύης και ανάδυσης πειραματικών νέων θεσμών. 

Χωρίς φόβο χρειάζεται να μιλήσουμε στην ψυχή και το μυαλό των ανθρώπων και να εργαστούμε με συνέπεια ώστε από τα μικρά μας βήματα να ξεπηδήσουν οι ιδέες, οι άνθρωποι και τα κινήματα που θα μπορέσουν αύριο να είναι κεφάτοι χωρίς να γυρίζουν από το super market.

*Πολιτικός Μηχανικός ΜSc
Μέλος Πανελλαδικής Πολιτικής Επιτροπής της Δημοκρατικής Αριστεράς και Συντονιστής της Οργάνωσης Πάτρας