Η σημερινή συγκυρία: οι εναλλακτικές διέξοδοι για το ελληνικό χρέος και οι περιορισμοί τους

Μιχάλης Οικονόμου: Το σπίτι που κοιμάται

του Γιώργου Προκοπάκη

Για να καταλάβουμε καλύτερα την κατάσταση με τις εναλλακτικές για το ελληνικό χρέος, είναι απαραίτητο να δούμε τη διάρθρωσή του.

Σύνολο χρέους 352 δισ

• Ελληνικά ομόλογα 236 δισ (Σεπτέμβριος 2011)

• Διεθνή ομόλογα 18 δισ

Σύνολο ομολόγων 254 δισ

• Βραχυπρόθεσμος δανεισμός 16 δισ (τρίμηνα και εξάμηνα)

• Δάνεια Μηχανισμού Στήριξης 65 δισ

• Δάνεια ΤτΕ 6 δισ

• Άλλα δάνεια 11 δισ (περιλαμβάνονται ειδικά ομόλογα)

Σύνολο δανείων 82 δισ

Επίσης

• Εγγυήσεις ΕΚΤ 100 δισ

• Άλλες εγγυήσεις δημοσίου 21 δισ

Τα δάνεια δεν κουρεύονται (παρά μόνον με διακρατική πολιτική συμφωνία τα μεν, πρέπει να αντικατασταθούν τα δε). 

Ο βραχυπρόθεσμος δανεισμός ομοίως (άλλως τε το 80% είναι από ελληνικές τράπεζες). 

Επίσης, το τελευταίο πράγμα που θα ήθελες να αντιμετωπίσεις είναι ο "διακανονισμός" ομολόγων βρετανικού δικαίου (άμεσα ασφαλιστικά μέτρα, πάγωμα διεθνών καταθέσεων και διαθεσίμων, κλπ).

Δηλαδή, οποιαδήποτε μείωση του χρέους μπορεί να προέλθει από "διακανονισμό" (αναδιάρθρωση, κούρεμα, ή ό,τι άλλο) από τα ελληνικά ομόλογα. 

Ήτοι, από τα 236 δισ. 

Η μείωση του ελληνικού χρέους για να είναι βιώσιμο πρέπει να είναι της τάξεως των 150 δισ, ή "κούρεμα" των ελληνικών ομολόγων κατά περίπου 65% (θα δούμε παρακάτω ότι δεν επαρκεί). 

Αυτό εξηγεί τα spreads και τις διαδοχικές υποβαθμίσεις αξιολόγησης.

Ας υποθέσουμε ότι ξεκινάει με κάποιο τρόπο η διαδικασία διακανονισμού. Θα κρατήσει κάνα εξάμηνο. Τι χρειάζεσαι;

• Λεφτά για να τρέχεις, 5 δισ το μήνα, σύνολο αποθεματικού 30 δισ - στα ταμεία 30/6 ήταν 2 δισ

• Λεφτά για να αντικαταστήσεις τον βραχυπρόθεσμο δανεισμό, δηλαδή 16 δισ

• Λεφτά για να πληρώνεις τους τόκους του εξαμήνου - κάπου 9 δισ

• Λεφτά για επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών - κάπου 30 δισ

Υποθέτουμε ότι δεν ανακεφαλαιοποιούνται τα Ταμεία, αλλά εξασφαλίζεται "τσόντα" από τον προϋπολογισμό ίση με τις απώλειες χρηματορροών τόκων (κάπου 1.5-2 δισ ετησίως).

Το απολύτως ελάχιστο ποσόν που πρέπει να έχει διασφαλισθεί ώστε να μπεις στη διαδικασία είναι 83 δισ. 

Στην πραγματικότητα πολύ περισσότερα γιατί 

(α) πρέπει να αντικατασταθούν οι εγγυήσεις των Ταμείων (αυτό δεν διαπραγματεύεται πολιτικά με ΕΚΤ ή ΕΕ), 

(β) πρέπει να πληρωθούν οι καταπίπτουσες "άλλες" εγγυήσεις, 

(γ) πρέπει να γίνει κάτι με τα 100 δισ της ΕΚΤ. 

Δεν έχω βάλει το κόστος των παλαιών ομολόγων τα οποία οι κάτοχοί τους δεν ανταλλάσουν με νέα (σύνολο 2012-2013 58 δισ, αν μείνει ένα 30% free-riders, νάσου άλλα 18 δισ).

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι: για να μειώσει το χρέος της η Ελλάδα με "αγοραίες" διαδικασίες κατά 150 δισ πρέπει να έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση (νέα δάνεια) ύψους τουλάχιστον 80 δισ (με διαπραγματεύσεις σταυροβελονιά), πιθανώς κάπου 130 δισ (με διαπραγματεύσεις Βενιζέλου). 

Ας κρατήσουμε για την ώρα ένα νούμερο 100 δισ. 

Επίσης, την επομένη η Ελλάδα υποχρεωτικά θα έχει μηδενικό έλλειμμα (συνολικό, όχι το πρωτογενές) ή πλεόνασμα.

Αυτό εξηγεί γιατί δεν προχωράει η Ευρωζώνη σε πίεση για χοντρή αναδιάρθρωση. 

Πρέπει να καταβάλουν άμεσα 100 ψωροδισ.

Ας δούμε ποιούς καλούμεθα να κουρέψουμε. Τα ελληνικά ομόλογα είναι κατανεμημένα περίπου ως εξής:

• Ελληνικές Τράπεζες 55 δισ

• Ελληνικά Ταμεία 25 δισ

• Κεντρικές Τράπεζες 80 δισ

• Τράπεζες ευρωζώνης 40 δισ

• Άλλοι επενδυτές 36 δισ

Για τους ελληνικούς φορείς τάπαμε παραπάνω. 

Το κούρεμα κατά 65% των κεντρικών τραπεζών απαιτεί επανακεφαλαιοποίηση (που θα καταβληθεί από τις χώρες της Ευεωζώνης) κάπου 50 δισ. 

Τουλάχιστον 20 δισ απαιτεί η επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών της Ευρωζώνης. 

Σύνολο 70 δισ. 

Οι άλλοι επενδυτές ας πάνε να πνιγούν - ας πρόσεχαν.

Σούμα των ανωτέρω καταλήγει στο ελληνικό αδιέξοδο: 

Για να μας βοηθήσουν οι εταίροι μας να μειώσουμε κατά 150 δισ το χρέος μας, πρέπει να μας δανείσουν 100 δισ και να ζημιωθούν άλλα 70 δισ. (πιθανότατα τα νουμερα είναι υψηλότερα). 

Η κατάληξη θα είναι μείωση του χρέους κατά 50 δισ μόνον (αφου θα δανειστούμε διακρατικά φρέσκα 100 δισ).

Το αδιέξοδο έγκειται στο ότι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ βασιζόμαστε στη βοήθεια της Ευρωζώνης, η οποία κάθεται και από τις δύο μεριές του τραπεζιού: και μαζί με την Ελλάδα, και θα γράψει ζημίες.

Το απολύτως μέγιστο "διαπραγματεύσιμο" κόυρεμα, αντιστοιχεί στις καταγεγραμμένες (market-to-market) αποτιμήσεις των ελληνικών ομολόγων στα trading accounts των ευρωτραπεζών.

 Η εκτίμησή μου είναι ότι αυτό μπορεί να είναι της τάξεως του 30%-32% κατά μέσο όρο. Κατά τούτο, η συμφωνία της 21/7, αν τηρηθεί, δεν είναι κακή - αφορά όμως μέρος μόνον των ομολόγων.

Τα παραπάνω υποδεικνύουν ότι η όποια λύση δεν μπορεί παρά να είναι "πολιτική". 

Δηλαδή, διακρατική διαγραφή χρεών ή επιμήκυνση μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία. 

Όλα τα υπόλοιπα είναι ασκήσεις σε λογιστικά φύλλα. 

Η πολιτική λύση όμως θέλει και "πολιτικά" ανταλλάγματα. 

Αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία (ήδη το δέχθηκαν ασμένως Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία), επιτροπεία, αλλαγή εκ βάθρων όλης της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. 

Η όποια σοβαρή ονομαστική μείωση του χρέους μπορεί να προκύψει "εξ ιδίων". Δηλαδή, δημόσια περιουσία, δραματική μείωση των δαπανών, πλεονάσματα.

Εάν τα παραπάνω είναι έστω και κατά προσέγγιση σωστά, όσοι τοποθετούνται για την πανευρωπαϊκή λύση με κοινοτική αλληλεγγύη και τα σχετικά, πρέπει να καταθέτουν και τους πολιτικούς όρους για κάτι τέτοιο και κυρίως να τους συμπεριλάβουν στη συλλογιστική τους. 

Όσοι τοποθετούνται κάθετα ή πλαγίως κατά των αποκρατικοποιήσεων (ή της άμεσης εκμετάλλευσης της δημόσιας περιουσίας) πρέπει επίσης να καταθέτουν και την εναλλακτική τους για τη μείωση του χρέους.