"Κυβέρνηση της εξορίας": Δημόσιοι υπάλληλοι παρεμποδίζουν με κάθε τρόπο το έργο των υπουργών - πιστωτές συμπεριφέρονται ως αποικιοκράτες αντιβασιλείς...

Κράτος και Αριστερά

του Κώστα Δουζίνα*

Λίγο πριν από τις εκλογές του 2012, το περιοδικό των πλουσίων "Forbes" δημοσίευσε άρθρο κάποιου Bill Frezza με τίτλο "Δώστε στην Ελλάδα αυτό που της αξίζει: τον κομμουνισμό". Ο κόσμος χρειάζεται ένα σύγχρονο παράδειγμα του κομμουνισμού εν δράσει και δεν υπάρχει καλύτερος υποψήφιος από την Ελλάδα. "Πετάξτε τους από την Ε.Ε., κόψτε τη ροή των τσάμπα ευρώ και μετά καθίστε αναπαυτικά και απολαύστε για μια γενιά την καταστροφή".

Δεν ξέρω πού βρήκε ο κ. Frezza τα "τσάμπα ευρώ", αλλά αυτή πρέπει να είναι η πρώτη εμφάνιση της ιδέας της "αριστερής παρένθεσης" που υιοθέτησε η Δεξιά από τότε που φάνηκε να έρχεται η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ. Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Αντώνης Σαμαράς αποκάλυψε ότι δεν τελείωσε η πέμπτη αξιολόγηση του δεύτερου προγράμματος και δεν δόθηκαν τα τελευταία 7,2 εκατομμύρια ευρώ του δεύτερου δανείου στην Ελλάδα το τέλος του 2014 γιατί δεν ήθελαν Ελληνες και Ευρωπαίοι να τα βρει η νέα κυβέρνηση.

Ήταν λοιπόν το πεδίο ναρκοθετημένο από την αρχή

Και μπορεί η πρόβλεψη της σύντομης παρένθεσης να απέτυχε, αλλά επί δύο χρόνια η κυβέρνηση λειτουργεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. 

Υπουργοί αναφέρουν ότι αισθάνονται συχνά σαν να συμμετέχουν σε "κυβέρνηση της εξορίας", με τους απεσταλμένους των πιστωτών να συμπεριφέρονται σαν αποικιοκράτες αντιβασιλείς.

Υπάρχει όμως και το κουαρτέτο "εσωτερικού". Τράπεζες, μεγάλο κεφάλαιο, συστημικά ΜΜΕ και κρατικοί λειτουργοί συμμετέχουν σε ένα μεταμοντέρνο ευρωπαϊκό πραξικόπημα.

Όταν ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε την κυβέρνηση, αποφάσισε να μην ακολουθήσει τη διεφθαρμένη και αναποτελεσματική πρακτική της αντικατάστασης μεγάλης μερίδας των ανωτέρων δημοσίων υπαλλήλων με κομματικούς φίλους. 

Ο αριθμός των πολιτικών συμβούλων μειώθηκε ριζικά και καλλιεργήθηκε ένα κλίμα εμπιστοσύνης προς το υπάρχον προσωπικό. 

Η δημόσια διοίκηση δεν ανταποκρίθηκε

Ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί αλλά και κατώτεροι υπάλληλοι, συνηθισμένοι στην ελάχιστη προσπάθεια, κρατούν τους υπουργούς σε κατάσταση ομηρίας. 

Υπουργοί απαριθμούν ιστορίες ανημπόριας και ματαίωσης. 

Ακόμα και σήμερα δεν τους παρέχονται τα απαραίτητα στοιχεία για τον σχεδιασμό πολιτικών. 

Αλλες έχουν αποτύχει λόγω της απροθυμίας των ανωτέρων υπαλλήλων να τις υλοποιήσουν. 

Ανώνυμες ενημερώσεις και διαρροές ειδοποιούν τον Τύπο για τον σχεδιασμό κάποιας νέας ριζοσπαστικής πολιτικής.

Δημόσιοι υπάλληλοι, που πιστεύουν ή σχεδιάζουν την πτώση της κυβέρνησης και την επιστροφή στην κυριαρχία της Δεξιάς, παρεμποδίζουν με κάθε τρόπο το έργο των υπουργών. 

Το μετεμφυλιακό Κράτος, δημιούργημα και λάφυρο του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας, παρέμεινε πιστό στους δημιουργούς του.

Oι δυσκολίες αυτές δεν ήταν απρόβλεπτες

Όταν ένα αριστερό κόμμα αναλαμβάνει τη διοίκηση του Κράτους συναντά έναν εχθρικό θεσμό που έχει οργανωθεί για να αποτρέψει την άνοδο και να ματαιώσει τα σχέδιά του. 

Η μαρξιστική πολιτική και νομική θεωρία υποστηρίζουν ότι και η μορφή και το περιεχόμενο κράτους και δικαίου βρίσκονται απέναντι στην Αριστερά. 

Η κριτική θεωρία του δικαίου εξηγεί πώς η νομική προσωπικότητα, τα δικαιώματα και η ιδιοκτησία αποτελούν τις αναγκαίες μορφές για τη λειτουργία του καπιταλισμού.

Από την άλλη πλευρά, θεμελιώδης λειτουργία του κράτους είναι να διασφαλίζει ότι ο ταξικός αγώνας περιορίζεται, αστυνομεύεται, και οι μικρές νίκες της εργατικής τάξης δεν θέτουν σε κίνδυνο την καπιταλιστική κυριαρχία. Η δομική αντιπαλότητα Κράτους και Αριστεράς πήρε ιδιαίτερα σκληρό χαρακτήρα στην Ελλάδα στη μακρά ιστορία καταστολής και δίωξης των αριστερών.
Το κράτος ως συσχετισμός δύναμης

Οι παλιές μαρξιστικές θεωρίες για την κατάληψη της εξουσίας έχουν συνταξιοδοτηθεί. Δεν υπάρχουν πια Βαστίλες ή Χειμερινά Ανάκτορα. Η στρατηγική της "μεταβατικής" κυβέρνησης αναπτύχθηκε στην εποχή της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους.

Στον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό πολλά από αυτά δεν ισχύουν πια 

Ο γκραμσιανός "πόλεμος θέσεων" και ο "ιστορικός συμβιβασμός" του Μπερλίνγκουερ άνοιξαν βέβαια νέους δρόμους. 

Αλλά ήταν ο Νίκος Πουλαντζάς που έφτασε πιο κοντά στην επεξεργασία μιας στρατηγικής για έναν δημοκρατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό. 

Η Αριστερά οφείλει να είναι μέσα και ενάντια στο Κράτος, πρέπει να το καταλάβει και να το διοικήσει αλλά και να ενεργεί ενάντια στους θεσμικούς περιορισμούς, στις στρατηγικές επιλογές και στην ιδεολογική κατεύθυνσή του.

Για τον ύστερο Πουλαντζά, το Κράτος δεν αποτελεί μια οντότητα ή εργαλείο, αλλά "όπως το “κεφάλαιο” είναι ένας συσχετισμός δυνάμεων ή, ακριβέστερα, η υλική συμπύκνωση ενός συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα σε τάξεις και μερίδες τάξεων, έτσι όπως αυτός εκφράζεται πάντοτε μέσα στο κράτος με ειδικό τρόπο".

Ως η υλική συμπύκνωση του ταξικού αγώνα, το κράτος οργανώνει την ενότητα του κυρίαρχου μπλοκ και υπηρετεί τη συνολική νομιμοποίηση της ταξικής κυριαρχίας διαχειριζόμενο τη λαϊκή συναίνεση. Οι κρατικοί θεσμοί και πολιτικές κανονικοποιούν και παγιώνουν την ισορροπία των κοινωνικών δυνάμεων.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση, η κρατική εξουσία επιλέγει στρατηγικά τα πεδία της παρέμβασής της για να διατηρεί την ταξική κυριαρχία. Οι επιλογές της ικανοποιούν τα ταξικά συμφέροντα με πολλούς τρόπους.

Με το επιλεκτικό φιλτράρισμα της πληροφορίας, τη συστηματική έλλειψη δράσης σε ζητήματα λαϊκού ενδιαφέροντος, τη χρησιμοποίηση αμοιβαία αντιφατικών προτεραιοτήτων, την άνιση υλοποίηση αποφασισμένων μέτρων και την επιδίωξη ad hoc και ασυντόνιστων πολιτικών. Την ίδια στιγμή, οι αγώνες των εργαζομένων μέσα και έξω από το Κράτος ανακατευθύνουν τις θεσμικές προτεραιότητες και επιτυγχάνουν περιστασιακές νίκες που καταγράφουν την ένταση του ταξικού αγώνα.

Σύμφωνα με τον Πουλαντζά "κέντρα αντίστασης" αναδύονται στο Κράτος. Εκπροσωπούνται από τους υπαλλήλους που προέρχεται από τις λαϊκές τάξεις και εκδηλώνονται σε θεσμικές αποφάσεις που προωθούν τα συμφέροντα των εργαζομένων, χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο τη συνολική ισορροπία των δυνάμεων.

Στην ελληνική περίπτωση, το Κράτος και οι ανώτεροι κρατικοί λειτουργοί σταθεροποιούν τις σχέσεις ανάμεσα στο κεφάλαιο, τους πολιτικούς και τα ΜΜΕ. 

Πρόσφατα, η κρατική παρέμβαση προωθούσε τα τραπεζικά συμφέροντα και υποβάθμιζε τους κλάδους της βιομηχανίας και των κατασκευών.

Κινητοποιούσε τη διαφθορά και την ευνοιοκρατία για να κατευνάζει τις εντάσεις στην κυρίαρχη τάξη, και την ανοχή σε μικρο-παραβατικές λαϊκές συμπεριφορές για να διατηρεί την κοινωνική ηρεμία. 

Η κρατική "παραβατικότητα" δημιουργούσε έναν ελάχιστο βαθμό εσωτερικής συνοχής και διαμεσολαβούσε ταξικά και προσωπικά συμφέροντα.

Αυτή η ανάλυση μας βοηθά να κατανοήσουμε τις δυσκολίες. 

Ο ΣΥΡΙΖΑ κληρονόμησε έναν δημόσιο τομέα ο οποίος συνδυάζει τη θεσμική και ιστορική αντι-αριστερή προκατάληψη με μια ταξική αντίληψη στρατηγικών επιλογών. 

Οι δημόσιοι υπάλληλοι που αντιστέκονται στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις ή τις προοδευτικές πολιτικές εκφράζουν τόσο την ταξική θέση τους όσο και βαθιά θεμελιωμένα συμφέροντα. 

Αλλά η μεγαλύτερη δυσκολία είναι δομική.

Οσο περισσότερο προσπαθεί η κυβέρνηση να αλλάξει την ισορροπία τόσο περισσότερο το Κράτος, ως "συμπύκνωση του συσχετισμού δυνάμεων", θα αντιστέκεται. 

Μόνο η σταδιακή αλλαγή του συσχετισμού θα οδηγήσει στην αλλαγή των κρατικών επιλογών. 

Εδώ βρίσκεται μια πρώτη απάντηση στους υπερ-επαναστάτες που χωρίς να "λερώνουν" τα χέρια τους καταγγέλλουν τον ΣΥΡΙΖΑ.

Η ριζική αλλαγή αντιμετωπίζει δυνάμεις συντριπτικά ανώτερες

Χρειάζεται, λοιπόν, θεωρητική κατανόηση, σχεδιασμός και διαφορετική στρατηγική για την επιλογή πολιτικών. 

Γι’ αυτά, στο επόμενο.



* Βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και καθηγητής Πολιτικής και Νομικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου

πηγή

Το τέλος της Ευρώπης ή ο φασισμός με Αρμάνι

Εγκαταλείποντας την κλασική και ξεπερασμένη ταξική ανάλυση, που ακόμη κρατάει τμήματα της Αριστεράς σε ομηρία, η νέα Ακροδεξιά υιοθετεί τη στρατηγική διαίρεσης της κοινωνίας ανάμεσα στον λαό και τις ελίτ. Έτσι μιλάει στο συναίσθημα παρά στη λογική, υποθάλπει τους φόβους και περιφρονεί τις τεχνοκρατικές αναλύσεις και τους αριθμούς, πιάνοντας τον σφιγμό ενός κόσμου που βλέπει το βιωτικό του επίπεδο να πέφτει συνεχώς και το μέλλον του αβέβαιο.

του Κώστα Δουζίνα*

Όποια και να είναι τα αποτελέσματα του ιταλικού δημοψηφίσματος και των αυστριακών προεδρικών εκλογών, η κοινωνική Ευρώπη της Δημοκρατίας και της αλληλεγγύης θα έχει δεχτεί σήμερα άλλο ένα χτύπημα. 

Η ανθρωπότητα πανηγύρισε την ήττα του ναζισμού και του φασισμού το 1945. Το σύνθημα “Never Again” που τόσες γενιές επανέλαβαν από τότε ίσως να μας έκανε να εφησυχάσουμε περισσότερο από ό,τι έπρεπε. Αλλά ο νέος ακροδεξιός λαϊκισμός έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, η προβιά του λύκου έχει αλλάξει. 

Ο Aντόρνo έγραψε το 1949 ότι "Όσο πιο ολοκληρωτική γίνεται η κοινωνία, τόσο θεριεύει η αλλοτρίωση του πνεύματος και τόσο πιο παράδοξη φαντάζει η προσπάθεια να αποδράσει από την αλλοτρίωση μόνο με τις δυνάμεις του. Ακόμη και η πληρέστερη συνειδητοποίηση της καταστροφής κινδυνεύει να μετατραπεί σε άσκοπο κουτσομπολιό. Η πολιτισμική κριτική βρίσκεται αντιμέτωπη με το τελευταίο στάδιο της διαλεκτικής μεταξύ πολιτισμού και βαρβαρότητας. Είναι βάρβαρο να γράφεις ποιήματα μετά το Άουσβιτς". Η τελευταία πρόταση είναι μία από τις πιο διάσημες του 20ού αιώνα. Έχει επαναληφθεί πολλές φορές παραπλανητικά και έξω από τα συμφραζόμενα της πυκνής και προφητικής αυτής παραγράφου. Σήμερα ίσως να μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα την έννοια του χρησμού.

Το 2016 θα μείνει στην Ιστορία ως η χρονιά που η προειδοποίηση του Aντόρνo έρχεται πάλι στην επικαιρότητα και η βαρβαρότητα ξαναμπαίνει στην ευρωπαϊκή καθημερινότητα. Δεν φοράει μπότες και στολές, αλλά κοστούμια Armani και ταγιέρ Chanel. Δεν υπόσχεται φυλετική καθαρότητα, αλλά προστασία του δυτικού πολιτισμού. Μετά το Brexit και τον Τραμπ, η Ιταλία, η Αυστρία, και, στο βάθος, η Ολλανδία και η Γαλλία είναι τα επόμενα στάδια της "αλλοτρίωσης του πνεύματος". Πώς είναι δυνατό τόσοι Ευρωπαίοι να έχουν ξεχάσει την Ιστορία τους;


Η μεταμόρφωση του φασισμού

Η πρόσφατη Ιστορία της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας μπορούν να μας βοηθήσουν για να κατανοήσουμε πώς άλλαξε η “συσκευασία” του ρατσισμού και ωραιοποιήθηκε ο φασισμός για να γίνει αποδεκτός σε ανθρώπους που δεν θα υποστήριζαν ποτέ τους θαυμαστές του ναζισμού. Η σύγκριση πατέρα και κόρης Λεπέν είναι χαρακτηριστική. Ο Ζαν-Μαρί Λεπέν έχασε τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών το 2002 με περίπου τις ίδιους ψήφους που πήρε και στον πρώτο. Κανένας κεντροαριστερός δεν ήταν διατεθειμένος να τον ψηφίσει όταν ο Λεπέν απέκλεισε τον υποψήφιο των Σοσιαλιστών. Η κόρη του Μαρίν θα πάρει το 2017 πολύ περισσότερες ψήφους. Το επιχείρημα "δεν ψηφίζω φασίστες" έχει χάσει τη δύναμή του και η Λεπέν έχει κάθε ελπίδα να κερδίσει την προεδρία ακολουθώντας την πορεία του Τραμπ.

Ο πατέρας Λεπέν ήταν ένας προβοκάτορας που απευθύνονταν στους παραδοσιακούς Γάλλους ακροδεξιούς, τους Ρieds Νoir, τους αντιδραστικούς καθολικούς και τους νοσταλγούς του Βισί. 

Η κόρη έχει αλλάξει τελείως το περιτύλιγμα του ιδεολογικού της μηνύματος. Καλύπτει το κενό που άφησε το "ακραίο νεοφιλελεύθερο κέντρο" πολιτικά, οικονομικά και πολιτισμικά. 

Απομάκρυνε τους νεοναζί, τους περιθωριακούς skinheads και τους ομοφοβικούς αντιδραστικούς και απευθύνεται στα τμήματα της κοινωνίας που αισθάνονται προδομένα από την γκολική Δεξιά, την κομμουνιστική Αριστερά και τους νεοφιλελεύθερους Σοσιαλιστές. 

Το πολιτικό σύστημα της “μετα-δημοκρατίας” αγνοεί και περιφρονεί τα θύματα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Η αγανάκτηση και ο θυμός αυτού του τμήματος της κοινωνίας αποτελεί το μεγαλύτερο όπλο της λαϊκίστικης Ακροδεξιάς. 

Εγκαταλείποντας την κλασική και ξεπερασμένη ταξική ανάλυση, που ακόμη κρατάει τμήματα της Αριστεράς σε ομηρία, η νέα Ακροδεξιά υιοθετεί τη στρατηγική διαίρεσης της κοινωνίας ανάμεσα στον λαό και τις ελίτ. Έτσι μιλάει στο συναίσθημα παρά στη λογική, υποθάλπει τους φόβους και περιφρονεί τις τεχνοκρατικές αναλύσεις και τους αριθμούς, πιάνοντας τον σφιγμό ενός κόσμου που βλέπει το βιωτικό του επίπεδο να πέφτει συνεχώς και το μέλλον του αβέβαιο.

Εδώ βρίσκεται το μεγάλο πρόβλημα και με το ιταλικό δημοψήφισμα. 

Ο Ρέντζι θα μπορούσε να είχε κάνει τις συνταγματικές αλλαγές που επιδιώκει χωρίς δημοψήφισμα. Αντί να πάρει μάθημα από τον Βρετανό Κάμερον, που “αυτοκτόνησε” κάνοντας το δημοψήφισμα για το Brexit, ακολούθησε την ίδια τακτική και απειλεί με παραίτηση αν χάσει. 

Ζητάει σήμερα από τους Ιταλούς να μειώσουν τον αριθμό των γερουσιαστών από 315 σε 100, που θα διορίζονται αντί να εκλέγονται όπως τώρα, και περιορίζει σημαντικά τις νομοθετικές τους αρμοδιότητες. 

Φαίνεται να μην έχει καταλάβει τίποτε από τις πρόσφατες λαϊκές και εκλογικές εξεγέρσεις. 

Αυξάνει τις εξουσίες της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού και μειώνει αυτές της Βουλής, όταν οι πολίτες δείχνουν με κάθε τρόπο ότι δεν εμπιστεύονται τις πολιτικές ελίτ. 

Μεταφέρει την επιλογή της Γερουσίας από λαϊκές εκλογές σε κομματικό διορισμό, όταν οι πολίτες απορρίπτουν τις κομματικές νομενκλατούρες και πιστεύουν ότι ο διορισμός θα προστατεύσει διαπλεκόμενους από ποινική δίωξη. Στα κιτάπια της Πολιτικής Ιστορίας, το ιταλικό δημοψήφισμα θα καταγραφεί σαν ένα από τα πιο παρακινδυνευμένα εγχειρήματα. 

Ίσως να είναι ο Ρέντζι και όχι ο Τσίπρας, όπως ισχυρίζεται η αντιπολίτευση, που θέλει να αποδράσει από τα οικονομικά προβλήματα. 

Δυστυχώς για την Ελλάδα, όπως είπαν για τον Μπλερ, ο Ρέντζι ήταν το μέλλον κάποτε.


Οι πολιτισμικοί πόλεμοι

Αλλά ας γυρίσουμε στη Γαλλία και την Ακροδεξιά μετά τη σύντομη παρένθεση στην αυτοκτονική στρατηγική τής ιταλικής Κεντροαριστεράς. 

Θα ξαναπάρουμε την κυριαρχία μας από τις Βρυξέλλες, λέει η Λεπέν, θα γυρίσουμε στη δόξα που ήταν η Γαλλία, θα ξανακαταλάβουμε τις συνοικίες των αντιστάσεων από τους Άραβες. 

Έτσι, η Ακροδεξιά προσπαθεί να ξαναζωντανέψει την παράδοση ενός ισχυρού και περήφανου κράτους που έχει καταστραφεί από την αποδοχή της γερμανικής ηγεμονίας. Αλλά πρόκειται για πλαστή εικόνα της Ιστορίας και ψεύτικη υπόσχεση επιστροφής στο ένδοξο παρελθόν. Η καταπίεση και εκμετάλλευση της αποικιοκρατίας δεν μπορεί να μεταμορφωθεί σε πετυχημένη "αποστολή εκπολιτισμού" (mission civilisatrice). Η Ανατολή βρίσκεται στην καρδιά της Δύσης, τα παιδιά του Μαγκρέμπ στις συνοικίες του Παρισιού και της Μασαλίας, αλλά η "εκκοσμικευμένη" Γαλλία δεν τους δίνει τα βασικά δικαιώματα του πολίτη. Καμιά ωραιοποίηση του παρελθόντος δεν αλλάζει τη ζοφερή τους καθημερινότητα. Έτσι η νέα Ακροδεξιά γίνεται μεταμοντέρνα: