Η φετινή 4η Μπιενάλε Θεσ/νίκης είναι το εικαστικό γεγονός της χρονιάς!

Τι είδαμε στην 4η Biennale Θεσ/νίκης; Συνέντευξη με την Κατερίνα Κοσκινά

της Βασιλίκας Σαριλάκη από το art noise

Πήγαμε, είδαμε κι αποφανθήκαμε. Η φετινή μπιενάλε Θεσ/νίκης είναι το εικαστικό γεγονός της χρονιάς! Η δυναμική παρουσία της κεντρικής έκθεσης υπό την επιμέλεια της διεθνούς φήμης επιμελήτριας Adelina von Furstenberg, αλλά και οι εκθέσεις των 5 σημαντικότερων μουσείων της Θεσ/νίκης όπως και οι υπόλοιποι φορείς υπο την γενική διεύθυνση της Κατερίνας Κοσκινά που ηγείται του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, διοργανωτή της μπιενάλε έκαναν πραγματικά πολύ εντυπωσιακή δουλειά. Το Art Noise συζήτησε μαζί της κι είχε πολλά αλλά κι ενδιαφέροντα πράγματα να μας πεί..

Συνέντευξη: Βασιλίκα Σαριλάκη

Βασιλίκα Σαριλάκη: Κατερίνα, κάνοντας μια πρώτη αποτίμηση της 4ης μπιενάλε που μόλις ξεκίνησε έχω την εντύπωση πως είναι η κορυφαία εκδήλωση τέχνης της χώρας αυτήν την στιγμή. Κι αυτό γιατί κατάφερε να κατοχυρώσει έναν θεσμό συνεργασίας των 5 σημαντικότερων μουσείων, με την πλειονότητα των πολιτιστικών ιδρυμάτων της συμπρωτεύουσας, με την στήριξη του Δήμου Θεσ/νίκης και να συνδεθεί ακόμη και με το Φεστιβάλ κιν/φου. Αλλά πέρα από όλα αυτά, το βασικότερο δηλ. η ποιότητα των εκθέσεων που είδα είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Μπορούμε επομένως να πούμε πως η φετινή μπιενάλε είναι η μεγαλύτερη και η καλύτερη που είχαμε ποτέ;

Κατερίνα Κοσκινά: Προσωπική μου εκτίμηση, –όσο αντικειμενική μπορώ να είμαι- είναι πως ναι η φετινή μπιενάλε είναι η πιο ολοκληρωμένη από τις προηγούμενες.

Β. Σ. Στην Ελλάδα όπως είναι γνωστό η συνεργασία ειδικά τόσων πολλών φορέων αλλά και η μεταξύ τους συνεννόηση είναι δύσκολη.. Εσύ πως τα κατάφερες; Αυτό έγινε σταδιακά; Και ποιές είναι οι περαιτέρω προοπτικές;

Κ. Κ. Η σημερινή εποχή επιβάλλει τις συνέργειες. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να συνεχίσουμε να δρούμε και να παράγουμε παρά μόνο μέσα από συνέργειες και συνεργασίες. Πέρα από αυτό, η δική μας προσπάθεια έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια. Ούτως ή άλλως από την πρώτη κιόλας μπιενάλε υπήρχαν συνεργασίες με φορείς και μουσεία. Αυτές με τα χρόνια εδραιώθηκαν, πολλαπλασιάστηκαν, και πριν από δύο χρόνια, όπως ξέρεις, υπογράψαμε συνεργασία τα 5 σημαντικότερα μουσεία της πόλης. Το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, θέλοντας να τιμήσει αυτήν την συνεργασία την τρίτη μπιενάλε την έκανε ως συμπαραγωγή με τα άλλα μουσεία (παρόλο που είναι ο αποκλειστικός δικαιούχος της χρηματοδότησης), και φέτος συνεχίσαμε την συνεργασία μας, όντας μεν οι μόνιμοι οργανωτές, αλλά με την σύμπραξη των άλλων μουσείων και την στήριξη του Δήμου Θεσ/νίκης. Και με την σύμπραξη εννοώ ότι δίνεται έμπρακτα η δυνατότητα στα άλλα 4 μουσεία να παράξουν την δική τους έκθεση, το καθένα σε συνάφεια με τους στόχους και το αντικείμενό του, διαθέτοντας ένα σημαντικό ποσό από την χρηματοδότησή μας. Όπως καταλαβαίνεις δεν είναι εύκολο, ούτε εξυπακούεται, αλλά είναι σημαντικό , διότι η … ισχύς εν τη ενώσει! Επιπλέον, συνεχίζεται η παρουσίαση έργων της κεντρικής έκθεσης στους χώρους των άλλων μουσείων..

Β. Σ. Υπήρξαν συνάδελφοι τεχνοκριτικοί από το εξωτερικό αλλά και καλλιτέχνες που σε μια συζήτηση που κάναμε στην Θεσ/νίκη έλεγαν ότι η δική μας μπιενάλε είναι καλύτερη κι από της Κωνσταντινούπολης που τρέχει αυτήν την στιγμή και που όπως ξέρεις είναι και παλιότερη από την δική μας αλλά και ανερχόμενη γενικά..Αν λοιπόν θέλαμε να κατατάξουμε την δική μας μπιενάλε σήμερα στον γενικό χάρτη των μπιενάλε που θα την βάζαμε;

Κ. Κ. Είναι πολύ δύσκολο να απαντήσω καταρχήν γιατί δεν έχω δει την φετινή μπιενάλε της Κων/λης. Αυτό που θα σου πω όμως, μια και μου δίνεις την δυνατότητα είναι, πως για δεύτερη φορά συνεργαζόμαστε τόσο με την μπιενάλε της Κων/λης όσο και με την μπιενάλε της Λυών με στόχο την αμοιβαία προβολή των δράσεών μας. Και με τις δύο παραπάνω μπιενάλε που είναι παλαιότερες από την δική μας έχουμε κοινά την αναφορά στην πόλη διεξαγωγής, την Μεσόγειο κι ότι έχουν χρηματίσει και στις δύο εξαιρετικοί θεωρητικοί ως επιμελητές, διευθυντές κλπ.

Όταν η τέχνη συμπάσχει, πενθεί και προφητεύει..

Β. Σ. Σε αυτήν την περίοδο της κρίσης που περνάμε τι μπορεί να αποφέρει η μπιενάλε ειδικά στην πόλη της Θεσ/νίκης σε επίπεδο επισκεψιμότητας, τουρισμού αλλά και σε ένα πεδίο προβληματισμού; Θυμάσαι το βράδυ των εγκαινίων που κάνατε όλοι αναφορά στην δολοφονία του Παύλου Φύσσα, τόσο εσύ, όσο κι η Adelina von Furstenberg αλλά κι ο δήμαρχος ο κος Μπουτάρης..

Η 4η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, μεγαλύτερη και καλύτερη από ποτέ

"Όχι στη χαριτωμένη, διασκεδαστική τέχνη, που προορίζεται για την ελίτ"

Η διεθνούς φήμης Αντελίνα φον Φίρστενμπεργκ είναι η επιμελήτρια της μεγάλης, κεντρικής έκθεσης της Μπιενάλε, με τίτλο "Παντού, αλλά τώρα". Μας εξηγεί τη φιλοσοφία της, μιλάει για τα προβλήματα που θίγει και σχολιάζει τις μεγάλες Μπιενάλε που προωθούν "διασκεδαστικούς", "εμπορικούς" καλλιτέχνες, σε αντίθεση με τη δική μας.

της Βασιλίκας Σαριλάκη* από την Εφημερίδα των Συντακτών

Η 4η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης είναι η μεγαλύτερη και καλύτερη που είχαμε ποτέ, αφού εξαπλώνεται στην πλειονότητα των ιδρυμάτων τέχνης της πόλης και διακρίνεται για την ποιότητά της. Μιλήσαμε με την επικεφαλής επιμελήτρια της κύριας έκθεσης της Μπιενάλε, που έχει τίτλο "Παντού, αλλά τώρα»". Είναι η Αντελίνα φον Φίρστενμπεργκ, διεθνούς φήμης επιμελήτρια και παραγωγός ταινιών, πρόεδρος της παγκόσμιας οργάνωσης "Τέχνη για τον κόσμο". Στην έκθεση που διοργάνωσε και που παρουσιάζεται κυρίως στο περίπτερο 6 της ΔΕΘ συμμετέχουν πάνω από 50 καλλιτέχνες από 25 χώρες, ξεκινώντας από τη Βραζιλία και την Κούβα και φτάνοντας ώς το Ιράν και την Ινδία.

• Ως επιμελήτρια της κεντρικής έκθεσης ποια θέματα θίγετε;

Η έκθεση αντανακλά το ιδιαίτερο ενδιαφέρον μου για τα μεσογειακά ζητήματα. Η Μεσόγειος τις τελευταίες δεκαετίες γέμισε βία, πολέμους, μόλυνση και κάθε είδους καταστροφές. Για μένα δεν είναι μόνον ωραίες, ηλιόλουστες παραλίες, αλλά επίσης νεκρά σώματα, μόλυνση και δραματικές καταστάσεις. Αυτό που ζήτησα από τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν ήταν να πουν την αλήθεια. Ολοι δεσμεύτηκαν να δείξουν την πραγματικότητα, γιατί για μένα η σύγχρονη τέχνη είναι ενδιαφέρουσα μόνον όταν προσεγγίζει και ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα του κόσμου των ανθρώπων – κι όχι μόνο στην αισθητική της αγοράς τέχνης, των φεστιβάλ τέχνης, των επιχειρήσεων κ.λπ. Η τέχνη μπορεί να επικοινωνήσει πολλές και σημαντικές αξίες.

• Στον κατάλογο αναφέρετε την οικονομική κρίση. Υποδηλώνει κάτι η έκθεση σχετικά με τη σημερινή μας κατάσταση; Κάτι που μπορεί να μας αλλάξει την κατεύθυνση ή να ανοίξει τα μάτια των ανθρώπων; Ή απλά θέλετε να υπενθυμίσετε στη σύγχρονη ευρωπαϊκή κουλτούρα κάτι που ενδεχομένως της ξεφεύγει, δηλαδή τη μεσογειακή συνθήκη;

Δουλεύω δεκαέξι χρόνια για έναν οργανισμό που ονομάζεται «Η Τέχνη του κόσμου», μια οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων που μέσα από τη σύγχρονη τέχνη αποκαλύπτει τα θετικά και αρνητικά πράγματα, που συμβαίνουν στις ανθρώπινες αξίες. Ως εκ τούτου, θέλω πραγματικά το κοινό που θα επισκεφθεί την Μπιενάλε να έρθει σε επαφή με τον κόσμο των καλλιτεχνών και να αναπτύξει μια βαθύτερη συνειδητοποίηση της κατάστασης σήμερα. Εγραψα το κείμενο του καταλόγου πριν από έξι μήνες και σήμερα η οικονομική κρίση στην Ελλάδα είναι ακόμη πιο σκληρή, υπάρχει έλλειψη ελευθερίας και βία στην Τουρκία και τη Συρία, ενώ η κατάσταση ειδικά στην Ανατολική Μεσόγειο έχει χειροτερέψει. Η Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης μπορεί να μιλήσει ανοιχτά για αυτά τα ζητήματα, πρώτα απ” όλα γιατί η Ελλάδα είναι μια ευρωπαϊκή χώρα που διαθέτει ελευθερία έκφρασης, αλλά και γιατί είναι μια χώρα που βρίσκεται μεν σε κρίση, αλλά δεν είναι η μόνη στην Ευρώπη. Η έννοια της Μεσογείου σήμερα έχει διευρυνθεί, έχει γίνει πιο καθολική, πιο διεθνής. Στόχος μας δεν είναι να προωθήσουμε αυτόν ή εκείνον τον καλλιτέχνη, αλλά να επικοινωνήσουμε κάποια μηνύματα.

• Μπορούν όντως οι Μπιενάλε -είτε διεξάγονται στη Βενετία, τη Θεσσαλονίκη ή την Τζακάρτα- να συνεισφέρουν σοβαρά σε μια αίσθηση μεγαλύτερης κατανόησης και διασύνδεσης μεταξύ των διαφόρων πολιτισμών ώστε να κάνουν τη διαφορά;

Ναι, μπορούν, υπό τον όρο ότι η επικοινωνία θα γίνεται σωστά, ότι δεν θα αφοσιώνεται αποκλειστικά και μόνο στην αγορά τέχνης ή στον κόσμο των συλλεκτών ή σε τρεις-τέσσερις επιμελητές ή φιλότεχνους. Οταν η επικοινωνία είναι ανοιχτή σε ένα ευρύτερο κοινό, η τέχνη μπορεί να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση των ανθρώπων σχετικά με το τι συμβαίνει, μπορεί να εξηγήσει τα πράγματα με άλλο τρόπο. Γιατί οι πολιτικοί δεν μπορούν να πουν πάντα τα πράγματα που μπορούν οι καλλιτέχνες. Οι καλλιτέχνες έχουν έναν τρόπο να εκφράζονται που μπορεί να προσφέρει μια ευρύτερη θεώρηση των προβλημάτων. Για παράδειγμα, δείτε κάτι παράξενο που συμβαίνει τώρα στην Τουρκία. Ο Ταγίπ Ερντογάν κάνει συνεχώς κριτική σε μερικούς καλλιτέχνες ακριβώς γιατί παλεύουν πραγματικά για την πολιτική ελευθερία.

• Οι «New York Times» έγραψαν για τη φετινή Biennale Βενετίας πως «Ο κ. Gioni ανακάτεψε την υψηλή κουλτούρα με τη χαμηλή, τους παλιούς καταξιωμένους με τους αυτοδίδακτους καλλιτέχνες και κάποια outsiders». Κι έτσι δεν χρειάστηκε να δούμε όλο τους ίδιους και τους ίδιους διάσημους αστέρες. Μήπως βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μιας κατάστασης όπου είναι δυνατή η απομάκρυνσή μας από το γνώριμό μας star system;

Ναι. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τον κινηματογράφο. Υπάρχει ο εμπορικός, αλλά υπάρχουν και οι ανεξάρτητοι κινηματογραφιστές. Σήμερα, όλο και περισσότερο οι μεγάλες Μπιενάλε, όπως της Βενετίας, λειτουργούν στην πραγματικότητα σαν το Χόλιγουντ. Ξέρετε… Βάζουν Τζεφ Κουνς, Ντάμιεν Χιρστ, Μαουρίτσιο Κατελάν, μια κατηγορία ανάλογη με τους κινηματογραφιστές τύπου Σπίλμπεργκ, δηλαδή εμπορικούς. Επειτα έχουμε τους ανεξάρτητους κινηματογραφιστές, που ονομάζουν το σινεμά ERF (που σημαίνει Πειραματική Σκέψη). Αυτοί παράγουν επίσης πολύ υψηλής ποιότητας έργο, αλλά δεν συμμετέχουν πάντοτε σε μια Μπιενάλε A΄ κλάσεως, όπως η Βενετία. Ετσι, η Μπιενάλε της Θεσσαλονίκης μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο. Οι 52 καλλιτέχνες της βασικής έκθεσης είναι σημαντικοί, αν και λιγότερο επώνυμοι, αν εξαιρέσουμε βέβαια τη ...