Ο ΣΥΡΙΖΑ ως Ψυχοθεραπεία

"Η ψυχική ασθένεια δηλαδή, ως απουσία σθένους να αντιμετωπίσει ο άνθρωπος τον Καπιταλισμό, είναι ουσιαστικά πολιτική νόσος και ως τέτοια, μπορεί να έχει πολιτική θεραπεία. Την άρση της εξοντωτικής μνημονιακής-καπιταλιστικής βαρβαρότητας και των συνεπειών της. 

Ακούγεται ίσως κάπως αστείο, ίσως και να είναι εναπομένον δείγμα της ψυχικής μου διαταραχής, αλλά είναι βαθιά αντικαταθλιπτική η προσδοκία ότι οι δυνάμεις της Αριστεράς στην πατρίδα μας θα μπορέσουν επιτέλους να λειτουργήσουν ψυχοθεραπευτικά για την κοινωνία μας. Ίσως αυτό, να είναι και η μεγαλύτερη ευθύνη τους!"

"Κάθε πρωί ξυπνάω στη λάθος πλευρά του Καπιταλισμού..."

Κάπως έτσι, η ανεργία που δεν τελειώνει ποτέ, σε σπρώχνει πίσω στους γονείς, σε οδηγεί να εγκαταλείψεις μία σύντροφο, να παλεύεις για την ταυτότητα του φύλου σου, να λείπεις από την παρέα των φίλων σου. Σε βαφτίζει απελπισμένο. Είναι μια νέα ταυτότητα αυτή: απελπισμένος τάδε, του τάδε και της δείνα. Επάγγελμα: άνεργος. Αριθμός μητρώου ανεργίας: διάλεξε  μόνος σου έναν από το ένα έως το ενάμιση εκατομμύριο.

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη*

Είμαι ξαπλωμένος στο κρεβάτι, τρομαγμένος, λουσμένος από έναν αναθεματισμένο κρύο ιδρώτα, που δεν λέει να με στεγνώσει. Δίπλα, ξαπλωμένη μια πλούσια γκάμα με παυσίπονα και ηρεμιστικά βότανα. Η μόνη πλούσια που βρέθηκε ποτέ στο κρεββάτι μου. Η γκάμα των αντικαταθλιπτικών! Η χαρά της βαλεριάνας, θα αστειευτώ... Ποια είναι αυτή; Είναι ωραία; Και γιατί χαίρεται άραγε; Πώς μπορεί εκείνη να χαίρεται; Όμως παραιτούμαι από τη σκέψη μιας γκόμενας που θα μπορούσαν να την έλεγαν Βαλεριάνα, όσο κι αν, στιγμιαία, τη φαντάζομαι με μεγάλα βυζιά.

Οι θόρυβοι απ’ έξω με αναστατώνουν. Η καρδιά μου χτυπάει ξέφρενα, εξαγριωμένα, με επιμονή. Ίσως είναι η μόνη από αυτό που θα ονόμαζα «εμένα», που έχει τόση επιμονή. Κοιμάμαι για λίγο. Είκοσι λεπτά. Δέκα λεπτά. Δέκα λεπτά. Είκοσι λεπτά. Η μέρα χωρίζεται σε σπασμένα δεκάλεπτα. Η νύχτα σπάει σε εικοσάλεπτα κέρματα.  Μια σειρήνα της αστυνομίας με ξυπνάει. Έξαφνα! Δείγμα πως οι σύντροφοι μου ξέχασαν να μου φράξουν τ’ αυτιά. Ύστερα, θυμάμαι πως δεν με λένε Οδυσσέα. Γι’ αυτό, ίσως, δεν έχω συντρόφους. Το κορμί μου εμποτίζεται στο φυτικό εκχύλισμα του φόβου μου. Τον ιδρώτα που στεγνώνει το μέσα μου σ’ ένα μακό μπλουζάκι. Τον κρύο ιδρώτα μου! Το φυτικό εκχύλισμα του φόβου μου, που διατίθεται αποκλειστικά από το τηλεμάρκετινγκ της ζωής μου. Οι θόρυβοι απ’ έξω με αναστατώνουν. Κι’ ύστερα πάλι τα ίδια. Το μοτίβο επαναλαμβάνεται! Σαν ένας χρυσαυγίτικος μαίανδρος που κάνει γύρω-γύρω και μου σφίγγει τη ψυχή.

Προσπαθώ να συγκεντρωθώ στην αναπνοή μου, αλλά το στομάχι μου είναι στριμμένο σαν μια παράξενη μοχθηρή γριά που σκίζει την μπάλα των πιτσιρικάδων. Μια μπάλα από ναυτία που παίζει κλοτσοσκούφι στο στομάχι μου.

Τώρα πια, ειδικά τέτοιες ώρες, όλα έχουν εξαρθρωθεί. Οι σπείρες, οι «τρομοκράτες», το μυαλό μου. Η κοινωνία. Τα πήρε η μπάλα! Τα αντικείμενα λυγίζουν σουρεαλιστικά σαν ρολόγια του Νταλί. Το «είναι» μου λυγίζει στο βάρος του!

Κλαίω ήσυχα, προσπαθώντας να μην ξυπνήσω κανέναν. Ώσπου κλαίω ανεξέλεγκτα, μέσα μου, εκτός μου, δεν ξέρω. Δεν ξέρω γιατί. Γιατί;

Ίσως να είναι η ενοχή που βαραίνει απ’ το νόημα της ζωής μου που χάθηκε.
Σε σένα δεν ντρέπομαι να το πω: για μένα, η «ψυχική υγεία» κακώς λέγεται έτσι. Μερικές φορές μου ακούγεται σαν γειτονιά. Κάπου ανάμεσα στο Ψυχικό και στο Υγεία. Μένω μακριά. Το ξέρω πως μένω μακριά και τέτοια ώρα δεν υπάρχει συγκοινωνία που να σε πηγαίνει εκεί.

Μια ψυχική ασθένεια, μπορεί να είναι μια από τις πιο φυσικές εμπειρίες που μπορεί να συμβούν σ’ έναν άνθρωπο. Με μια παράδοξη πρωτοτυπία: αν και οι αιτίες είναι πάντα συναισθηματικές, διανοητικές, οι επιπτώσεις αφορούν όλο το σώμα. Είναι στιγμές που σκέφτομαι πως το μυαλό μου κατοικεί στο στομάχι. Ή μήπως στο στήθος;
Κάπως έτσι, δεν τα κατάφερα να αποφύγω την κατάθλιψη. Δεν μπόρεσα να την παραχώσω στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Ίσως αρχικά και μην ήθελα να την καταπολεμήσω. Ποιός θα μπορούσε, άλλωστε,  να κερδίσει μια μάχη ενάντια στο μυαλό του;

Ψυχική κατάρρευση. Πιθανόν δεν είναι ένας όρος ιατρικά ορθός. Αλλά είναι ο μόνος επαρκής όρος που μπορεί να περιγράψει πως ένοιωσα στα χρόνια του Μνημονίου. Αρκετές φορές είχα τάσεις αυτοκτονίας και άλλες τόσες αποφάσισα να αυτοκτονήσω ως το τέλος του μήνα.

Ξέρεις, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, πάνω από 450 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο, έχουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας. Στην πατρίδα μας, ένας στους τρεις πάσχει από μια –τουλάχιστον- ψυχική διαταραχή. Αυτό είναι το 1/3 του πληθυσμού. Κι΄όμως, η ψυχική υγεία είναι κάτι που οι περισσότεροι από μας δεν καταλαβαίνουν. Δεν μιλάμε γι’ αυτό. Απλά, ελπίζουμε ότι το ψυχικό «κακό» δεν θα συμβεί σε μας. Ή το κάνουμε κουτσομπολιό στις στήλες λαϊκής ψυχολογίας του ίντερνετ και των free press περιοδικών.

Όταν αγνοούμε το γεγονός ότι η ψυχική υγεία μας αφορά όλους, η ετικέτα «φοριέται» μόνο σε όσους αγωνίζονται γι’ αυτήν. Η καλή ψυχική υγεία γίνεται ένα πράγμα κάπως αόρατο: τα αίτια της- που θα μπορούσαν να συναρτώνται με συναισθηματικά, κοινωνικά ή υλικά πλεονεκτήματα και προνόμια- μένουν αδιερεύνητα.

Το 1901, ο Seebohm Rowntree, απέδειξε ότι η φτώχεια δεν ήταν σφάλμα των φτωχών, αλλά από τότε μέχρι σήμερα οι νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις έχουν κατορθώσει να εξαλείψουν, σχεδόν, αυτή την ιδέα.

Καθώς η ανισότητα αυξάνεται, κάτω από την καπιταλιστική κυριαρχία, οι άνθρωποι οδηγούνται στη φτώχεια, σε σχέσεις εξάρτησης ή κατάχρησης ουσιών και σε συνθήκες ανημπόριας, ενώ οι ελεύθερη αγορά μας απαντά σαρκαστικά: το αξίζατε! Καλά να πάθετε! «Όλοι μαζί τα φάγαμε!». Κανείς, μας λένε, που προσπαθεί αρκετά σκληρά δεν ...

Η κρίση και οι καθεστωτικοί μηχανισμοί "κενού ψυχής" που μας κρατάνε σε λήθαργο

Ευτυχώς τα θύματα έχουν ακόμη ψήφο...

(σκίτσο του Μιχάλη Κουντούρη, efsyn.gr)

Απόψεις που εξηγούν πως επιβιώνει ακόμη αυτή η κυβέρνηση...

Ο ψυχίατρος Νίκος Σιδέρης την άνοιξη του 2014*:

"Το σημερινό μοντέλο πολιτικής λειτουργίας στην Ελλάδα εμφανίζει ανησυχητικές αναλογίες μ' εκείνο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ισχυρίζεται ο Νίκος Σιδέρης, στο μέτρο που οι κυβερνώντες καλλιεργούν και εμπεδώνουν στην κοινωνία νοοτροπίες υποταγής.

Ευνουχισμένη σκέψη

Ο λόγος τους, σ' όλη τη διάρκεια της κρίσης, "δεν αντιστοιχεί ούτε στην πραγματικότητα ούτε στην αλήθεια" επιμένει, φέρνοντας ως κορυφαίο παράδειγμα την επιχειρηματολογία του Γιάννη Στουρνάρα για την εξίσωση του πετρελαίου θέρμανσης με το πετρέλαιο κίνησης, όπου μείζον ζητούμενο ήταν η πάταξη της φοροδιαφυγής, κι ας καταδικάζονταν οι πιο αδύναμοι στην παγωνιά. 

• Τι μας κρατάει, όμως, εγκλωβισμένους σ' αυτή τη μνημονιακή ρητορική; 
• Γιατί η τακτική του διαίρει και βασίλευε και των αλλεπάλληλων εκβιαστικών διλημμάτων πιάνει τόπο μέσα μας; 

Επειδή η κριτική μας αντίληψη είναι ευνουχισμένη, απαντά ο Σιδέρης, επειδή η σκέψη μας έχει μπλοκαριστεί. Εξ ου και ο κίνδυνος να μετατραπεί η χώρα μας "σε αποικία μίσους, σε αρένα ανθρωποφαγίας".

Όπως επισημαίνει ο ίδιος στο "Κατά Διαβόλου Ευαγγέλιο", η κατάρρευση της ηδονικής μυθοπλασίας ότι καταργήθηκαν τα ταξικά χάσματα, συμπαρέσυρε κι όλες τις εύκολες και ευχάριστες αυταπάτες που τη συνόδευαν τον προηγούμενο καιρό. 

Αποτέλεσμα, η ακόμα μεγαλύτερη διεύρυνση του "κενού ψυχής" που είχε ήδη δημιουργηθεί από το γενικευμένο εκμαυλισμό μέσω των πελατειακών κομματικών σχέσεων, την αποκοπή από την παραγωγική εργασία, τον καταναλωτικό ναρκισσισμό και τις επιταγές του λάιφ στάιλ, την κυριαρχία του "εκσυγχρονιστικού" ιδεολογήματος ότι πολιτική ίσον διαχείριση. 

Εκείνο, ωστόσο, που πάνω απ' όλα αρνείται να συλλάβει ο ανθρώπινος νους στις μέρες μας, εκείνο που δυσκολεύονται ν' αποδεχτούν ακόμη κι εκείνοι που έχουν εξοντωθεί οικονομικά, «είναι η ιδέα πως η κρίση είναι πόλεμος».

Ο Νίκος Σιδέρης δεν ανακαλύπτει την πυρίτιδα: 

«Ανατρέχοντας κανείς στα Απαντα του Κωνσταντίνου Καραμανλή», λέει, «θα διαπιστώσει πως κι εκείνος ορίζει την πολιτική ως πόλεμο, ψυχολογικό πόλεμο, στον οποίο επικρατεί όποιος δημιουργήσει πεποίθηση και φόβο! Σίγουρα είναι δύσκολο ν' αποδεχτείς ότι ζεις σ' εμπόλεμη κατάσταση όταν οι βόμβες πλήττουν ξένες, μακρινές χώρες, αλλά η πολιτική που υπαγορεύεται από τους ισχυρούς και εφαρμόζεται στην Ελλάδα σήμερα, έχει σαφή γνωρίσματα οικονομικού πολέμου. Κι όπως σε κάθε πόλεμο, στόχος είναι η επικράτηση μέσω καταστροφής του αντιπάλου, με πρόβλεψη και για αποδεκτές δικές σου απώλειες»... 

Ετσι εξηγεί ο ίδιος στο βιβλίο του τη στοχοποίηση και διαπόμπευση όποιου προβάλλει αντίσταση στις κυβερνητικές αποφάσεις, καθώς λογαριάζεται "ως εσωτερικός εχθρός" που πρέπει ν' αναχαιτιστεί. Οπως και να 'χει, για τον γνωστό ψυχίατρο, οι μαύρες τρύπες που μεγαλώνουν μέσα μας όσο αρνούμαστε την πραγματικότητα, σε συνδυασμό με την απαξίωση του πολιτικού προσωπικού και τον πολλαπλασιασμό των θεσμών-μαϊμού, "αλληλοτροφοδούνται σε μια αβυσσαλέα σπείρα, που καθιστά επισφαλή κάθε προσπάθεια αναχαίτισης του κακού".

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα των ψυχικών απορρυθμίσεων που συντελέστηκαν επί "ευημερίας", είναι για τον Σιδέρη η διόγκωση της απολιτικής στάσης των νέων κυρίως, καθιστώντας τους τελευταίους ακόμα πιο "ξαρμάτωτους" μπροστά στις αυξημένες απαιτήσεις για πολιτικό στοχασμό. "Σε κάποιον όπως εγώ, που γαλουχήθηκε με την ιδέα ότι αν στα είκοσί σου δεν είσαι κομμουνιστής είσαι χαμένος, με την έννοια ότι όσο είσαι νέος οφείλεις να έχεις κοινωνικές ανησυχίες και να ενδιαφέρεσαι για το κοινό καλό, αυτό το φαινόμενο φαντάζει ακόμα πιο θλιβερό", ομολογεί.

Το απολιτίκ Ποτάμι

Το Ποτάμι, άραγε, πώς του φαίνεται; Θα μακροημερεύσει; 

"Δεν το νομίζω. Πρόκειται για κατασκεύασμα που καπηλεύεται την κατάλυση των κοινωνικών δεσμών και ψαρεύει σε θολά νερά μοναχικά "εγώ" που αδυνατούν να σκεφτούν ως "εμείς". Δεν του λείπουν οι αξιόλογοι άνθρωποι, κάποιοι είναι και προσωπικοί μου φίλοι. Ετσι όμως και τα ΜΜΕ σταματούσαν να το πριμοδοτούν, αντιλαμβανόμενα ότι τρώει ψήφους από τις παρατάξεις που στηρίζουν τα συμφέροντά τους, θα γκρεμιζόταν πάραυτα στο 1%! Μπορεί να το δούμε κι αυτό, καθόλου δεν το αποκλείω".

Όσο επικριτικός είναι ο Νίκος Σιδέρης απέναντι στον κυρίαρχο πολιτικό λόγο, τόσο επιθετικός εμφανίζεται στο βιβλίο του κι απέναντι σε συναδέλφους του όπως ο Ματθαίος Γιωσαφάτ ή σε στοχαστές όπως ο Στέλιος Ράμφος, όχι βέβαια για την επιστημονική τους επάρκεια αλλά για «τα εσφαλμένα ιδεολογήματά τους», καρπούς «αυθαίρετων κατασκευών». 

Ούτε την άποψη του πρώτου ότι είμαστε ανώριμος και καταθλιπτικός λαός συμμερίζεται, ούτε με αυτήν του δεύτερου ότι είμαστε τέκνα αμαρτωλού πολιτισμού συμφωνεί. 

Στον αντίποδα των "καθεστωτικών διανοουμένων", όπως τους χαρακτηρίζει, οι οποίοι χρεώνουν στους Ελληνες όλες τις αιτίες της κρίσης αλλά ταυτόχρονα τους αποδίδουν το... ακαταλόγιστο ως προς τη λύση της, ο ίδιος μας καλεί να σκεφτούμε πάνω στους μηχανισμούς που μας κρατάνε σε λήθαργο. 

"Η εμπλοκή του μυαλού", λέει, "είναι ασταθής συνθήκη, δεν μπορεί να κρατήσει επ' άπειρον. Ολα παίζονται!".

(*) πηγή enet.gr:

Να βγούμε από το λήθαργο

Επιχείρηση Φόβος: η κυβερνητική προπαγάνδα έχει προ πολλού προσλάβει χαρακτήρα επιχειρήσεων ψυχολογικού πολέμου εναντίον των πολιτών

Κανένας άνθρωπος ούτε ομάδα ούτε έθνος δεν μπορεί 

να ενεργήσει ανθρώπινα ή να σκεφθεί σωστά 

υπό το κράτος ενός μεγάλου φόβου.

Bertrand Russel      | 1872-1970 |   (Βρετανός φιλόσοφος) 

Ο ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΗΣ Ν. ΣΙΔΕΡΗΣ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Η πολιτική που ασκείται σήμερα είναι ψυχολογικός πόλεμος όπου επικρατεί όποιος κατορθώσει να δημιουργήσει ισχυρή πεποίθηση, αλλά και φόβο. Αντίδοτο αποτελεί η επιστροφή στους ανθρώπους, που σημαίνει ανασυγκρότηση του κοινωνικού δεσμού και της ανθρώπινης σχέσης. Η συστηματική προσπάθεια να οικοδομηθούν τα “εμείς” και η δημιουργία δικτύων έμπρακτης αλληλεγγύης.

Μ’ έναν προβοκατόρικο τίτλο –«Το κατά διαβόλου ευαγγέλιο»- ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Νίκος Σιδέρης στο νέο του βιβλίο καταπιάνεται με την πολιτική ψυχολογία της κρίσης. Σήμερα, όπως σημειώνει, βιώνουμε μια κοινωνία βαθιά διαιρεμένη που καλείται να αποχαιρετήσει τη «μεγάλη αυταπάτη» -τη «βαριά βιομηχανία» του λάιφ στάιλ, την «εύκολη» κοινωνική άνοδο, τον εύκολο πλουτισμό μέσω κρατικών/κοινοτικών πόρων, του δεύτερου αυτοκίνητου και του εξοχικού, τη λογική «άρπαξε και άφησε τους άλλους να αρπάζουν». 

Τα ερωτήματα που επικρατούν διεθνώς –προκαλώντας και αμηχανία- αφορούν τη στάση των Ελλήνων, το γιατί δεν εξεγείρονται. Ο Ν. Σιδέρης, μέσα από το βιβλίο του, απαντά σ’ αυτά τα ερωτήματα, με πολιτικούς όρους, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση την οποία βιώνουν οι Έλληνες με την έκφραση «πένθιμο μούδιασμα». Ένα πολιτικό βιβλίο για την πολιτική ψυχολογία της κρίσης.

Τη συνέντευξη πήρε ο Θ. Μιχόπουλος - από την εφημερίδα Η εποχή

Η Ευρώπη βιώνει έναν ιδιότυπο πόλεμο

Στο βιβλίο σας σημειώνετε ότι οι κυβερνήσεις καλλιεργούν στην κοινωνία –και σ’ ένα βαθμό έχουν καταφέρει να την εμπεδώσουν οι πολίτες- νοοτροπία υποταγής.

Οι πρόσφατες απόπειρες των κυβερνώντων να προβάλουν μια μικρή δόση παλαιοκομματικής παροχολογίας (υδρογονάνθρακες, μείωση του ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης, κ.ά.) είναι περισπασμοί, «καροτάκια» που κυρίως βασίζονται στο «θα…», τη στιγμή που εδώ και τόσο καιρό ο κυρίαρχος πολιτικο-μιντιακός λόγος έχει υιοθετήσει ως μέθοδο διακυβέρνησης το «τρέλαινε, διαίρει και βασίλευε» ως νομιμοποίηση του μαστίγιου -«πολιτική πυγμής» απέναντι σε οποιονδήποτε αντιστέκεται.

«Διπλός δεσμός»

Το «τρέλαινε» υλοποιείται μέσω μιας παρατεταμένης πολιτικο-μιντιακής καταιγίδας που βομβαρδίζει τα μυαλά των πολιτών με τρία επάλληλα μηνύματα: 

Αν αντισταθείς, χάθηκες (=χρεωκοπία, δραχμή, όλεθρος…). Αν υποκύψεις, χάθηκες (=φτώχεια, ανεργία, μιζέρια, διάλυση του Κράτους Πρόνοιας…). Και, τρίτον, απαγορεύεται να σκεφτείς (=είναι μονόδρομος, αφού το είπε η τρόικα). 

Αυτό το επικοινωνιακό σύμπλεγμα ονομάζεται «διπλός δεσμός» και έχει ως συνέπεια την εμπλοκή της σκέψης και την αποδιοργάνωση της ίδιας της ικανότητας να σκέφτεσαι. Συναντάται τυπικά σε οικογένειες που παράγουν ψύχωση. 

Στην πολιτική σφαίρα, υποβάλλει τον ψυχισμό σε καταπονήσεις τόσο ακραίες, που στην Ελληνική πολιτική ιστορία προϋπήρξε μία και μοναδική φορά, στον Εμφύλιο, ενώ στην Ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία ουδέποτε.

Το «διαίρει» υλοποιείται μέσω της συστηματικής, αδιάκοπης καλλιέργειας του επονομαζόμενου «κοινωνικού αυτοματισμού». Ο όρος, στην πολιτική του χρήση, αντιπροσωπεύει ένα ακόμη παραπλανητικό ιδεολόγημα, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι πρόκειται για «φυσικό φαινόμενο. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι καρπός μιας επικοινωνιακής πολιτικής που θέλει να μετατρέψει τους ανθρώπους σε ποντίκια, τα οποία απλώς αντιδρούν σε εξωτερικά ερεθίσματα τα οποία καταλλήλως τους διοχετεύουν οι ελέγχοντες τον δημόσιο λόγο. Το πολιτικότατο αυτό «διαίρει» αποσκοπεί στην εμπέδωση συμπεριφορών, στάσεων και νοοτροπιών που διέπονται από τη λογική «σώσε το τομάρι σου, καθένας για πάρτη του, όλοι εναντίον καθενός, όλοι εναντίον όλων, φά’ τους να μη σε φάνε». Προβάλλει, δηλαδή, ως (τερατώδες) υπόδειγμα κοινωνικής συμβίωσης το κατά Διαβόλου ευαγγέλιο, που έχει ως πυρήνα του την εντολή «μισείτε αλλήλους».

Το «βασίλευε», στο περιβάλλον που διαμορφώνει η κοινωνική αλληλοφαγία, είναι το σκοπούμενο. Όχι χωρίς αποτέλεσμα, τουλάχιστον μέχρι τώρα.

«Μη σκέφτεσαι, βάρα!»

Γιατί, όμως, η κοινωνία εγκλωβίζεται τόσο εύκολα; Γιατί τα κόμματα, που αντιδρούν στο μνημόνιο, δεν μπορούν να πείσουν τη συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας;

Η επικοινωνιακή καταιγίδα του «διπλού δεσμού» προκαλεί διανοητική εμπλοκή. 

Αυτή, μαζί με συγκεκριμένα βαριά αρνητικά συναισθήματα (απόγνωση, ανήμπορη οργή, άλογος φόβος, αγωνιώδης αναμονή), εμπεδώνουν το «πένθιμο μούδιασμα», που αποδίδει το ειδοποιό ψυχολογικό στίγμα της παρούσας κρίσης. Κρίση η οποία δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά ολικό κοινωνικό γεγονός, που θίγει όλες τις πτυχές του προσωπικού βίου των ανθρώπων και της ψυχονοητικής και θεσμικής της πλαισίωσης. 

Η κοινωνία αντιστάθηκε κι ακόμη εστιακά αντιστέκεται όπως μπορεί: Η μετακίνηση της Αριστεράς στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής είναι χαρακτηριστική εκδήλωση. 

Ας διευκρινίσουμε, ωστόσο, εδώ ότι η ραγδαία ενίσχυση του νεοναζισμού δεν αντιπροσωπεύει υπέρβαση, αλλά απολυτοποίηση του «διπλού δεσμού», εφόσον η πολιτική στάση που υποδεικνύει στους απεγνωσμένους συνοψίζεται στο «μη σκέφτεσαι, βάρα!» –δηλαδή, στην παραπέρα εμπέδωση της διανοητικής εμπλοκής.

Ο αντιπολιτευτικός λόγος δεν κατορθώνει να προκαλέσει μεταγραφή της κοινωνικής πανωλεθρίας των πολλών σε πολιτικό ρεύμα για περισσότερους από ένα λόγους. 

Ωστόσο, αποφασιστική είναι η ανασταλτική λειτουργία μιας παραδοχής που λανθανόντως οργανώνει τον πολιτικό λόγο της αντίστασης στην κυρίαρχη προπαγάνδα. Πρόκειται για την παραδοχή ότι αν απευθυνθείς στους ανθρώπους με συγκεκριμένα επιχειρήματα, διανθισμένα με συναισθηματικές παροτρύνσεις του τύπου «ο λαός πρέπει να ξεπεράσει τον φόβο κλπ», τότε αυτοί θα καταλάβουν και θα κάνουν τις ευκταίες πολιτικές επιλογές. Μια τέτοια παραδοχή προφανώς ποτέ δεν ισχύει στην πολιτική επικοινωνία, όπου φαντασιώσεις, πάθη και συμφέροντα τροφοδοτούν στρεβλές αναπαραστάσεις της πραγματικότητας, καθώς και «ακατανόητη» υποταγή των κυριαρχουμένων στα κελεύσματα των κυριάρχων, ακόμη κι αν αυτή η υποταγή σημαίνει χειροπιαστή βλάβη και ζημία των καλώς νοουμένων συμφερόντων όσων υποτάσσονται. 

Όμως, ειδικά στις συνθήκες διανοητικής εμπλοκής και ψυχικού μουδιάσματος, ακόμη και τα καλύτερα επιχειρήματα και τα πιο φορτισμένα συναισθηματικά μηνύματα δεν μπορούν να γράψουν στο μυαλό των ανθρώπων. 

Με απλά λόγια: Αν το μυαλό δεν είναι σε θέση να σκεφτεί, τότε ό,τι κι αν λες μάλλον πάει χαμένο.

«Ο άλλος θα με φάει»…

Σ’ αυτή τη βαριά μηχανική προστίθενται μια σειρά ιστορικές διεργασίες, που έχουν εσωτερικευθεί ως ψυχοδιανοητικές δομές, όπως: Η διάλυση του νοήματος των λέξεων μέσω του πολιτικού και διαφημιστικού λόγου. 

Η αποσύνθεση του νοήματος των πραγμάτων στο περιβάλλον του καταναλωτικού ναρκισσισμού («καμαρώνω επειδή καταναλώνω») που κατέφαγε τα σπλάχνα μιας κοινωνίας πεινασμένης για υλικά αγαθά και αναγνώριση. 

Η εμπέδωση από τους κυβερνώντες του συστήματος των συνενοχών («άρπαζε κι άσε τους άλλους ν’ αρπάζουν»). 

Η πραγματική όσο και αδιανόητη εμπειρία της κρίσης, όπου κάθε λογής απειλές, υπαρκτές ή φανταστικές, οξύνονται στο έπακρο και ο άλλος προσλαμβάνεται ως απειλή. Και, μάλιστα, μέσα από το πρίσμα της αίσθησης «ο άλλος τρώει» (με παράγωγό της το εφιαλτικό «ο άλλος θα με φάει»…) που αποτελεί τον πυρήνα της θεμελιακής φαντασίωσης της νεοελληνικής κοινωνίας. 

Ένα τέτοιο περιβάλλον καθολικής διάχυτης αρνητικότητας αποτελεί τον θρίαμβο του θανάτου, που έχει σαν πυρήνα του τη διάλυση των δεσμών τόσο μεταξύ των ανθρώπων, όσο και μεταξύ των παραστάσεων με τις οποίες προσπαθούν να συλλάβουν το τραυματικά αδιανόητο. Σε τέτοιες συνθήκες, λοιπόν, ο πόλεμος της σκέψης, που αντιπροσωπεύει τον κεντρικό ψυχολογικό μηχανισμό της κρίσης, είναι εξαιρετικά δύσκολο να απολήξει σε ορθολογική και νηφάλια σκέψη. 

Συνεπώς, όσο ο λόγος της αντίστασης στο «τρέλαινε, διαίρει και βασίλευε» και στο «μισείτε αλλήλους» δεν αποδομεί το «διπλό δεσμό» και δεν παρέχει στα μυαλά τη δυνατότητα να λειτουργήσουν και να σκεφτούν, η λίμναση της πολιτικής απήχησής του και η αδράνεια των πληττομένων από την κρίση θα διαθέτουν ισχυρές μηχανές τροφοδοσίας τους.

Η κρίση είναι πόλεμος

Υποστηρίζεται ότι ο ανθρώπινος νους, ακόμη και αυτών που έχουν καταστραφεί, δυσκολεύεται να αποδεχθεί την ιδέα πως «η κρίση είναι πόλεμος».

Ο πολιτικός λόγος της μεταπολεμικής δυτικοευρωπαϊκής συμβίωσης και των διαδοχικών θεσμίσεών της (προφανώς, όχι εκ του μηδενός, αλλά ως παράγωγο ισχυρών συλλήψεων της ιστορικής πραγματικότητας από μεγάλους πολιτικούς νόες) βασίστηκε στην εξής ιδέα: 

Ο πόλεμος μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών έχει απαγορευθεί και εξορκιστεί σε τέτοιο βαθμό, που εγγράφεται στην τάξη του αδιανόητου. 

Αυτή η θεμέλια ιδεολογική μυθοπλασία καλλιέργησε την αυταπάτη ότι οι διεθνείς σχέσεις, στο μέτρο που δεν πέφτουν σφαίρες και βόμβες, έχουν ουσιαστικά απαλλαγεί από τη δυνατότητα η συγκρουσιακή και ανταγωνιστική τους διάσταση να εκβάλει στην κοίτη του ...

"οι άνθρωποι είναι τρελαμένοι / τα ‘χουν παίξει / είναι ζαλισμένοι"

του Χρήστου Παπανίκου

Παράλληλα, το μούδιασμα ερμηνεύει και την πολιτική και δημοσκοπική λίμναση της απήχησης της αντιπολίτευσης, που παραμένει "ακατανόητη" με όρους οικονομίστικης ανάλυσης, αλλά και κάθε πολιτικής ανάλυσης από την οποία λείπουν πρόσφορα εννοιολογικά εργαλεία, όπως ο διπλός δεσμός. Και τα ισχυρότερα επιχειρήματα πάνε χαμένα όταν συναντούν μυαλά μπλοκαρισμένα, ανίκανα να σκεφτούν. Οσο λοιπόν η αντιπολίτευση δεν ασχολείται με την αποδόμηση του διπλού δεσμού, παραβλέποντας την εμπλοκή των ψυχών, οι άνθρωποι θα παραμένουν μουδιασμένοι και πολιτικά καθηλωμένοι.

Μπλοκάρισμα του νου φέρνει η κρίση 
  
του Νίκου Σιδέρη*

Ενα πένθιμο μούδιασμα ορίζει το ψυχολογικό στίγμα της κρίσης. Η πένθιμη χροιά οφείλεται στις πολλαπλές απώλειες που βιώνουν οι άνθρωποι: Χάνουν υλικές απολαβές. Χάνουν το σύμπλεγμα διασκεδαστικής αυταπάτης που καλλιεργούσε ο καταναλωτικός ναρκισσισμός, δηλαδή φαντασιακές ευχαριστήσεις. Χάνουν την εμπιστοσύνη τους στον κόσμο, στον άλλον και σε ό,τι καλό κι αγαπητό έβλεπαν στον εαυτό τους. 

Η απώλεια τόσο της υλικής κατάστασης όσο και της ηδονικής αυταπάτης προκαλεί ένα βίαιο πένθος. Ωστόσο, η δεσπόζουσα ψυχολογική ιδιαιτερότητα της παρούσας κρίσης αντιστοιχεί στο μούδιασμα της σκέψης, του λόγου και της πράξης, που ορίζει τη στάση των ανθρώπων, ιδιαίτερα όσων πλήττονται εξοντωτικά από την κρίση.

Ο κύριος ψυχοδιανοητικός μηχανισμός του μουδιάσματος ονομάζεται "διπλός δεσμός". 

Αντιστοιχεί στην εμπλοκή της σκέψης, που προκύπτει όταν οι άνθρωποι γίνονται στόχος παράδοξων μηνυμάτων που αλληλοακυρώνονται, χωρίς να επιτρέπεται να σκεφτείς σχετικά μ’ αυτό το παράδοξο. Στην Ελλάδα της κρίσης, αυτή η επικοινωνιακή μηχανή παραγωγής διανοητικής εμπλοκής συνίσταται στο εξής σύμπλεγμα: 

• Ενα πρώτο μήνυμα λέει "Αν αντισταθείς, χάθηκες" (=πτώχευση, καταστροφή…). 
• Ενα δεύτερο μήνυμα λέει "Αν υποκύψεις, χάθηκες" (=ανεργία, φτώχεια, μιζέρια, απόγνωση…). 
• Κι ένα τρίτο απαγορεύει τη σκέψη, εφ΄ όσον "Είναι μονόδρομος" γιατί "Το είπε η τρόικα". 

Με απλά λόγια: Αν πεις ναι, χάθηκες. Αν πεις όχι, χάθηκες. Και απαγορεύεται να σκεφτείς και να σχολιάσεις αυτό το παράδοξο κλουβί της σκέψης.

Η παρατεταμένη εμβάπτιση των ψυχών σ’ αυτό το παράδοξο περιβάλλον επικοινωνίας τελικά εσωτερικεύεται και λειτουργεί ως φίλτρο/κώδικας ανάγνωσης και αναπαράστασης της πραγματικότητας, ανεξάρτητα από την άμεση παρουσία όλων των προηγούμενων συστατικών: Εδώ οφείλεται και η κοινή αίσθηση ότι "οι άνθρωποι είναι τρελαμένοι / τα ‘χουν παίξει/είναι ζαλισμένοι" κ.τ.ό.

Ο διπλός δεσμός, ως ακραίο υπόδειγμα παράδοξης επικοινωνίας και επίθεσης στους ίδιους τους μηχανισμούς της σκέψης, δεν παράγει μόνο αίσθηση παραφροσύνης των πνευμάτων και των πραγμάτων. Αλλά και υπονόμευση, εμπλοκή και αδρανοποίηση της ικανότητας των ανθρώπων να σκέφτονται –και, κατά μείζονα λόγο, να σκέφτονται νηφάλια και ορθολογικά. Προφανώς, μια τέτοια επικοινωνιακή καταιγίδα, μέσα από το μούδιασμα που παράγει, καλλιεργεί ψυχολογία νεο-ραγιαδισμού και καθιστά ανέφικτη τη ...