Κρούγκμαν για δανειστές: Απέτυχαν να δουν τη ζημιά της λιτότητας και ...κάνουν μαθήματα για ανάπτυξη!

"Πλάκα μας κάνετε;"

από την huffingtonpost.gr

Τόσες ημέρες έμεινε σιωπηλός για το θέμα της Ελλάδας αν και δεν το συνήθιζε. Ωστόσο σήμερα, με όλα αυτά που συμβαίνουν, δεν άντεξε να μείνει άλλο σιωπηλός.

Ο λόγο για τον νομπελίστα Αμερικανό οικονομολόγο Πολ Κρούγκμαν, ο οποίος εμφανίστηκε δριμύτατα επικριτικός έναντι των δανειστών, κυρίως για τα ήξεις αφήξεις αναφορικά με τα μέτρα.

Και σε νέο άρθρο του αναφωνεί: Μας κάνετε πλάκα;

Όπως τονίζει δε, κατά την εκτίμησή του, το Grexit αν τυχόν συμβεί, δε θα είναι πλέον ατύχημα, αλλά συνειδητή επιλογή των δανειστών.

«Έχω μείνει αρκετά ήσυχος στο θέμα της Ελλάδας, επειδή δεν ήθελα να φωνάξω Grexit μπροστά σε τόσο κόσμο. Όμως δεδομένων των πληροφοριών από τις διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες, κάτι πρέπει να ειπωθεί κι αυτό είναι: τι νομίζουν ότι κάνουν οι πιστωτές και ειδικά το ΔΝΤ;» γράφει ο Κρούγκμαν.

Και συνεχίζει: «Αυτές υποτίθεται ότι ήταν διαπραγματεύσεις που αφορούσαν στους στόχους για το πρωτογενές πλεόνασμα και στη συνέχεια για ελάφρυνση του χρέους η οποία προλαμβάνει τις ατελείωτες μελλοντικές κρίσεις. Και η ελληνική κυβέρνηση συμφώνησε σε αρκετά υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι ο προϋπολογισμός θα παρουσίαζε τεράστιο πρωτογενές πλεόνασμα, αν η οικονομία δεν ήταν σε τόσο μεγάλη ύφεση. Αλλά οι δανειστές συνεχώς απορρίπτουν τις ελληνικές προτάσεις για τον λόγο ότι βασίζονται υπερβολικά στους φόρους και όχι αρκετά στις περικοπές δαπανών. Άρα λοιπόν συνεχίζουμε την τακτική της υπαγόρευσης εσωτερικής πολιτικής.

Ο υποτιθέμενος λόγος για την απόρριψη των προτάσεων για τους φόρους, είναι ότι θα υπονομεύσουν την ανάπτυξη. Η σωστή αντίδραση είναι: Μας κάνετε πλάκα;

Οι άνθρωποι που απέτυχαν παταγωδώς να δουν τη ζημιά που θα προκαλούσε η λιτότητα – δείτε το γράφημα, που συγκρίνει τις προβλέψεις της συμφωνίας του 2010 με την πραγματικότητα – τώρα κάνουν μαθήματα στους άλλους για την ανάπτυξη;

Άλλωστε, οι ανησυχίες για την ανάπτυξη αφορούν την πλευρά της προσφοράς, σε μια οικονομία η οποία λειτουργεί τουλάχιστον 20% κάτω από τις δυνατότητές της.

Ρωτήστε τους ανθρώπους του ΔΝΤ και θα σας μιλήσουν για την αδυναμία να μιλήσει κανείς με το ΣΥΡΙΖΑ, για την ενόχλησή τους έναντι των θεατρινισμών του κ.τ.λ. Αλλά δεν είμαστε στο λύκειο. Και αυτή τη στιγμή είναι οι πιστωτές, πολύ περισσότερο από τους Έλληνες, οι οποίοι συνεχίζουν να αλλάζουν τους κανόνες. Οπότε τι συμβαίνει; Μήπως ο στόχος είναι να καταστρέψουν τον ΣΥΡΙΖΑ;

Μήπως είναι να εξωθήσουν την Ελλάδα σε μια καταστροφική, όπως πιστεύουν, χρεοκοπία, για να παραδειγματίσουν τους υπόλοιπους;

Σε αυτό το σημείο ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να μιλάμε για ένα Graccident. Εάν συμβεί τελικά το Grexit θα είναι επειδή οι δανειστές, ή τουλάχιστον το ΔΝΤ, ήθελαν να συμβεί».

Πολ Κρούγκμαν: Ξεκίνησε η πρώτη πραγματική εξέγερση οφειλετών κατά της λιτότητας ακόμη και αν κανείς δεν το πιστεύει

 "Τι κέρδισε η Ελλάδα"

"What Greece won", ο τίτλος του άρθρου του Πολ Κρούγκμαν στην εφημερίδα The New York Times, στο οποίο κάνει λόγο για την επιτυχία της ελληνικής κυβέρνησης στη συμφωνία με τους πιστωτές της, επιτυχία κατά της πολιτικής της λιτότητας προς όφελος της Ελλάδας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης . 

Ο αρθρογράφος επισημαίνει ότι μετά τη συμφωνία της Ελλάδας με τους πιστωτές της, αν κάποιος διαβάσει τα δημοσιεύματα και τα άρθρα γνώμη θα πιστέψει ότι πρόκειται για καταστροφή, για υποχώρηση εκ μέρους του ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο, ο ίδιος εκτιμά ότι δεν είναι έτσι. Αντιθέτως, η Ελλάδα εξήλθε των διαπραγματεύσεων σε καλή κατάσταση, αν και θα ακολουθήσουν μεγάλες μάχες. Και πηγαίνοντάς τα καλά, η Ελλάδα έκανε χάρη και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Ως επιχείρημα της άποψής του, o Paul Krugman επικαλείται το πρωτογενές πλεόνασμα. 

Η συμφωνία που πέτυχε η ελληνική κυβέρνηση να μην καθορίζεται το πρωτογενές πλεόνασμα--δεδομένης της μεγάλης ύφεσης και των επιπτώσεών της στα έσοδα--αποτελεί αξιοσημείωτο επίτευγμα και αποτέλεσμα απίστευτων θυσιών. Ωστόσο, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει καταστήσει σαφές ότι σκοπεύει σε ένα ικανό πρωτογενές πλεόνασμα. Επομένως εάν κάποιος δεν είναι ικανοποιημένος επειδή οι διαπραγματεύσεις δεν άφησαν περιθώριο για πλήρη αντιστροφή της λιτότητας, δεν έχει προσέξει μία στροφή προς ένα δημοσιονομικό κίνητρο τύπου Κέινς.

Το ζήτημα αντιθέτως που προέκυψε είναι εάν η Ελλάδα θα αναγκαζόταν να επιβάλλει επιπλέον λιτότητα. Η προηγούμενη ελληνική κυβέρνηση είχε συμφωνήσει σε ένα πρόγραμμα που το πρωτογενές πλεόνασμα θα έπρεπε να τριπλασιαστεί τα επόμενα χρόνια, με τεράστιο κόστος για την οικονομία και το λαό της Ελλάδας.

Γιατί μία κυβέρνηση να συμφωνήσει σε κάτι τέτοιο; Εξαιτίας του φόβου. 

Οι διαδοχικοί ηγέτες στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες δεν τόλμησαν να αμφισβητήσουν τις παράλογες απαιτήσεις των πιστωτών από φόβο μήπως τιμωρηθούν--οι πιστωτές θα κόψουν την παροχή ρευστότητας ή ακόμη χειρότερα θα προκληθεί εκ των έσω κατάρρευση του τραπεζικού τους συστήματος σε περίπτωση άρνησης για αυστηρότερες δημοσιονομικές περικοπές.

Αντιθέτως η νέα ελληνική κυβέρνηση δεν υποχώρησε και δεν συμφωνησε για υπέρογκα πρωτογενή πλεονάσματα. Στην πραγματικότητα κέρδισε ευελιξία για το τρέχον έτος ενώ η διατύπωση για τα μελλοντικά πλεονάσματα ήταν ασαφής. Θα μπρούσε να σημαίνει τα πάντα ή και τίποτε.

Και οι πιστωτές δεν τράβηξαν τη πρίζα. Αντιθέτως, συνέχισαν να παρέχουν χρηματοδότηση για να συνεχίσει η Ελλάδα τους επόμενους μήνες. Ο αρθρογράφος βεβαίως επισημαίνει ότι θα ακολουθήσουν σκληρές μάχες, εντούτοις η ελληνική κυβέρνηση δεν υπέκυψε και αυτό αποτελεί ένα είδος νίκης.

Γιατί λοιπόν όλα αυτά τα αρνητικά δημοσιεύματα; για να είμαστε δίκαιοι η δημοσιονομική πολιτική δεν είναι το μόνο ζήτημα. Υπήρχαν και υπάρχουν διαμάχες για τις ιδιωτικοποιήσεις, όπου ζητήθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ να μην αναστρέψει συμφωνίες που ήδη έχουν γίνει αλλά και στα εργασιακά ζητήματα όπου κάποιες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις της εποχής της λιτότητας θα παραμείνουν. Ο ΣΥΡΙΖΑ επίσης συμφώνησε να πατάξει τη φοροδιαφυγή αν και ο αρθρογράφος δεν μπορεί να κατανοήσει γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν ήττα για την αριστερή κυβέρνηση.

Ωστόσο, τίποτε από ό,τι συνέβη δεν δικαιολογεί τη ρητορική της αποτυχίας. 

Στην πραγματικότητα, η αίσθηση του Paul Krugman είναι ότι υπάρχει μία ανίερη συμμαχία ανάμεσα στους αριστερούς αρθρογράφους με μη ρεαλιστικές προσδοκίες και τον τύπο των επιχειρήσεων, που αρέσκεται σε μια ιστορία ελληνικής πανωλεθρίας γιατί αυτό πρέπει να παθαίνουν οι αλλαζόνες οφειλέτες. Αλλά δεν υπήρξε πανωλεθρία. Η Ελλάδα φαίνεται ότι τερμάτισε το κύκλο της πιο σκληρής λιτότητας.

Και όπως είπα, συνεχίζει ο αρθρογράφος, έκανε χάρη στην υπόλοιπη Ευρώπη. Θυμηθείτε ότι πίσω από το ελληνικό δράμα υπάρχει η ευρωπαίκή οικονομία, η οποία παρά τα θετικά στοιχεία ακόμη φαίνεται να βυθίζεται στην παγίδα του αποπληθωρισμού. Η Ευρώπη στο σύνολό της απεγνωσμένα επιζητά τον τερματισμό της παράνοιας της λιτότητας και αυτή τη βδομάδα υπήρξαν ελαφρώς θετικές ενδείξεις. Η Ευρωπαίκή Επιτροπή αποφάσισε να μην επιβάλει ποινές στη Γαλλία και την Ιταλία γαι το πρωτογενές πλεόνασμα. Η επιβολή τέτοιων ποινών θα ήταν παράλογη δεδομένης της πραγματικότητας στις αγορές. Αλλά έχουμε δει αναλογες παράλογες ενέργειες στο παρελθόν. Και θα πρέπει να αναρρωτηθεί κανείς εάν η ελληνική ιστορία έπαιξε ρόλο στο ξέσπασμα της λογικής.

Στο μεταξύ, ξεκίνησε η πρώτη πραγματική εξέγερση οφειλετών κατά της λιτότητας ακόμη και αν κανείς δεν το πιστεύει. Πώς λέγεται στα ελληνικά "Κρατήστε την ψυχραιμία σας και συνεχίστε", καταλήγει ο έγκριτος οικονομολόγος.

Ελένη Παπακωνσταντίνου
Πηγή: stokokkino.gr

Κρούγκμαν: Όλοι ξέρουν ότι η αποπληρωμή του ελληνικού χρέους είναι αδύνατη - αλλά αυτό που "όλοι ξέρουν" δεν έχει εξηγηθεί στους βορειοευρωπαίους ψηφοφόρους...

Ελλάδα: Η γραβάτα που δεν δένεται

του Πολ Κρούγκμαν / NYTimes (Greece: The Tie That Doesn’t Bind)

Οι σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και των δανειστών της δεν βελτιώνονται. Φταίει γι' αυτό η κακή διπλωματία των Τσίπρα/Βαρουφάκη; 

Μπορεί, αλλά υποθέτω ότι δεν υπήρχε τίποτα που θα μπορούσαν να κάνουν για να αποφύγουν μια σκληρή αντιπαράθεση που δε θα σήμαινε άμεση προδοσία των ψηφοφόρων και των υποσχέσεων που είχαν δώσει. Κι από ό,τι φαίνεται οι δανειστές και οι αρχηγοί των άλλων κρατών περιμένουν να συμβεί αυτό [να υποχωρήσει η Ελλάδα] όπως συνέβαινε ξανά και ξανά τα τελευταία πέντε χρόνια. 

Όμως, είναι σχεδόν σίγουρο αυτή τη φορά, κάνουν λάθος. Η δυναμική είναι διαφορετική τώρα, και το ότι δεν λένε να το καταλάβουν μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε μια καταστροφή χωρίς λόγο. 

Να γιατί χωρίς λόγο: Παρ' ό,τι οι Γερμανοί ψηφοφόροι πιθανότατα δεν το γνωρίζουν αυτό- η Ελλάδα δεν ζητά έναν καινούργιο πακτωλό χρημάτων, αλλά μια μείωση στις δόσεις του υπάρχοντος δανείου. Όλοι ξέρουν ότι η αποπληρωμή του ελληνικού χρέους είναι αδύνατη, και γι' αυτό η Ελλάδα ζητά ουσιαστικά να αναγνωριστεί και επισήμως η πραγματικότητα. 

Τότε γιατί η κατάσταση θυμίζει καζάνι που βράζει; Σε ένα βαθμό επειδή αυτό που "όλοι ξέρουν" δεν έχει εξηγηθεί στους βορειοευρωπαίους ψηφοφόρους και αυτή η εξήγηση μετατίθεται συνεχώς για το μέλλον. Σε ένα βαθμό επίσης, υποψιάζομαι, επειδή οι δανειστές έχουν συνηθίσει τις Ελληνικές κυβερνήσεις να πετούν στα σκουπίδια τις υποσχέσεις τους στο όνομα της 'υπευθυνότητας' και περιμένουν τη νέα κυβέρνηση να κάνει κι αυτή το ίδιο. 

Αλλά όπως είπα, η δυναμική των πραγμάτων είναι πολύ διαφορετική αυτή τη φορά. 

Πάντοτε πίστευα πως η δήλωση του Matthew Yglesias είχε κάποια βάση, ότι δηλαδή οι πολιτικοί μικρών χωρών είχαν προσωπικά συμφέροντα να δεχτούν τις απαιτήσεις μιας τρόικας ακόμα κι αν αυτό ήταν εναντίον των συμφερόντων της χώρας τους: 

Κανονικά θα έπρεπε να κάνουν ό,τι ικανοποιεί τους ψηφοφόρους τους για να επανεκλεγούν. Αλλά στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της Ε.Ε.-ποίησης, νομίζω ότι οι ηγέτες μικρών χωρών έχουν άλλη στρατηγική: Αν φύγουν απ' την εξουσία έχοντας ικανοποιήσει και εντυπωσιάσει το Νταβός, και ακόμα κι αν τους μισούν οι συμπατριώτες τους, μπορεί να τους δοθεί μία απ' τις πολλές θέσεις στην Κομισιόν ή στο ΔΝΤ ή σε άλλους οργανισμούς... 

Όμως μια γνήσια αριστερή κυβέρνηση, σε αντίθεση με μια κεντροαριστερή, φέρεται τελείως αλλιώς - όχι επειδή οι πολιτικές της ιδέες είναι άγριες ή τρελές, που δεν είναι, αλλά επειδή οι πολιτικοί της έτσι κι αλλιώς δεν θα μπορούσαν ποτέ να κερδίσουν την εύνοια του Νταβός. 

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν πρόκειται να γίνει μέλος συμβουλίου τραπεζών, πρόεδρος ευρωπαϊκών οργανισμών κλπ. 

Ο δε Βαρουφάκης δεν φοράει καν γραβάτες - πράγμα που, υποσυνείδητα ή όχι, είναι ένας τρόπος για να δηλώσει ότι δεν πρόκειται να παίξει το συνηθισμένο παιχνίδι. 

Οι νέοι Έλληνες ηγέτες θα πετύχουν ή θα αποτύχουν, σε προσωπικό επίπεδο, ανάλογα με το τι θα συμβεί στην Ελλάδα. Δεν θα υπάρξουν δώρα παρηγοριάς απ' τους εταίρους - και δεν προσβλέπουν σε αυτά. 

Το αντιλαμβάνονται αυτό το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες; Αν όχι, έχουν μπλέξει σε μια επικίνδυνη παρεξήγηση. 

 μτφ: lifo.gr

Κρούγκμαν: "θέλετε να παίξουμε ένα στοίχημα;"

Επί του παρόντος η Γερμανία μιλάει σαν αν πρόκειται να ακολουθήσει τη στρατηγική του Michael Corleone. Αλλά στα αλήθεια πιστεύουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα ήθελε -ή και θα μπορούσε- να υποχωρήσει με την ουρά του κάτω από τα σκέλια αμέσως μόλις κέρδισε μια δραματική εκλογική νίκη; Ξανά, θέλετε να παίξουμε ένα στοίχημα;

του Πωλ Κρούγκμαν*

Οι αγορές πανικοβάλλονται. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι αυτό δεν αποτελεί ετυμηγορία των αγορών επί της νέας ελληνικής κυβέρνησης, ή εν πάση περιπτώσει όχι μόνο επί της νέας ελληνικής κυβέρνησης. Οι αγορές κρίνουν ότι ο κίνδυνος της μη επίτευξης συμφωνίας και η άτακτη κατάρρευση της μέχρι σήμερα διαδικασίας είναι υψηλός.

Νομίζω ότι είναι σημαντικό να είμαστε όσο πιο ξεκάθαροι μπορούμε για τα στοιχήματα και τα πραγματικά συμφέροντα προκειμένου να μην σκοντάψει κανείς και επέλθει μια καταστροφή που γίνεται και πρέπει να αποφευχθεί. Ακολουθούν μερικά σημεία σχετικά με το πού βρισκόμαστε.

1. Δεν συζητάμε για το αν η Ελλάδα θα ξεπληρώσει το χρέος της. Όπως προσπάθησα να εξηγήσω και πριν μερικές ημέρες το ύψος και το νούμερο του ελληνικού χρέους είναι λίγο-πολύ χωρίς σημασία. Το πραγματικό ερώτημα είναι πόσο από αυτό θα μεταφέρει στους πιστωτές της μέσω των πρωτογενών πλεονασμάτων – και ναι, σε αυτή την χρονική στιγμή αυτό είναι το μόνο που έχει σημασία. Δεν υπάρχει καμία πιθανότητα οι πιστωτές να προσφέρουν περισσότερους πόρους στην Ελλάδα.

2. Αν η Ελλάδα τηρούσε πλήρως τους όρους του προηγούμενου προγράμματος για τα επόμενα πέντε χρόνια θα είχε πληρώσει περίπου το 20% του ετήσιου Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ). Για αυτό το ποσό μιλάμε. Από τη σκοπιά των πιστωτών είναι ασήμαντο. Από τη σκοπιά της Ελλάδας ωστόσο είναι ζωτικής σημασίας. Η διαφορά μεταξύ ενός πρωτογενούς πλεονάσματος της τάξης του 4,5% του ΑΕΠ και, ας πούμε, του 1,5% του ΑΕΠ για την ελληνική οικονομία και την ευημερία των πολιτών της είναι τεράστιο. Ο μόνος λόγος για τους πιστωτές να τηρήσουν σκληρή στάση θα ήταν για να καταστήσουν την Ελλάδα παράδειγμα και να αποθαρρύνουν άλλους οφειλέτες από το να προσπαθήσουν μια αντίστοιχη διαπραγμάτευση για ανακούφιση.

3. Αν οι πιστωτές κρατήσουν σκληρή γραμμή, ο μοχλός πίεσής τους δεν θα είναι η άρνηση νέων δανείων προς την ελληνική κυβέρνηση. Με την Ελλάδα να τρέχει με ένα πρωτογενές πλεόνασμα όλα τα νέα δάνεια θα πάνε στην αποπληρωμή κεφαλαίων και τόκων των παλαιών δανείων και κάτι λιγότερο από το τίποτα θα φτάσει στους Έλληνες. Υπήρξε μια μέτρια de facto βοήθεια προς την Ελλάδα την περίοδο 2010-2012 αλλά τώρα δεν υπάρχει και ούτε πρόκειται.

4. Αντιθέτως, η εξουσία των πιστωτών στην Ελλάδα έρχεται μέσω της δυνατότητάς τους να συντρίψουν το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, το οποίο σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται από τη δυνατότητά του να δανείζεται σε ώρες ανάγκης από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Αν διακοπεί αυτή τη στήριξη, η Ελλάδα θα υποστεί τραπεζική κατάρρευση. Ναι λοιπόν, οι πιστωτές έχουν ένα ισχυρό όπλο να χρησιμοποιήσουν απέναντι σε μια απείθαρχη Ελλάδα. Αλλά στα αλήθεια, θέλουν να το κάνουν αυτό; Σε μια ένωση που υποτίθεται ότι διαπνέεται από τα δημοκρατικά ιδεώδη; Στην πραγματικότητα θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν η ΕΚΤ, που σίγουρα αντιλαμβάνεται τους κινδύνους, είναι πρόθυμη να προχωρήσει σε κάτι τέτοιο. Αν η κατάσταση συνεχίσει έτσι, θα περίμενα τον Ντράγκι να κάνει κάποια δήλωση προκειμένου να καθησυχάσει τις αγορές ότι η διακοπή χρηματοδότησης των ελληνικών τραπεζών δεν βρίσκεται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

5. Αν αφήσουμε έξω τα ευρωπαϊκά ιδεώδη, οι επιπτώσεις ενός σκληρού παιχνιδιού με την Ελλάδα για τις τράπεζες θα μπορούσαν πολύ εύκολα να αποδειχτούν τεράστιες. Μέχρι τώρα το ευρώ έχει αποδειχτεί πολύ ανθεκτικό, σε μεγάλο βαθμό, όπως τόνισε και ο Barry Eichengreen, εξαιτίας του ότι αν μια χώρα απλά υπαινισσόταν ότι θα φύγει από το ευρώ θα αντιμετώπιζε την μητέρα όλων των bank-run.  Αλλά, όπως φοβόμουν πριν από λίγο καιρό, αυτό το επιχείρημα καθίσταται άνευ σημασίας αν το τραπεζικό σύστημα έχει ήδη καταρρεύσει. Η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ (GREXIT), η οποία έχει πολλές φορές μέχρι σήμερα προβλεφθεί χωρίς να έχει γίνει, μπορεί να γίνει πραγματικότητα αν οι Ευρωπαίοι πιστωτές προσπαθήσουν να ασκήσουν πίεση αφαιρώντας το δίχτυ ασφαλείας των ελληνικών τραπεζών.

6. Και αν η Ελλάδα αφήσει πραγματικά το ευρώ, αν αποδειχτεί δηλαδή ότι το ενιαίο νόμισμα δεν είναι μη αναστρέψιμο, πιστεύετε πραγματικά ότι αυτό δεν θα γίνει μεταδοτικό; Θέλετε να παίξουμε ένα στοίχημα;

7. Ειδικότερα σκεφτείτε τι θα συμβεί αν η Ελλάδα αφήσει το ευρώ και στη συνέχεια καταφέρει να βρει το βηματισμό της, μετά από πιθανότατα 1-2 χαοτικά χρόνια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να το αποτρέψει αυτό αν σκόπιμα υπονόμευε την ελληνική μετα-ευρώ οικονομία. Αλλά αυτό θα ήταν άλλη μια προδοσία των ευρωπαϊκών αρχών.

8. Επί του παρόντος η Γερμανία μιλάει σαν αν πρόκειται να ακολουθήσει τη στρατηγική του Michael Corleone. Αλλά στα αλήθεια πιστεύουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα ήθελε -ή και θα μπορούσε- να υποχωρήσει με την ουρά του κάτω από τα σκέλια αμέσως μόλις κέρδισε μια δραματική εκλογική νίκη; Ξανά, θέλετε να παίξουμε ένα στοίχημα;

Ο Daniel Davies μας λέει ότι «οι ευρωπαίοι ηγέτες που χαράζουν την πολιτική δεν είναι ηλίθιοι», λένε πάντως ηλίθια πράγματα, μιλώντας ακόμα για επέκταση της λιτότητας και αντιμετωπίζοντας ακόμα το χρέος ως ένα καθαρά ηθικό ζήτημα. Μπορούν να γίνουν ρεαλιστές και να αποδεχτούν ότι δεν γίνεται να βγάλεις αίμα από μια πέτρα, ούτε ακόμα και με 4,5% ανάπτυξης, προκειμένου να αποτρέψουν την γενική καταστροφή;

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στους NYT  krugman.blogs.nytimes.com και μεταφράστηκε με άδεια

πηγή thepressproject.gr

Κρούγκμαν: Το τέλος του εφιάλτη στην Ελλάδα

Ο οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν μιλά για το τέλος του εφιάλτη στην Ελλάδα με άρθρο του στο blog του. Τι συμβουλεύει τον Τσίπρα και τον καλεί να μην είναι "υπεύθυνος"...

Ο ηγέτης του ΣΥΡΙΖΑ είναι έτοιμος να γίνει ο πρωθυπουργός της Ελλάδας. 

Θα είναι ο πρώτος ευρωπαίος ηγέτης που θα έχει εκλεγεί με βάση την υπόσχεση να αμφισβητήσει τις πολιτικές λιτότητας που επικράτησαν από το 2010. 

Και φυσικά θα υπάρξουν πολλοί που θα τον προειδοποιήσουν να εγκαταλείψει την υπόσχεσή του και να συμπεριφερθεί «υπεύθυνα». Πως όμως λειτούργησε αυτή η υπευθυνότητα μέχρι σήμερα;

Για να γίνει απόλυτα κατανοητός ο πολιτικός σεισμός στην Ελλάδα, θα πρέπει κανείς να ανατρέψει στον Μάιο του 2010 τότε που η Τρόικα έδωσε τα πρώτα δάνεια και ως αντιστάθμισμα απαίτησε μεταρρυθμίσεις συνδυασμένες με λιτότητα. 

Ενώ οι δανειστές προσποιούνταν τους έξυπνους και τους ρεαλιστές στην πραγματικότητα πλάσαραν μια οικονομική φαντασία. Ο ελληνικός λαός πλήρωσε το τίμημα της αυταπάτης που είχε η οικονομική ελίτ. 

Ομως δεν τελείωσε εκεί η κατάπτωση της Ελλάδας. Η Τρόικα πίστευε πως η σκληρή λιτότητα θα είχε μικρή επίδραση στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Το θέμα είναι ότι η Ελλάδα βρισκόταν ήδη σε φάση ύφεσης όταν μπήκε στο μνημόνιο και οι δανειστές υποστήριζαν πως θα υπάρξει μια μικρή συρρίκνωση το 2011 και το 2012 η χώρα θα επιστρέψει στην ανάκαμψη. Οι αναλύσεις έλεγαν πως η ανεργία από το 9,4% το 2009 θα εκτιναχθεί στο 15% το 2012, αλλά στη συνέχεια θα πέσει.

Ομως αυτό που έγινε στην πραγματικότητα ήταν ένας οικονομικός και ανθρωπιστικός εφιάλτης. 

Η ελληνική ύφεση αντί να λήξει το 2011 επιταχύνθηκε. Η Ελλάδα έφτασε στον πάτο το 2014, η ανεργία άγγιξε το 28%, ενώ στους νέους έφτασε στο 60%. Στο μεταξύ, σημειώνει ο Κρούγκμαν, δεν υπάρχει προοπτική επιστροφής στα προ κρίσης πρότυπα διαβίωσης στο άμεσο μέλλον. 

Τι πήγε στραβά; Όπως αναφέρει στο άρθρο του οι επικριτές της Ελλάδας αναφέρουν πως απέτυχε να προχωρήσει στις περικοπές που υποσχέθηκε. Κι όμως, στην πραγματικότητα η Ελλάδα επέβαλλε άγριες περικοπές στο δημόσιο. στους μισθούς των δημόσιων υπαλλήλων και προκάλεσε αλλεπάλληλα κύματα λιτότητας, ενώ οι δημόσιες δαπάνες μειώθηκαν αισθητά. 

Το πρόβλημα του χρέους της Ελλάδας είναι τώρα, αν μη τι άλλο χειρότερο από την έναρξη του προγράμματος και ένας λόγος είναι η βουτιά στα έσοδα. Η ελληνική κυβέρνηση συνέλεξε σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό του ΑΕΠ σε φόρους από ότι στο παρελθόν, αλλά το ΑΕΠ έπεσε τόσο γρήγορα που συμπαρέσυρε και τους φόρους.

Γιατί λοιπόν οι αρχικές προβλέψεις ήταν υπερβολικά αισιόδοξες; Οι έξυπνοι Ευρωπαίοι ασχολούνταν με τα οικονομικά της φαντασίας τους. Η ΕΕ και η ΕΚΤ θέλησαν να πιστεύουν στη «νεράιδα της εμπιστοσύνης», σε αντίθεση με το ΔΝΤ που ήταν πιο προσεκτικό. 

Τι θα μπορούσε να είχε συμβεί; 

Αν η Τρόικα ήταν πραγματικά ρεαλιστική, θα αναγνώριζε πως αυτά που ζητά είναι αδύνατα. Δύο χρόνια μετά την επιβολή των μέτρων στην Ελλάδα, το ΔΝΤ προσπάθησε να βρει άλλα ιστορικά παραδείγματα που να μοιάζουν με την περίπτωση της Ελλάδας και δεν βρήκε κανένα.

Τι θα συμβεί με την έλευση του Τσίπρα; Αυτοί που συμβουλεύουν τον Τσίπρα να παρακάμψει τις υποσχέσεις του και να ενεργήσει υπεύθυνα, δεν είναι αξιόπιστοι. 

Το πρόγραμμα που επιβλήθηκε στην Ελλάδα δεν έχει καμία πιθανότητα να λειτουργήσει. Το πρόβλημα είναι ότι ίσως το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι τόσο ριζοσπαστικό. 

Η ελάφρυνση του χρέους και η χαλάρωση της λιτότητας θα μειώσουν τον ανθρώπινο πόνο, αλλά δεν φτάνουν για να δώσουν ισχυρή ανάκαμψη. Από την άλλη δεν είναι ξεκάθαρο τι άλλο μπορεί να κάνει μια ελληνική κυβέρνηση, από τη στιγμή που ο λαός δεν είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει το ευρώ.

Όσοι κάνουν λόγο για μεγάλη αλλαγή βλέπουν πως ο Τσίπρας είναι πολύ πιο ρεαλιστής από τους αξιωματούχους που ζητούν να συνεχιστεί η λιτότητα. 

Η υπόλοιπη Ευρώπη θα πρέπει να δώσουν την ευκαιρία στον Τσίπρα να τελειώσει τον εφιάλτη της χώρας του.

*πηγή thetoc.gr

Πολ Κρούγκμαν: Η πραγματική κατάσταση της γαλλικής οικονομίας δεν δικαιολογεί την δουλοπρέπεια Ολάντ (#η κατάντια της σοσιαλδημοκρατίας)

το εξώφυλλο του τελευταίου τεύχους του Economist

"η Ευρώπη χρειάζεται απεγνωσμένα τον ηγέτη μιας μεγάλης οικονομίας - μιας που δεν είναι σε χάλια κατάσταση - να σηκωθεί και να πει ότι η λιτότητα σκοτώνει τις οικονομικές προοπτικές της ηπείρου"

Η πτώση της Γαλλίας

του Πολ Κρούγκμαν*

Ο Φρανσουά Ολάντ, πρόεδρος της Γαλλίας από το 2012, θα μπορούσε να ήταν διεκδικητής. 

Εξελέγη με την υπόσχεση να στραφεί μακριά από τις πολιτικές λιτότητας που σκότωσαν τη σύντομη, ανεπαρκή οικονομική ανάκαμψη της Ευρώπης. Δεδομένου ότι η λόγια δικαιολογία για τις πολιτικές αυτές ήταν αδύναμη και θα κατέρρεε σύντομα, θα μπορούσε να οδηγήσει ένα μπλοκ κρατών που θα απαιτούσε μια αλλαγή πορείας. Αλλά δεν ήταν να γίνει. Μόλις ανέλαβε εξουσία, ο κ. Ολάντ αμέσως αναδιπλώθηκε, ενδίδοντας πλήρως στις απαιτήσεις για ακόμα περισσότερη λιτότητα.

Ας μην λέμε, όμως, ότι είναι εντελώς ασπόνδυλος. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, ανέλαβε αποφασιστική δράση, αλλά δεν ήταν, δυστυχώς, για την οικονομική πολιτική, αν και οι καταστροφικές συνέπειες της ευρωπαϊκής λιτότητας μεγαλώνουν και γίνονται πιο εμφανείς με κάθε μήνα που περνάει, και ακόμα και ο Μάριο Ντράγκι, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, κάνει έκκληση για μια αλλαγή πορείας. Αλλά όχι, όλη η ενέργεια του κ. Ολάντ ήταν επικεντρωμένη στην εκκένωση της κυβέρνησής του από τα μέλη της που τολμούσαν να αμφισβητούν την δουλοπρέπεια του στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες.

Είναι ένα απίθανο θέαμα. Για να το εκτιμήσουμε πλήρως, ωστόσο, θα πρέπει να καταλάβουμε δύο πράγματα. 

• Πρώτον, η Ευρώπη, ως σύνολο, έχει μεγάλα προβλήματα. 
• Δεύτερον, ωστόσο, στο πλαίσιο αυτού του συνολικού μοτίβου καταστροφής, οι επιδόσεις της Γαλλίας είναι πολύ καλύτερες από ό,τι θα μπορούσε να καταλάβει κανείς από την ειδησεογραφία. Η Γαλλία δεν είναι Ελλάδα. Δεν είναι καν Ιταλία. Αλλά αφήνει τον εαυτό της να ποδηγετείται σαν να ήταν ανάπηρη.

Σχετικά με την Ευρώπη: Όπως και οι Ηνωμένες Πολιτείες, έτσι και η ζώνη του ευρώ - οι 18 χώρες που χρησιμοποιούν το ευρώ ως κοινό νόμισμα - άρχισε να ανακάμπτει από την οικονομική κρίση του 2008 στα μέσα του 2009. Αφού όμως ξέσπασε μια κρίση χρέους το 2010, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες αναγκάστηκαν, ως προϋπόθεση για δάνεια, να κάνουν σκληρές περικοπές δαπανών και αύξηση των φόρων στις εργαζόμενες οικογένειες. Εν τω μεταξύ, η Γερμανία και άλλες πιστώτριες χώρες δεν έκαναν τίποτα για να αντισταθμίσουν την πίεση προς τα κάτω, και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε αντίθεση με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ ή η Τράπεζα της Αγγλίας, δεν είχε λάβει έκτακτα μέτρα για την τόνωση των ιδιωτικών δαπανών. Ως εκ τούτου, η ευρωπαϊκή ανάκαμψη έπεσε σε στασιμότητα το 2011, και δεν έχει πραγματικά ανακάμψει.
Σε αυτό το σημείο, η Ευρώπη πάει χειρότερα από ό,τι σε συγκρίσιμο στάδιο της Μεγάλης Ύφεσης. Και ακόμα περισσότερες κακές ειδήσεις μπορούν να υπάρξουν στο μέλλον, καθώς η Ευρώπη δείχνει κάθε σημάδι ολίσθησης προς μια ιαπωνικού στυλ αποπληθωριστική παγίδα.

Πώς ταιριάζει η Γαλλία σε αυτή την εικόνα; Οι ειδήσεις σταθερά απεικονίζουν με συνέπεια την γαλλική οικονομία ως ένα δυσλειτουργικό χάος, σακατεμένη από την υψηλή φορολογία και τον κυβερνητικό παρεμβατισμό. Γι 'αυτό έρχεται σαν σοκ όταν κοιτάς τους πραγματικούς αριθμούς, που δεν ταιριάζουν καθόλου με την εικόνα. 

• Η Γαλλία δεν έχει πάει καλά από το 2008 - ειδικότερα, έχει μείνει πίσω από την Γερμανία - αλλά η συνολική ανάπτυξη του ΑΕΠ της ήταν πολύ καλύτερη από ό, τι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος, ξεπερνώντας όχι μόνο τις προβληματικές οικονομίες της νότιας Ευρώπης, αλλά και πιστωτριών χωρών όπως η Ολλανδία. 
• Οι γαλλικές επιδόσεις στην αγορά εργασίας δεν είναι άσχημες. Στην πραγματικότητα, ο ενήλικες στην παραγωγικότερη τους ηλικία είναι πολύ πιο πιθανό να βρουν απασχόληση στη Γαλλία από ό, τι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
• Ούτε η κατάσταση της Γαλλίας φαίνεται να είναι ιδιαίτερα εύθραυστη. Δεν έχει μεγάλο εμπορικό έλλειμμα, και επίσης μπορεί να δανειστεί με ιστορικά χαμηλά επιτόκια.

Γιατί, τότε, ο Τύπος συμπεριφέρεται τόσο άσχημα στην Γαλλία; Είναι δύσκολο να μας φύγει η υποψία ότι πρόκειται για κάτι πολιτικό: η Γαλλία έχει μεγάλο κρατικό μηχανισμό και ένα γενναιόδωρο κράτος πρόνοιας, το οποίο η ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς λέει ότι θάπρεπε να οδηγήσει σε οικονομική καταστροφή. Έτσι, η καταστροφή είναι αυτό που αναφέρεται, έστω και αν δεν είναι αυτό που λένε οι αριθμοί.

Και ο κύριος Ολάντ, ακόμη κι αν ηγείται του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γαλλίας, φαίνεται να πιστεύει αυτές τις ιδεολογικά υποκινούμενες διαβολές. Ακόμη χειρότερα, ο ίδιος έχει πέσει σε ένα φαύλο κύκλο στον οποίο οι πολιτικές λιτότητας προκαλούν ανακοπή της ανάπτυξης, και αυτή η στασιμότητα της ανάπτυξης λαμβάνεται ως απόδειξη ότι η Γαλλία χρειάζεται ακόμη περισσότερη λιτότητα.Είναι μια πολύ θλιβερή ιστορία, και όχι μόνο για τη Γαλλία.

Πιο άμεσα, η οικονομία της Ευρώπης βρίσκεται σε δεινή θέση. 

• Ο κ. Ντράγκι, πιστεύω, καταλαβαίνει πόσο άσχημα είναι τα πράγματα. Αλλά υπάρχουν όρια στα όσα μπορεί να κάνει η κεντρική τράπεζα, και, σε κάθε περίπτωση, έχει περιορισμένα περιθώρια για ελιγμούς, εκτός εάν εκλεγμένοι ηγέτες είναι πρόθυμοι να αμφισβητήσουν την ορθοδοξία του σκληρού νομίσματος και του ισορροπημένου προϋπολογισμού. 
• Εν τω μεταξύ, η Γερμανία είναι αδιόρθωτη. Η επίσημη απάντησή της στον ανασχηματισμό στη Γαλλία ήταν μια δήλωση ότι "δεν υπάρχει καμία αντίφαση μεταξύ της σταθεροποίησης και της ανάπτυξης" - μάλιστα, ξεχάστε την εμπειρία σας των τελευταίων τεσσάρων χρόνων, εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι η λιτότητα είναι αναπτυξιακή.

Επομένως, η Ευρώπη χρειάζεται απεγνωσμένα τον ηγέτη μιας μεγάλης οικονομίας - μιας που δεν είναι σε χάλια κατάσταση - να σηκωθεί και να πει ότι ...

Πολ Κρούγκμαν: Δεν έχουμε κρίση χρέους και ποτέ δεν είχαμε

Paul Krugman: An Imaginary Budget and Debt Crisis

Μια κατά φαντασίαν κρίση προϋπολογισμού
και χρέους

Ακόμη και εντός της Ευρώπης η σοβαρότητα της κρίσης του χρέους μειώθηκε γρήγορα με το που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα άρχισε να κάνει τη δουλειά της, καθιστώντας σαφές ότι θα κάνει "ό,τι χρειαστεί".

του Πολ Κρούγκμαν* 
The New York Times
 
Για ένα μεγάλο μέρος των τελευταίων πέντε ετών οι αναγνώστες της πολιτικής και της οικονομικής επικαιρότητας έμεναν χωρίς πολλές αμφιβολίες για το ότι τα ελλείμματα του προϋπολογισμού και το αυξανόμενο χρέος ήταν το πιο σημαντικό θέμα που αντιμετώπιζε η Αμερική. Σοβαροί άνθρωποι εξέδιδαν συνεχώς τρομερές προειδοποιήσεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κινδύνευαν να μετατραπούν σε μια άλλη Ελλάδα ανά πάσα στιγμή. Ο πρόεδρος Ομπάμα διόρισε ειδική διακομματική επιτροπή για να προτείνει λύσεις για την υποτιθέμενη δημοσιονομική κρίση και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της πρώτης θητείας του προσπαθώντας να διαπραγματευτεί έναν Μεγάλο Διακανονισμό για τον προϋπολογισμό με τους Ρεπουμπλικανούς.

Αυτός ο διακανονισμός δεν έγινε ποτέ, γιατί οι Ρεπουμπλικανοί αρνήθηκαν να εξετάσουν οποιαδήποτε συμφωνία που θα αύξανε τους φόρους. Παρ' όλα αυτά, το χρέος και τα ελλείμματα έχουν ξεθωριάσει από τις ειδήσεις. Και υπάρχει ένας καλός λόγος γι' αυτή την πράξη εξαφάνισης: Το όλο θέμα αποδεικνύεται ότι ήταν από την αρχή ένας άνευ λόγου και αιτίας συναγερμός.

Δεν είμαι σίγουρος αν οι περισσότεροι αναγνώστες συνειδητοποιούν πόσο πολύ αυτός ο μεγάλος δημοσιονομικός πανικός έχει πια ξεθυμάνει -την ίδια στιγμή που οι γκρινιάρηδες για το έλλειμμα, φυσικά, εξακολουθούν να γκρινιάζουν. Μέχρι που προσπαθούν ακόμα και να μεθερμηνεύσουν τις τελευταίες μακροπρόθεσμες προβλέψεις από το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου -προβλέψεις που είναι σαφώς μη ανησυχητικές - ως κατά κάποιο τρόπο επιβεβαίωση των προηγούμενων τακτικών εκφοβισμού που οι ίδιοι είχαν επιχειρήσει. Άρα, αυτή εδώ φαίνεται να είναι μια καλή στιγμή για να κάνουμε μια ενημερωτική αναφορά σχετικά με την καταστροφή του χρέους που δεν ήρθε ποτέ.

Σχετικά με τις προβλέψεις αυτές: Το Γραφείο του Προϋπολογισμού προβλέπει ότι το ομοσπονδιακό φετινό έλλειμμα θα είναι μόλις 2,8 % του ΑΕΠ, άρα κάτω από το 9,8 % του 2009. Είναι αλήθεια ότι το γεγονός πως είμαστε ακόμα με έλλειμμα σημαίνει ότι το ομοσπονδιακό χρέος σε όρους δολαρίου συνεχίζει να αυξάνεται - αλλά η οικονομία αυξάνεται επίσης, τόσο που το Γραφείο Προϋπολογισμού αναμένει την κρίσιμη αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ να παραμένει περισσότερο ή λιγότερο ακίνητη για την επόμενη δεκαετία.

Τα πράγματα αναμένεται να επιδεινωθούν μετά από αυτό, κυρίως λόγω των επιπτώσεων της γήρανσης του πληθυσμού σχετικά με το Medicare και τις κοινωνικές ασφαλίσεις. Αλλά υπήρξε μια δραματική επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του κόστους της υγειονομικής περίθαλψης, το οποίο χρησιμοποιείται για να παίξει μεγάλο ρόλο στα σενάρια τρόμου για τον προϋπολογισμό. 

Ως εκ τούτου, παρά τη γήρανση, το χρέος το 2039 -ένα τέταρτο του αιώνα από τώρα!- προβλέπεται να είναι όχι μεγαλύτερο, ως ποσοστό του ΑΕΠ, από το χρέος που η Αμερική είχε στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ή εκείνο που η Βρετανία είχε για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα. 

Α ναι, και το Γραφείο Προϋπολογισμού αναμένει τώρα τα επιτόκια να παραμείνουν αρκετά χαμηλά, όχι πολύ υψηλότερο από τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας. Αυτό με τη σειρά του αποδυναμώνει -για την ακρίβεια, σχεδόν εκμηδενίζει- τον κίνδυνο ενός φαύλου κύκλου του χρέους, το κόστος εξυπηρέτησης χρέους εξωθεί το χρέος ακόμη υψηλότερα.

Παρ' όλα αυτά, η αύξηση του χρέους δεν είναι καλό. Λοιπόν, τι θα χρειαζόταν για να αποφύγει κανείς τυχόν άνοδο του δείκτη του χρέους; Παραδόξως λίγα. 

Το Γραφείο του Προϋπολογισμού εκτιμά ότι η σταθεροποίηση του δείκτη του χρέους προς το ΑΕΠ στο σημερινό του επίπεδο θα απαιτήσει περικοπές δαπανών ή / και φορολογικές αυξήσεις επιπέδου 1,2 % του ΑΕΠ, αν ξεκινήσετε τώρα, ή 1,5% του ΑΕΠ, αν περιμένουμε μέχρι το 2020. Πολιτικά αυτό θα είναι δύσκολο δεδομένης της συνολικής αντίθεσης των Ρεπουμπλικανών προς οτιδήποτε ένας πρόεδρος Δημοκρατικός θα μπορούσε να προτείνει, αλλά από οικονομική άποψη δεν θα ήταν μεγάλη υπόθεση και δεν θα απαιτούσε καμία ουσιαστική αλλαγή στα κρίσιμα κοινωνικά προγράμματά μας.

Εν ολίγοις, η βιβλικών διαστάσεων καταστροφή από το χρέος έχει αναβληθεί για αργότερα.

Μισό λεπτό - και με τον κίνδυνο μιας κρίσης εμπιστοσύνης; Έχουν υπάρξει πολλές προειδοποιήσεις ότι μια τέτοια κρίση ήταν επικείμενη, μερικές από αυτές σε συνδυασμό με εκπληκτικά ειλικρινείς ομολογίες απογοήτευσης ότι δεν είχε συμβεί ακόμα. Για παράδειγμα, ο Alan Greenspan προειδοποιούσε για ένα "ελληνικό ανάλογο" και δήλωνε ότι ...

Πολ Κρούγκμαν: μείωση των φόρων στους πλουσιότερους και αύξησή τους στους φτωχότερους με παράλληλη μείωση κοινωνικών επιδομάτων; Η μέθοδος του τσαρλατάνου στην οικονομία!

Οι συνέπειες από τη φορολόγηση των "λάθος" ανθρώπων 
 
από την Καθημερινή
 
Charlatans, Cranks and Kansas / The New York Times*

Πριν από δύο χρόνια, η πολιτεία του Κάνσας προχώρησε σε ένα αξιοπερίεργο δημοσιονομικό πείραμα. Μείωσε ραγδαία τους φόρους εισοδήματος χωρίς να έχει ιδέα περί του πώς θα αντικαθιστούσε τα έσοδα που θα έχανε. Ο κυβερνήτης Σαμ Μπράουνμπακ, έπειτα από διαβούλευση με τον οικονομολόγο Αρθουρ Λάφερ, προέβλεψε πως η μείωση των φόρων θα οδηγούσε την οικονομία του Κάνσας σε ανάπτυξη. Κάτι που, όμως, δεν έγινε.

Αντιθέτως το Κάνσας έχει μείνει πίσω σε σχέση με τις γειτονικές πολιτείες και το σύνολο της Αμερικής, ενώ ο προϋπολογισμός του είναι ελλειμματικός με αποτέλεσμα να το υποβαθμίσει η Moody’s. Είναι σαφές ότι οι μειώσεις φόρων δεν έχουν καμία μαγική δύναμη, αλλά αυτό το γνωρίζαμε. 

Εκείνο που μας διδάσκει η περίπτωση του Κάνσας είναι πόση ισχύ έχουν οι εσφαλμενες απόψεις όταν εξυπηρετούν τα συμφέροντα των κατάλληλων ανθρώπων. Γιατί να πιστέψει κανείς ότι οι μειώσεις φόρων τονώνουν τόσο την οικονομία, ώστε σε μεγάλο βαθμό, αν όχι πλήρως, αναπληρώνουν τη μείωση των εσόδων; 

Η άποψη αυτή κατέρρευσε πριν από δύο δεκαετίες, όταν σχεδόν όλοι οι δεξιοί προέβλεπαν πως η αύξηση των φόρων στους πλούσιους που αποφάσισε ο Μπιλ Κλίντον θα προκαλούσε ύφεση αν όχι βαθύτατη οικονομική κρίση. Αυτό που προκάλεσε στην πράξη ήταν μια θεαματική οικονομική ανάπτυξη.

Το 1998 ο οικονομολόγος του Χάρβαρντ Γκρέγκορι Μανκίβ, γνωστός Ρεπουμπλικανός, έγραφε στο βιβλίο του για τη ζημία που έχουν προκαλέσει οι «τσαρλατάνοι». Αναφερόταν σε «μια μικρή ομάδα οικονομολόγων» που έπεισαν τον υποψήφιο πρόεδρο Ρόναλντ Ρέιγκαν ότι «μια οριζόντια μείωση στους συντελεστές των φόρων εισοδήματος θα οδηγούσε σε αύξηση των φορολογικών εσόδων».

Επικεφαλης αυτής της ομάδας ήταν ο Αρθουρ Λάφερ. Ποτέ δεν επιβεβαιώθηκαν αυτοί οι οικονομολόγοι. Πέντε χρόνια από τότε που ο κ. Λάφερ προειδοποιούσε τους Αμερικανούς ότι «θα δούμε να αυξάνονται ραγδαία οι τιμές και τα επιτόκια τα επόμενα τέσσερα - πέντε χρόνια» και συμφωνούσαν μαζί του όλοι οι ομοϊδεάτες του, δεν έχουμε παρά χαμηλό πληθωρισμό και επιτόκια σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Επομένως πώς κατάφεραν οι τσαρλατάνοι να υπαγορεύσουν πολιτική στο Κάνσας και σε μικρότερο βαθμό σε άλλες πολιτείες; 

Η απάντηση βρίσκεται εκεί όπου βρίσκεται και το χρήμα. Οι μειώσεις φόρων δεν έπεσαν από τον ουρανό. Τις πρότεινε ένας όμιλος ονόματι ALEC όπως και μια σειρά άλλων οικονομικών μελετών που στοχεύουν στο να αποδείξουν ότι οι μειώσεις φόρων στις επιχειρήσεις και στους πλούσιους θα προωθήσουν τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη. 

Σε ό,τι αφορά τον όμιλο ALEC είναι διαφανής, χρηματοδοτείται από μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους και εκπονεί προτάσεις νόμου για συντηρητικούς πολιτικούς. Και οι περισσότερες από τις προτάσεις του προωθούν τις ιδιωτικοποιήσεις, την απορρύθμιση και τις μειώσεις φόρων για τις επιχειρήσεις και για τους πλούσιους.

Ενώ υποστηρίζει τις μειώσεις φόρων για τα υψηλά εισοδήματα, ζητεί αυξήσεις σε φόρους όπως ο ΦΠΑ που επιβαρύνουν κυρίως τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και μειώσεις στα προερχόμενα από τους φόρους επιδόματα των νοικοκυριών. 

Εν ολίγοις υποστηρίζει τη μείωση των φόρων στους πλουσιότερους και την αύξησή τους στους φτωχότερους με παράλληλη μείωση κοινωνικών επιδομάτων. 

Μα πώς μπορεί να δικαιολογήσει κανείς το να κάνει κάποιος πλουσιότερους όσους είναι ήδη πλούσιοι και να δυσχεραίνει τη ζωή όσων δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα; Χρειάζεται μια οικονομική θεωρία που να υποστηρίζει πως η πολιτική αυτή είναι το κλειδί για την ευημερία όλων.


*ολόκληρο το πρωτότυπο κείμενο στα αγγλικά με τις παραπομπές του:  http://www.nytimes.com/2014/06/30/opinion/paul-krugman-charlatans-cranks-and-kansas.html?_r=0

Η φωλιά του κούκου: Οι κυβερνώντες της Ευρωζώνης μπροστά στο τραπεζικό αδιέξοδο της Κύπρου

από το aftercrisis blog

Ο νεο-Κευνσιανός νομπελίστας οικονομολόγος Πώλ Κρούγκμαν, στο πρόσφατο άρθρο του "Cyprus: The Sum of All FUBAR", ισχυρίσθηκε ότι στην περίπτωση της Κύπρου "φαίνεται σαν να συνδυάστηκαν σ' έναν τόπο όλα όσα πήγαν στραβά αλλού". Υπονοούσε ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος είναι ένα μείγμα του Ιρλανδικού, του Ισλανδικού και του Ισπανικού προβλήματος, με προσμίξεις Ελληνικού, Πορτογαλικού και Ιταλικού.

Ωστόσο η Κύπρος, όπως επίσης οι τυπικές περιπτώσεις με στεγαστική και τραπεζική φούσκα Ιρλανδία - Ισπανία, και σε αντίθεση με την Ελλάδα και Ιταλία, δεν είχε κανένα αμιγώς δημοσιονομικό πρόβλημα.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Κρούγκμαν, το νησί είχε ένα τεράστιο για τα οικονομικά του μεγέθη τραπεζικό σύστημα (τραπεζικά περιουσιακά στοιχεία περίπου 8 φορές του ΑΕΠ της Κύπρου), που προσείλκυε ρευστό από το εξωτερικό. Έχει επίσης μια μεγάλη φούσκα ακινήτων καθώς επίσης μαζικά υπερτιμημένα αγαθά και υπηρεσίες, με τις τιμές και το κόστος στην Κύπρο να έχουν αυξηθεί πολύ περισσότερο από την λοιπή Ευρωζώνη. 

Προφανώς, η άποψη του, όπως και άλλων ειδικών, είναι ότι το "κούρεμα" των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου (PSI) που κατείχαν οι Κυπριακες τράπεζες, απλώς επιδείνωσε την κατάσταση. Οι τράπεζες θα χρεωκοπούσαν ακόμη και χωρίς αυτό.
Κατά τον Κρούγκμαν, το οξύ πρόβλημα είναι ότι οι Κυπριακές τράπεζες δεν ήταν πιά σε θέση να εξοφλήσουν τις υποχρεώσεις τους, οι οποίες, στην συντριπτική πλειοψηφία τους έχουν τη μορφή καταθέσεων. 

"Μια χρεοκοπία, με αθέτηση πληρωμής καταθέσεων, ήταν αναπόφευκτη", ισχυρίζεται. "Υπάρχει ακόμη η φούσκα ακινήτων που θα συνεχίσει να ξεφουσκώνει". Απομένει και ένα τεράστιο πρόβλημα ανταγωνιστικότητας...

Η Κύπρος, αντίθετα με την Ισλανδία που είχε αντίστοιχο τραπεζικό πρόβλημα (όχι όμως φούσκα ακινήτων), είναι μέλος της ΕΕ και της Ευρωζώνης, και η αντιμετώπιση δεν μπορούσε παρά να γίνει εντός των Κοινοτικών και Ευρωζωνικών πλαισίων. Και με τον συνδυασμό των Κοινοτικών και εθνικών (Κυπριακών) οργάνων και αντιμετωπίσεων, το ούτως ή άλλως περίπλοκο ζήτημα πήρε τη μορφή του μπάχαλου που είδαμε στο Eurogroup λίγες ημέρες πρίν (ο όρος FUBAR που χρησιμοποιεί ο Κρούγκμαν στον τίτλο, είναι τα αρχικά των λέξεων «Fucked up beyond all recognition»).

"Όπως καταλαβαίνω τώρα", γράφει ο Κρούγκμαν, "η αρχική σύγχυση ήταν ένα κοινό λάθος των Ευρωπαίων και των Κυπρίων. Η Ευρώπη δεν ήθελε μια καθαρή εξυγίανση των τραπεζών, η οποία, μεταξύ άλλων, θα είχε δώσει σαφή προτεραιότητα στις μικρές ασφαλισμένες καταθέσεις (κάτω των 100.000 ευρώ). Αντ΄ αυτού, θέλησε αυτό το παράδοξο σχήμα φορολόγησης" (δηλαδή το "κούρεμα" και καταθέσεων κάτω από 100.000). "Εν τω μεταξύ, η κυπριακή κυβέρνηση εξακολουθούσε να έχει την ψευδαίσθηση ότι το τραπεζικό μοντέλο της μπορούσε να επιβιώσει και ήθελε να περιορίσει το πλήγμα εναντίον των μεγάλων καταθετών από το εξωτερικό. Εξ ου και η επιδρομή εναντίον των μικρών καταθέσεων. 

"Στο τέλος", λέει ο Κρούγκμαν, "μάλλον θα γίνει με κάποια μορφή, αυτό που έπρεπε να γίνει εξ αρχής – ένα βαθύ "κούρεμα" στις καταθέσεις άνω των 100.000".

Όμως πέρα από την εύλογη ανάλυση και τις προβλέψεις του Κρούγκμαν, που φαίνονται να επιβεβαιώνονται, το ερώτημα είναι τι νέο φέρνει το οξύ επεισόδιο της Κύπρου και πώς θα συνεχισθεί η περιπέτεια της Ευρωπαϊκής κρίσης.

Οι χειρισμοί στα Ευρωπαϊκά όργανα λήψης αποφάσεων ανέδειξαν, για μια φορά ακόμη, πόσο πίσω από τις πραγματικές ανάγκες έχει μείνει η θεσμική και πολιτική αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης και της ΕΕ. 

Πίσω απο την ανισορροπία Βορρά - Νότου και την στρέβλωση που προκαλεί στην Ευρωζώνη το υπερβολικό οικονομικό βάρος της Γερμανίας, κρύβεται το δημοκρατικό έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η αδυναμία των πολιτών να αποφασίζουν για ...

Θα "σκάσει" η οικονομία της Κίνας; + Ανύπαρκτη οικονομία…

Θα "σκάσει" η οικονομία της Κίνας; 

του Paul Krugman

ΤΟ ΒΗΜΑ/ The New York Times

Σκεφτείτε την ακόλουθη εικόνα: σε κάποια χώρα, η πρόσφατη οικονομική ανάπτυξη έχει βασιστεί σε μια τεράστια άνθηση του κατασκευαστικού κλάδου, που τροφοδοτείται από τις συνεχώς αυξανόμενες τιμές των ακινήτων, και παρουσιάζει τα κλασικά γνωρίσματα μιας φούσκας. Υπήρξε ραγδαία μεγέθυνση και στα δάνεια - με μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης των πιστώσεων να πραγματοποιείται όχι μέσω των παραδοσιακών στεγαστικών δανείων, αλλά μέσω από ανεξέλεγκτα «σκιώδη» τραπεζικά προϊόντα («shadow banking») -που δεν εποπτεύονται από την κυβέρνηση, ούτε καλύπτονται από κυβερνητικές εγγυήσεις. Τώρα η φούσκα σκάει - και υπάρχουν πραγματικοί λόγοι να φοβάται κανείς την έλευση μιας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. Μήπως περιγράφω την Ιαπωνία στα τέλη της δεκαετίας του 1980; Μήπως περιγράφω την Αμερική του 2007; Θα μπορούσα. Όμως αυτή τη στιγμή μιλάω για την Κίνα, που εξελίσσεται σε μια ακόμη επικίνδυνη παράμετρο για την παγκόσμια οικονομία.

Υπήρξα απρόθυμος να εμβαθύνω στην κατάσταση της Κίνας, εν μέρει διότι είναι πολύ δύσκολο να πληροφορηθεί κανείς τι πραγματικά συμβαίνει εκεί. Όλες οι οικονομικές στατιστικές «διαβάζονται», στην καλύτερη περίπτωση, σαν μια ιδιαίτερα βαρετή μορφή επιστημονικής φαντασίας, αλλά τα νούμερα από την Κίνα είναι ακόμη πιο φανταστικά από το σύνηθες. Θα στρεφόμουν προς τους ειδικούς «Κινεζολόγους» για να με κατευθύνουν, αλλά ο καθένας φαίνεται να λέει τα δικά του.
Κι όμως, ακόμη και τα επίσημα στοιχεία είναι ανησυχητικά - και οι πρόσφατες ειδήσεις είναι αρκετά δραματικές ώστε να ενεργοποιήσουν «καμπανάκια» συναγερμού.

Σκοτώνοντας το ευρώ

του Paul Krugman
ΤΟ ΒΗΜΑ /The New York Times   
Μπορεί να σωθεί το ευρώ; 
Πριν από λίγο καιρό μας έλεγαν ότι το χειρότερο πιθανό αποτέλεσμα θα ήταν μια ελληνική στάση πληρωμών.Τώρα όμως μια πολύ ευρύτερη καταστροφή μοιάζει εξαιρετικά πιθανή.

Είναι αλήθεια ότι η πίεση των αγορών μειώθηκε κάπως την Τετάρτη, μετά από τη θεαματική ανακοίνωση των κεντρικών τραπεζών για την επέκταση των πιστωτικών γραμμών τους (η οποία στην πραγματικότητα δεν αλλάζει τίποτε). 

Αλλά ακόμη και οι πιο αισιόδοξοι βλέπουν πλέον πως η Ευρώπη οδηγείται σε νέα ύφεση, ενώ οι απαισιόδοξοι προειδοποιούν ότι το ευρώ ίσως γίνει το επίκεντρο μιας ακόμη παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Πώς πήγαν τα πράγματα τόσο άσχημα; 

Η απάντηση που ακούει κανείς συνεχώς είναι ότι η κρίση του ευρώ προκλήθηκε λόγω δημοσιονομικής ανευθυνότητας. 

Ανοίξτε την τηλεόραση σας και είναι πολύ πιθανό να ακούσετε κάποιον ειδικό να δηλώνει ότι, αν η Αμερική δεν ψαλιδίσει τις δαπάνες της, θα καταλήξουμε σαν την Ελλάδα. 

Την Ελλάαααααδα!
Αλλά η αλήθεια βρίσκεται στο άλλο άκρο. 

Παρ' ότι οι ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα είναι οι πολύ υψηλές δημόσιες δαπάνες στα κράτη-οφειλέτες, το πραγματικό πρόβλημα είναι οι πολύ χαμηλές δαπάνες στην Ευρώπη ως σύνολο. 

Και οι προσπάθειές τους να επιλύσουν το πρόβλημα απαιτώντας ακόμη σκληρότερα μέτρα λιτότητας έχουν διαδραματίσει κυρίαρχο ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης.

Μια άψογη καταστροφή

του Paul Krugman

ΤΟ ΒΗΜΑ – ΤΗΕ NEW YORK TIMES

Την Πέμπτη ο Ζαν Κλοντ Τρισέ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (Ε.Κ.Τ.), έχασε την ψυχραιμία του. Απαντώντας σε ερώτηση σχετικά με το κατά πόσο η Ε.Κ.Τ. έχει καταντήσει μια «προβληματική» τράπεζα, επειδή αγοράζει ομόλογα καταχρεωμένων κρατών, ο κ. Τρισέ επέμεινε, σε υψηλούς τόνους, πως η στάση της ΕΚΤ ως προστάτιδας της σταθερότητα των τιμών υπήρξε «άψογη, άψογη!».

Όντως ήταν «άψογη»: αυτός είναι και ο λόγος που το ευρώ κινδυνεύει με κατάρρευση.

Ο οικονομικός αναβρασμός στην Ευρώπη δεν είναι πλέον αποκλειστικό πρόβλημα μικρών, περιφερειακών οικονομιών όπως η Ελλάδα. Αυτό που συμβαίνει τώρα είναι μια ολομέτωπη επίθεση των αγορών σε πολύ μεγαλύτερες οικονομίες όπως η Ισπανία και η Ιταλία. Στο σημείο αυτό, τα κράτη που βρίσκονται σε οικονομική κρίση αντιπροσωπεύουν το εν τρίτο του συνολικού ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ, πράγμα που σημαίνει πως η ύπαρξη του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος εξακολουθεί να απειλείται.
Κι όμως, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις οι ευρωπαίοι ηγέτες όχι απλώς δεν είναι διατεθειμένοι να αντιμετωπίσουν την απειλή αποτελεσματικά, αλλά αρνούνται ακόμη και να την αναγνωρίσουν ως τέτοια.

Έχω επανειλημμένα παραπονεθεί για την υπερβολική κουβέντα που γίνεται σχετικά με τα δημοσιονομικά προβλήματα των ΗΠΑ και τον τρόπο που πέφτει το βάρος στα ελλείμματα, γεγονός που μεταθέτει το ενδιαφέρον της κυβέρνησης μακριά από την συνεχιζόμενη καταστροφική απώλεια τόσων θέσεων εργασίας. Δεν είμαστε οι μοναδικοί που το κάνουμε αυτό: στην πραγματικότητα, οι Ευρωπαίοι κάνουν το ίδιο με πολύ, πολύ χειρότερο τρόπο.

Ακούστε τι λένε πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες και θα νομίσετε πως όλα τα οικονομικά βάσανα της Γηραιάς Ηπείρου είναι ένα απλό ηθικοπλαστικό παραμύθι «χρέους και τιμωρίας» : οι κυβερνήσεις δανείστηκαν πολλά χρήματα και τώρα πρέπει να πληρώσουν το τίμημα, με τα μετρα δημοσιονομικής λιτότητας να παρουσιάζονται ως η μόνη απάντηση.

Η ιστορία αυτή όμως, αν ισχύει, ισχύει μόνο για την Ελλάδα και για κανέναν άλλον. 

Η Ισπανία ας πούμε, πριν την οικονομική κρίση του 2008, είχε πλεόνασμα στον προϋπολογισμό της και χαμηλό χρέος. Η δημοσιονομική της επίδοση θα έλεγε κάποιος πως ήταν «άψογη». 

Οπότε για ποιο λόγο η Ισπανία, μαζί με την Ιταλία, που έχει υψηλότερο χρέος, αλλά μικρότερα ελλείμματα, έχουν τόσα προβλήματα; Η απάντηση είναι πως οι χώρες αυτές αντιμετωπίζουν πλέον ένα πρόβλημα μαζικής ανάληψης, μόνο που το εν λόγω πρόβλημα δεν στρέφεται ως συνήθως μόνο στις τράπεζες, αλλά επιβαρύνει και τις κυβερνήσεις τους.

Δείτε πως λειτουργεί: οι επενδυτές, για κάποιο λόγο, φοβούνται πως μια χώρα θα χρεοκοπήσει, γεγονός που τους κάνει απρόθυμους να αγοράσουν τα ομόλογα της συγκεκριμένης χώρας, εκτός εάν αυτά προσφερθούν με ένα πολύ υψηλό επιτόκιο. 

Όμως το γεγονός πως ένα κράτος προσφέρει υψηλό επιτόκιο, επιδεινώνει την δημοσιονομική του προοπτική, κάνοντας την χρεοκοπία του ακόμη πιο πιθανή, οπότε η κρίση αξιοπιστίας μετατρέπεται σε μια αυτοεκπληρουμενη προφητεία. 

Συντομα η κρίση χρέους γίνεται και τραπεζική κρίση, αφού συνήθως οι τράπεζες επενδύουν μεγάλα ποσα σε κρατικά ομόλογα.

Ενα κράτος με δικό του νόμισμα, όπως η Βρετανία, μπορεί να παρακάμψει αυτή τη διαδικασία: αν χρειαστεί, η Τράπεζα της Αγγλίας μπορεί να αγοράσει απευθείας το κυβερνητικό χρέος με νέο χρήμα που θα εκδώσει, κάτι που ενδέχεται μεν να οδηγήσει σε υψηλό πληθωρισμό, όμως ο πληθωρισμός αυτός αποτελεί μικρότερη απειλή για τους επενδυτές από ό,τι μια ενδεχόμενη χρεοκοπία. 

Ομως η Ισπανία και η Ιταλία έχουν υιοθετήσει το ευρώ και επομένως δεν έχουν πλέον δικό τους νόμισμα. Σαν αποτέλεσμα, το ενδεχόμενο μιας «αυτοεκπληρούμενης» κρίσης είναι πλέον πολύ ρεαλιστικό και τα επιτόκια των ισπανικών και ιταλικών ομολόγων είναι διπλάσια από τα βρετανικά.

Το οποίο μας φέρνει ξανά στο θέμα της «άψογης» Ε.Κ.Τ….

Αυτό που θα έπρεπε να κάνουν ο κ. Τρισέ και οι συνεργάτες του είναι να αγοράζουν ισπανικά και ιταλικά ομόλογα – να κάνει αυτό που θα έκαναν τα κράτη αν είχαν ακόμα τα εθνικά τους νομίσματα. Αυτό ακριβώς άρχισε να κάνει η Ε.Κ.Τ. πριν μερικές εβδομάδες, δίνοντας μια προσωρινή ανάσα στα κράτη αυτά. 

Όμως η Ε.Κ.Τ. βρέθηκε αμέσως υπό ισχυρή πίεση από τους «ηθικολόγους» – όσους λένε πως δεν γίνεται οι χώρες που διέπραξαν δημοσιονομικές αμαρτίες να μείνουν ατιμώρητες. Και η αντίληψη ότι οι ηθικολόγοι θα μπλοκάρουν μελλοντικά κάθε ανάλογη προσπάθεια διάσωσης προκάλεσε νέο πανικό στις διεθνείς αγορές.

Αυτό που μεγεθύνει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα είναι η εμμονή της Ε.Κ.Τ. να διατηρήσει την «άψογη» επίδοση της όσον αφορά την σταθερότητα των τιμών: την εποχή που η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως ισχυρή ανάκαμψη, με έναν μέτριο πληθωρισμό που θα ήταν οικονομικά χρήσιμος, η τράπεζα στην ουσία σφίγγει την ρευστότητα, προσπαθώντας με τον τρόπο αυτό να περιορίσει το ρίσκο ενός πληθωρισμού που υπάρχει μόνο μέσα στη φαντασία της ηγεσίας της.
Και τώρα περνάμε στην τελευταία πράξη. 

Δεν έχουμε πλέον να κάνουμε με μια κρίση που θα ξεδιπλωθεί σε διάστημα ενός ή δύο ετών: το όλο σύστημα μπορεί να διαλυθεί μέσα σε λίγες ημέρες. 

Κι αν αυτό συμβεί, θα υποφέρει όλος ο κόσμος.

Θα κάνει λοιπόν η Ε.Κ.Τ. αυτό που πρέπει να γίνει – να δανείσει χωρίς περιορισμούς και να περικόψει τα επιτόκια; 

Ή θα συνεχίσουν οι ευρωπαίοι ηγέτες να εστιάζουν αποκλειστικά στην τιμωρία όλων, για να σώσουν το τομάρι τους; 

Όλη η υφήλιος παρακολουθεί τις εξελίξεις.