Ελλάδα: Debt-End or Dead-End

Εισαγωγικό σχόλιο από την Κατερίνα Πάντα

Είναι αλήθεια & βρισκόμαστε τώρα στο σημείο αιχμής.
Το πλέον κρίσιμο σημείο, όπου τα πάντα παίζονται για το χρέος.
Και φυσικά μόνο το ΔΝΤ ως το μακρύ χέρι των ΗΠΑ, είναι αυτό που μπορεί να αντιμετωπίσει τους ευρωπαίους, που έχουν κρυφτεί πίσω από έναν αδιάλλακτο Σόιμπλε.
Πρός το παρόν και άνευ απροόπτου, δείχνει να τον έχει εγκλωβίσει στην ίδια την αδιαλλαξία του.
Ημίμετρα ΔΕΝ δέχεται, μιας και ο ίδιος όταν πήρε άδεια εγκρισης του τρίτου μνημονίου απο την βουλή του, ήταν με τον απαραίτητο όρο της συμμετοχής του ΔΝΤ.
Η ώρα αυτή έφτασε. Και η θα γίνει μια σωστή αναδιάρθρωση του χρέους ώστε να σπάσει τον αυτοτροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο με το τίμημα να βαίνει αυξανόμενο σε νέα μνημόνια & με τον πέλεκυ της χρεοκοπίας να επικρέμαται επ' άπειρον, η πάμε σε μετωπική με τοίχο. Και το φωνάζαμε από χρόνια για όσους με γνωρίζουν από παλιά στο Capital.
Επί επτά συναπτά έτη εσωτερικής υποτίμησης, & η ταυτόχρονη απομόχλευση δημοσίου και ιδιωτικού τομέα καθιστούν ατελέσφορη κάθε προσπάθεια εξόδου από το καθοδικό σπιράλ ύφεσης και αποπληθωρισμού, αν δεν αναδιαρθρωθεί αποτελεσματικά το χρέος.
Αγγλιστί: Debt-End or Dead-End.
Σύμφωνα με το διοργανωθέν Συμπόσιο, στο οποίο συμμετέχουν οι δικοί μας: Nikolaos Karatsoris, Vasilis Pazopoulos, Thanos Niforos, Γιάννης Π. Κυριακόπουλος.
Συγχαρητήρια για τη συμμετοχή τους, στην πολύ κρίσιμη για τη χώρα περίοδο που διανύουμε!
Kαλή επιτυχία στη χώρα μας, όπου το τι θα γίνει με το χρέος, κρίνεται η ίδια της η ύπαρξη και το μέλλον των παιδιών της.

Παρουσίαση-ζωντανή μετάδοση από το euro2day:

Μερικοί από τους πλέον καταξιωμένους οικονομολόγους αλλά και στελέχη της αγοράς συζητούν για το ελληνικό θέμα και πως μπορεί να βγει η χώρα από την κρίση. Παρακολουθείστε ζωντανά μέσω του Euro2day.gr.

Ενα σημαντικό συνέδριο για το ελληνικό ζήτημα διεξάγεται στη Βιέννη από το πανεπιστήμιο Webster. Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά οι διοργανωτές τη συνεχή προσπάθεια απόδρασης από τη Δαμόκλειο σπάθη της πτώχευσης που επικρέμεται πάνω από την ελληνική οικονομία ακολουθεί, μετά από κάθε αξιολόγηση, ένα νέο πρόγραμμα διάσωσης σ’ έναν αυτοτροφοδοτούμενο φαύλο κύκλο με το τίμημα να βαίνει αυξανόμενο.

Η επί επτά συναπτά έτη εσωτερική υποτίμηση, η ταυτόχρονη απομόχλευση δημοσίου και ιδιωτικού τομέα καθιστούν ατελέσφορη κάθε προσπάθεια εξόδου από το καθοδικό σπιράλ ύφεσης και αποπληθωρισμού. Μακροπρόθεσμα, εκτιμάται, το τίμημα θα βαίνει αυξανόμενο καθώς θα διαφανούν οι επιπτώσεις της επιλογής της νέας γενιάς να αναζητήσει διέξοδο στη μετανάστευση, προκειμένου να αποφύγει τη φτώχεια και την εξαθλίωση.

Για να συζητήσουν τα παραπάνω έχουν προσκληθεί καταξιωμένοι εμπειρογνώμονες του ευρωπαϊκού νομισματικού συστήματος, όπως άλλωστε φαίνεται από τον κατάλογο των συμμετεχόντων:

-Ο καθηγητής Steve Keen, ένας από τους κορυφαίους οικονομολόγους σήμερα παγκοσμίως και επικεφαλής στο Kingston University του Λονδίνου,

- Ο Richard Werner, Καθηγητής Τραπεζικής στο Southampton Business School και επινοητής του όρου «Ποσοτική Χαλάρωση»,

- Ο καθηγητής Bernard Lietaer, που συμμετείχε στη διαμόρφωση της αρχικής αρχιτεκτονικής του ευρώ από την πλευρά της Κεντρικής Τράπεζας του Βελγίου,

- Ο Paul Kazarian, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Japonica Partners.

Από τις ΗΠΑ θα έρθει ειδικά για το συμπόσιο o Robert Parenteau, ο Dr. Kaoru Yamaguchi από την Ιαπωνία και o Dr. Wolfgang Richter από τη Γερμανία.

Επίσης είτε θα συμμετέχουν, είτε θα παρουσιάσουν τις εισηγήσεις τους μέσω ζωντανής σύνδεσης, οι καθηγητές Albrecht Ritschl, Michael Hudson, Heinz J. Hafner, Marco Cattaneo και Rob Parenteau.
Από ελληνικές συμμετοχές έχουμε τον πρώην Αναπληρωτή Υπουργό Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα, τον επικεφαλής του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής Παναγιώτη Λιαργκόβα, καθώς και τους καθηγητές Αιμίλιο Αυγουλέα, Κώστα Λαπαβίτσα, Βασίλη Πολυμένη.

Σύντομες παρεμβάσεις που θα αναδείξουν πτυχές της κρίσης και λύσεις θα παρουσιαστούν από τους Θάνο Νιφόρο, Ιωάννη Χατζηθεοδοσίου και Γιάννη Κυριακόπουλο.

Διοργανωτής του Συμποσίου είναι ο επικεφαλής του Τμήματος Επιχειρήσεων και Διοίκησης του Πανεπιστημίου Webster, Δρ Νικόλαος Αντωνακάκης, ένας από τους πρωτοπόρους Ευρωπαίους οικονομολόγους της εποχής μας. Χορηγός επικοινωνίας είναι το Euro2day.gr.

Μέλη της οργανωτικής επιτροπής είναι ο Νικόλαος Καρατσόρης και ο Βασίλης Παζόπουλος.

Τέταρτο τμήμα του συμποσίου

Τρίτο τμήμα του συμποσίου

Δεύτερο τμήμα

Πρώτο τμήμα

Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου - Το χρέος ως τεχνική διακυβέρνησης - Η πολιτική της αθωότητας

Συνέντευξη του Μαουρίτσιο Λατσαράτο

Με την εξέλιξη που παίρνει πλέον η διαπραγμάτευση με την ΕΕ, ως θετική ή αρνητική ανταπόκριση δλδ στο αίτημα της χώρας μας για ένα συνολικό new deal με μίξη των συμφωνιών "γεφυρών", προσωρινών και ενδιάμεσων με την "μεγάλη" νέα συμφωνία - και με το χρέος στο πακέτο, οι ιδέες που ακολουθούν μοιάζουν πολύ χρήσιμες αν μη τι άλλο στην αυτοσυνειδησία μας και το στίγμα της συγκυρίας μέσα στην οποία αυτή η διαπραγμάτευση αποκτά κρίσιμα χαρακτηριστικά για το όποιο μέλλον μας επιφυλάσσει (στΑΣ)

Στα χρόνια της οικονομίας του χρέους η Κόλαση είναι η αιώνια οφειλή 

Την περασμένη εβδομάδα, ο ιταλός φιλόσοφος και κοινωνιολόγος Μαουρίτσιο Λατσαράτο, ακτιβιστής τη δεκαετία του 1970 στις γραμμές της Εργατικής Αυτονομίας, βρέθηκε στην Αθήνα, προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, εγκαινιάζοντας τον κύκλο συζητήσεων «Από το χρέος και τη λιτότητα στη διεκδίκηση της δημοκρατίας», που διοργανώνει το Ινστιτούτο με τη στήριξη του δικτύου transform! Λίγες ώρες πριν από τη διάλεξή του, με τίτλο «Το χρέος ως τεχνική διακυβέρνησης», μας μίλησε για την «κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου» (βλ. και το ομότιτλο βιβλίο του, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια), τη γενίκευση δηλαδή της σχέσης πιστωτή-οφειλέτη, τη διαλεκτική κράτους-κεφαλαίου στα χρόνια του νεοφιλελευθερισμού και τις εργασιακές σχέσεις «νέας δουλείας». Λόγω και της καμπής στη διαπραγμάτευση κυβέρνησης-δανειστών, ένα μέρος της συζήτησης κινήθηκε αναπόφευκτα γύρω από την «πολιτική της αθωότητας», της άρνησης δηλαδή της ενοχής για το χρέος. Η συνέντευξη δημοσιεύεται στο RedNotebook (στην πλήρη της μορφή) και στα «Ενθέματα» της Κυριακάτικης Αυγής (σε συντομευμένη εκδοχή).

Συνέντευξη του Μαυρίτσιο Λατσαράτο στον Δημοσθένη Παπαδάτο-Αναγνωστόπουλο και τον Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου*

Στην Κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου παραθέτετε ένα ωραίο απόσπασμα από τη μελέτη του Ζακ Λε Γκοφ Το πουγκί και η ζωή, που εξηγεί γιατί οι άνθρωποι του Μεσαίωνα θεωρούσαν τον έντοκο δανεισμό κλοπή: «Τι πουλάει αλήθεια [ο πιστωτής], αν όχι τον χρόνο που κυλάει ανάμεσα στη στιγμή κατά την οποία δανείζει και τη στιγμή κατά την οποία εξοφλείται με τόκο; Όμως ο χρόνος ανήκει μόνο στον Θεό». Στους νεότερους χρόνους, η «κλοπή της κληρονομιάς του Θεού» είναι η απόλυτη αρχή οργάνωσης της κοινωνικής ζωής – ο καπιταλιστής δηλαδή έχει υποκαταστήσει πλήρως τον Θεό. Πώς συνέβη αυτό;

Η Εκκλησία, πράγματι, καταδίκαζε την τοκογλυφία ως ιδιοποίηση, από τον πιστωτή, του χρόνου ανάμεσα στην πράξη του δανεισμού και την αποπληρωμή του δανείου. Σε κοινωνικό επίπεδο, ο δανεισμός είναι η κλοπή του μέλλοντος της κοινωνίας. Υπό την οπτική αυτή, δίνεται η εντύπωση μιας ζωής χωρίς χρόνο: χωρίς μέλλον. Η Εκκλησία έλεγε ότι ο χρόνος ανήκει στον Θεό. Εμείς λέμε ότι ο χρόνος ανήκει σε όλους. Στην Ελλάδα είναι φανερό από καιρό ότι το μέλλον έχει αφαιρεθεί από τους ανθρώπους: τα επόμενα δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια έχουν δεσμευτεί για την αποπληρωμή του χρέους.

Η κλοπή αυτή του χρόνου συντελείται με έναν διαφορετικό τρόπο από ό,τι στα χρόνια που κυριαρχούσε η δουλειά στο εργοστάσιο. Στα χρόνια εκείνα, ο καπιταλιστής σου έκλεβε το χρόνο για όσες ώρες βρισκόσουν στο εργοστάσιο. Σήμερα, το αντικείμενο της κλοπής είναι ο χρόνος ως ορίζοντας δυνατοτήτων – ο χρόνος ως μέλλον. Η χρηματοπιστωτική οικονομία είναι μια οικονομία προσανατολισμένη προς το μέλλον, με τρόπο που εξουδετερώνει κάθε δυνατότητα να ορίσεις τον χρόνο.

Στο βιβλίο, ωστόσο, ξεκινάτε με ένα απόσπασμα από τους Ταξικούς αγώνες στη Γαλλία: «Κάθε καινούριο δάνειο», γράφει εκεί ο Μαρξ, «έδινε στην αριστοκρατία ακόμα μια ευκαιρία να καταληστεύσει το κράτος, το οποίο, διατηρούμενο τεχνητά στο χείλος της χρεοκοπίας, ήταν υποχρεωμένο να διαπραγματεύεται με τους τραπεζίτες με τους πιο δυσμενείς όρους». Η κλοπή αυτή, λοιπόν, είναι μια παλιά ιστορία. Πού βρίσκεται η τομή γι’ αυτό που αποκαλείτε «οικονομία του χρέους»;

Ήδη στα τέλη 19ου αιώνα, οι συγγραφείς με τους οποίους καταπιάνεται ο Λένιν στο βιβλίο του Ο ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, σημειώνουν τη μετάβαση στον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό. Στα 1902, ο Χόμπσον περιγράφει την Αγγλία και τη Γαλλία ως χώρες εισοδηματιών που πλουτίζουν από τους τόκους. Ασκώντας πολεμική στον Κάουτσκι, που ακόμα μιλά για «βιομηχανικό καπιταλισμό», ο ίδιος ο Λένιν υποστηρίζει ότι το κρίσιμο στοιχείο είναι πια, ήδη από εκείνα τα χρόνια, ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Ο χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός ευθύνεται για δύο παγκοσμίους πολέμους, για να μη μιλήσω για τον φασισμό και τους εμφυλίους. Από το 1923, ως γνωστόν, ο Κέυνς είχε προτείνει την «ευθανασία του ραντιέρη» [1] και την απομείωση του δανεισμού σε απλό εργαλείο για τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων.

Στις μέρες μας, βλέπουμε μια ριζική αλλαγή. Ο σημερινός χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός έχει αναδιοργανώσει πλήρως τις κοινωνίες, τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες. Σήμερα δεν είναι νοητή η παρέμβαση που πρότεινε τότε ο Κέυνς. Το να προσπαθήσεις σήμερα να εξουδετερώσεις τη χρηματική πίστη, θα σήμαινε να καταστρέψεις τον καπιταλισμό.

Εκείνη την εποχή, εξάλλου, μολονότι η χρηματοπιστωτική μερίδα του κεφαλαίου ήταν η κυρίαρχη, υπήρχε παράλληλα μια ισχυρή βιομηχανία. Αυτό που συμβαίνει τώρα, αντίθετα, είναι η εξάπλωση της σχέσης πιστωτή-οφειλέτη, που επιδρά σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας. Ο σημερινός χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός είναι σαφώς πιο παρεμβατικός. Με μια απλή κάρτα τραπεζικών συναλλαγών, ο καθένας σήμερα είναι μέρος του χρηματοπιστωτικού κυκλώματος. Αυτή η «παρεμβατικότητα» δεν υπήρχε τότε.

Το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο είναι, λοιπόν, «πανταχού παρόν».

Ακριβώς. Η σχέση πιστωτή-οφειλέτη δεν ήταν ποτέ τόσο ανεπτυγμένη όσο σήμερα. Ο Μαρξ έχει γράψει κάποιες σημειώσεις πάνω σ’ αυτήν, αλλά το σχετικό κείμενο έμεινε ανολοκλήρωτο.

Η προβληματική του χρόνου είναι κεντρική στο έργο σας. Πριν από τη μετάβαση στις οικονομίες του χρέους, υποστηρίζετε, ο χρόνος ήταν «ανοιχτός» στις δυνατότητες: για τους φιλελεύθερους και τους σοσιαλδημοκράτες ανοιχτός στην πρόοδο, για τους κομμουνιστές ανοιχτός στην επανάσταση. Στα χρόνια της οικονομίας του χρέους, αντίθετα, ο χρόνος είναι «μπλοκαρισμένος»: δύσκολα διακρίνει κανείς έναν δρόμο για την κοινωνική αλλαγή. Ποιο ήταν το υποκείμενο της κοινωνικής αλλαγής πριν; Και τελικά είναι δυνατό σήμερα να μιλάμε για μια τέτοια μεταβολή;

Στην κλασική σύλληψη της επανάστασης, το υποκείμενο ήταν βεβαίως η εργατική τάξη – και είχε σαφή προέλευση: ερχόταν από την επιχείρηση, κυρίως από τη βιομηχανία. Το πρόβλημα με τη σύλληψη αυτή αναδείχθηκε με τον Μάη του 1968, όταν δηλαδή αναδύθηκε ένα κοινωνικό υποκείμενο πολύ πιο αρθρωμένο, που φυσικά προϋπήρχε. Ο Φουκώ μας έχει πει ότι η διαδικασία διαμόρφωσης της εργατικής τάξης, ακόμα και αυτής του 19ου αιώνα, είναι μια διαδικασία που εμπλέκει το σύνολο της κοινωνίας: προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, την πειθάρχηση των γυναικών, των ψυχασθενών, των επαιτών -- του συνόλου, εντέλει, της ζωής.

Το πρόβλημα τίθεται σήμερα με νέους όρους, καθώς οι μορφές εκμετάλλευσης είναι τελείως διαφορετικές. Παλιότερα, η κεντρικότητα της εργατικής τάξης ή αργότερα του πρεκαριάτου, βρίσκονταν εκτός συζήτησης. Σήμερα, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να μιλήσουμε για τις μορφές της νέας δουλείας (neoschiavitù): το κεφάλαιο έχει οργανώσει την υπέρβαση των μισθωτών στο εσωτερικό του καπιταλιστικού συστήματος, ακόμα και μέσω μορφών μισθωτής εργασίας. Σήμερα ο μισθωτός είναι πρεκάριος, ο χρόνος του γεμίζει ασφυκτικά από τη δουλειά του, ο ίδιος όμως είναι ένας εργαζόμενος φτωχός. Βλέπουμε να πολλαπλασιάζονται οι μορφές της μισθωτής σχέσης –έναν κατακερματισμό δηλαδή του κόσμου της εργασίας–, και ταυτόχρονα μορφές που παραπέμπουν στη δουλεία, όπως είναι τα ...

Spiegel: Αντί να επιλύσουμε την κρίση με μια διάσκεψη για το χρέος, μεταθέτουμε το πρόβλημα

"Η ευρωκρίση έγινε χρόνια ασθένεια"

"το γερμανικό "χρεόφρενο", μια ψευδαίσθηση" 

Την άποψη ότι η «ευρωκρίση» δεν έχει τελειώσει και ότι «η καγκελάριος Μέρκελ καταγίνεται με μια ψευδαίσθηση» εκφράζει ο Βόλφγκανγκ Μινχάου σε σχόλιο του στο Spiegel-online*

"Ο πολυδιαφημισμένος πραγματισμός της Άγκελα Μέρκελ αποδεικνύεται οφθαλμαπάτη", αναφέρει το γερμανικό περιοδικό, εξηγώντας ότι οι κινήσεις της καγκελαρίου στο πεδίο της διαχείρισης της «ευρωκρίσης» είναι συγκρίσιμες με τις προσπάθειες ενός ιδιοκτήτη κατοικίας να καταπολεμήσει την υγρασία στους τοίχους του σπιτιού του με ένα νέο βάψιμο. 

"Ο ευρωχώρος είναι ασθενής. Δεν θα πρέπει πλέον να κάνουμε λόγο για κρίση. Η κρίση συνεπάγεται αλλαγή και η δική μας η ασθένεια είναι χρόνια" επισημαίνει ο γερμανός αναλυτής, επικαλούμενος τη μείωση του ρυθμού ανάπτυξης στις χώρες της ευρωζώνης. "Στη Γερμανία είναι λιγότερο αισθητή αυτή η ύπουλη αρρώστια, αλλά και εδώ σημειώθηκε ξαφνικά πτώση της ανάπτυξης κατά το δεύτερο τρίμηνο του έτους. Συρρικνωνόμαστε στον ίδιο ρυθμό με την Ιταλία και με πιο ισχυρούς ρυθμούς σε σχέση με τη Γαλλία" παρατηρεί ο Μινχάου, υπενθυμίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι τα επόμενα χρόνια η Γερμανία θα υποστεί και δημογραφικό σοκ.

Το ιαπωνικό παράδειγμα

Ο γερμανός αναλυτής συγκρίνει την κατάσταση στην ευρωζώνη με εκείνη της Ιαπωνίας την προηγούμενη δεκαετία για να υποστηρίξει ότι σε τελική ανάλυση "η Ιαπωνία είχε τύχη μέσα στην ατυχία της", καθώς κατόρθωσε να εξομαλύνει τη μείωση του χρέους του ιδιωτικού τομέα με την χρέωση του κράτους. "Εάν οι Ιάπωνες είχαν υιοθετήσει το γερμανικό «χρεόφρενο» ή τους δημοσιονομικούς κανόνες της συνθήκης του Μαάστριχτ, η χώρα θα είχε καταρρεύσει", εκτιμά ο Μινχάου, προβαίνοντας στο εξής συμπέρασμα: 

"Aκριβώς με αυτή την απειλή είμαστε τώρα αντιμέτωποι…Η κατάρρευση συνιστά μια κατάσταση διαρκούς αδυναμίας με μηδενική ανάπτυξη, υψηλά πραγματικά επιτόκια, υπερτιμημένες συναλλαγματικές ισοτιμίες- και όλα αυτά επί δεκαετίες".

Η πολιτική Μέρκελ δεν αλλάζει τίποτε στην υπερχρέωση της Ελλάδας

"Η διαχείριση της ευρωκρίσης δεν άλλαξε
τίποτε στην υπερχρέωση της Ελλάδας..."

"Βρίσκουμε μπροστά μας τώρα τις εσωτερικές αντιφάσεις μιας Νομισματικής Ένωσης, η οποία θέλει να είναι μόνο νομισματική και τίποτε περισσότερο. Αντί να επιλύσουμε την κρίση χρέους με μια διάσκεψη για το χρέος, μεταθέτουμε το πρόβλημα, δημιουργώντας πολύπλοκες ομπρέλες προστασίας, οι οποίες μεταφέρουν σε τελική ανάλυση τα χρέη από τη μία γωνία του συστήματος στην άλλη. Αυτό φαίνεται καλό, αλλά στην πραγματικότητα δεν αλλάζει τίποτε στην υπερχρέωση της Ελλάδας και της Πορτογαλίας", επισημαίνει ο Βόλφγκανγκ Μινχάου.

Ο γερμανός αναλυτής αμφισβητεί και την πολιτική της αγοράς κρατικών ομολόγων από την ΕΚΤ, στην οποία επιρρίπτει ότι παραμέλησε την παραδοσιακή νομισματική πολιτική, παρακολουθώντας άπρακτη την πτώση του πληθωρισμού. 

"Στο επισφαλές θεμέλιο μιας απατηλής ελπίδας για ανάκαμψη στηρίζεται η σημερινή φήμη της Μέρκελ. Η κατάσταση μας είναι συγκρίσιμη με εκείνη του ιδιοκτήτη μιας κατοικίας, ο οποίος βλέπει με φρίκη τον λεκέ της υγρασίας να βγαίνει κάτω από τον βαμμένο τοίχο και ο οποίος όχι μόνο έχει ξοδέψει τσάμπα λεφτά για το βάψιμο, αλλά πρέπει τώρα να δαπανήσει ακόμη περισσότερα, επειδή μετέθεσε στο μέλλον τη λύση του προβλήματος. Εμείς όλοι, εκτός από τη Μέρκελ, θα κληθούμε να πληρώσουμε ακριβά την πολιτική της καθυστέρησης", καταλήγει ο γερμανός αναλυτής.


Παρουσίαση/απόδοση Σταμάτης Ασημένιος (από spiegel.de)

πηγή dw.de