Ένα ακόμη κόμμα ή κάτι διαφορετικό; Η συζήτηση που άνοιξε ο Αλέξης Τσίπρας

Τα κόμματα ήταν κάποτε απολύτως απαραίτητα και για πολλούς λόγους. Κάλυπταν πολλαπλές ανάγκες οργάνωσης, επικοινωνίας, συντονισμού και αποτελεσματικών δράσεων των κινημάτων που εξέφραζαν - συχνά ήσαν και απόλυτα ταυτισμένα μαζί τους. 

Σήμερα παρακμάζουν υποβαθμισμένα σε γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, σκηνικά δήθεν δημοκρατικής λειτουργίας, ρινγκ εσωκομματικών αντιπαραθέσεων. Από εθελοντικές συλλογικότητες έχουν γίνει επαγγελματικά σωματεία πολιτικών συμφερόντων με αμειβόμενα στελέχη. Το κοινοβουλευτικό σύστημα έχει προσφέρει πολλά στην παρακμή ζωντανών σχηματισμών με τις καλές αμοιβές των βουλευτών και την σύντομη συνταξιοδότησή τους μετά από δυο τρεις θητείες στη Βουλή. Τα κίνητρα του να μπεις στο κόμμα ή την πολιτική έχουν αλλάξει: καλό εισόδημα, εύκολη δουλειά, έξοδος από την εργασιακή μέγγενη και την ανασφαλή καθημερινότητα των πολλών. 

Αυτό που συνέβη και με την πρώτη ασκήσασα πολιτική, την Εκκλησία και τους αμειβόμενους από το κράτος, ιερείς. Από εθελοντές στις αρχαίες θρησκείες (πχ ελληνική) και προβεβλημένοι από την κοινότητά τους λόγω ηθικών προσόντων, έγιναν επαγγελματίες που αμείβονται για τις υπηρεσίες τους και από το κράτος και από τον πιστό-πελάτη. Και με κίνητρο την επαγγελματική εξέλιξη...

Επιστρέφοντας στα κόμματα, βλέπουμε διάτρητα πόθεν έσχες των πολιτικών με κατακόρυφη αύξηση των περιουσιών τους χάρη στα πολιτικά τους αξιώματα, ειδικά όταν το κόμμα τους έχει ασκήσει εξουσία. Και στην δημοκρατική παράταξη. Βλέπουμε αποχωρήσεις χωρίς παράδοση του βουλευτικού εισοδήματος, βλέπουμε κομματικές μετατοπίσεις και στοιχίσεις πίσω από ηγέτες με μόνο κριτήριο την δυνατότητα να εκλεγούν πρώτη φορά ή και ξανά, βουλευτές...

Το ζήτημα λοιπόν σήμερα, που εύλογα δεν βάζει κανείς και καμία πολιτικός στο τραπέζι, είναι το τι χρειαζόμαστε τα κόμματα εκτός από τις εκλογές. Ειδικά στην αριστερά που ενδιαφέρεται πρώτιστα για την συλλογική δημοκρατική λειτουργία ενός κινήματος, την ανάδειξη ηθικών και ταλαντούχων στελεχών και τον δημοκρατικό έλεγχο των αντιπροσώπων. Που αντίθετα σήμερα με μια εκλογή παίρνουν την έδρα και την βάζουν στην τσέπη τους, ότι και να έχουν υπογράψει με τον φορέα που τα επέλεξε...

Αυτό λοιπόν το ζήτημα έβαλε εσχάτως με τις τοποθετήσεις του ο Αλέξης Τσίπρας, μετά από μια θητεία 16 χρόνων που περιλάμβανε Προεδρία κόμματος, βουλευτικό αξίωμα και Πρωθυπουργία. Και άνοιξε μια κουβέντα ασχέτως αν τα υπόλοιπα στελέχη της αριστεράς, έκαναν ότι δεν άκουσαν τίποτα σχετικό.

Μερικές μάλλον χρήσιμες διαπιστώσεις:

1. Μια υπηρεσία των κομμάτων (και των εφημερίδων τους καθημερινά) ήταν η πληροφόρηση και ενημέρωση του κόσμου για το τι συμβαίνει γύρω του ή και μακριά του. Με την σημερινή διάδοση του διαδικτύου και των πλατφορμών του που πληροφορούν σε πρώτο χρόνο ακόμη και με ζωντανή εικόνα, έχει αχρηστευθεί αυτή η λειτουργία και μαζί της οι κομματικές εφημερίδες ακόμη ακόμη και η ειδησεογραφία των μεγάλων ΜΜΕ. Το μόνο που χρειαζόμαστε πλέον είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των απόψεων κάτι που η κομματική πειθαρχία συχνότατα δεν επιτρέπει.

2. Μια άλλη υπηρεσία των κομμάτων ήταν η αυτόνομη δημοκρατική λειτουργία των πολιτών, ειδικά σε περιόδους αυταρχικών κυβερνήσεων και καθεστώτων. Αυτό σήμερα το προσφέρουν τα κινήματα με τις ανοιχτές συνελεύσεις και τον ακτιβισμό τους ενώ τις συνεδριάσεις σε κλειστά δωμάτια χωρίς κινητά τις χρειάζονται μόνο όσ@ το έχουν ανάγκη αυτό για λόγους νόμιμης ή παραβατικής αδιαφάνειας.

3. Η ανάδειξη στελεχών έχει γίνει πλέον ανοικτή σε όσ@ ενδιαφέρονται και δέχονται τις βασικές αρχές ενός πολιτικού κινήματος και το ίδιο και η αυτόματη εγγραφή μέλους με την συμμετοχή σε κάποια εκλογή. Και παρότι πολλοί στην αριστερά θεωρούν ότι η δημόσια εκλογή ηγεσιών από την βάση γίνεται αιτία υφαρπαγής της κομματικής εξουσίας από οργανωμένες μειοψηφικές ομάδες (και εν μέρει έχουν δίκιο), ξεχνούν ότι στην εποχή του διαδικτύου τέτοιες διαδικασίες είναι μονόδρομος.

4. Η κλειστή λειτουργία των κομματικών ηγεσιών, μακριά από τον έλεγχο των ίδιων των μελών, αντιγράφει στην εποχή μας το κοινοβουλευτικό σύστημα: "άπαξ εκλογή και μετά κάνουμε ότι θέλουμε μέχρι την επόμενη όπου μπορείτε; να μας αλλάξετε". Και αυτό προκαλεί την οργάνωση των διαφωνούντων σε οργανωμένες φράξιες με μοναδικό σκοπό την πρόωρη εναλλαγή στην ηγεσία. Μερικά κόμματα βάζουν θητείες και κάνουν συνέδριο κάθε χρόνο για να μειώσουν την αυτονομημένη λειτουργία της ηγεσίας, αλλά τα αποτελέσματα είναι πενιχρά όσο δεν υπάρχει ανακλητότητα σε πρώτο χρόνο και ανανεούμενη επιλογή αντιπροσώπων με βάση την αξία τους και την δημοκρατικότητά τους και όχι τύποις με θητείες και κουραστικές εκλογοδιαδικασίες. Με λίγα λόγια, όσο δεν υπάρχει η ανέφικτη άμεση δημοκρατία σε κόμμα και κοινωνία.

Μπορεί άραγε να οργανωθεί ένα πολιτικό κίνημα χωρίς κόμμα; Το ζήτημα της ηγεσίας είναι το πιο εύκολο, αφού υπάρχουν πλέον εύχρηστες διαδικασίες ανανέωσης της εμπιστοσύνης σε κατάλληλα άτομα για αντιπροσώπευση. Αρκεί να λειτουργούν φυσικά.

Ποιοι όμως θα παίρνουν τις τακτικές αποφάσεις καθημερινά; Χρειάζονται ευέλικτες ομάδες με συντονισμό μεταξύ τους και τακτική λογοδοσία που όμως δεν θα γίνονται δικαιολογία ανάδειξης μονιμάδων και γραφειοκρατίας; Και ποιοι θα είναι αυτοί που θα εκλέγουν τους παραπάνω; Τα ενεργά μέλη, τα εγγεγραμμένα ή αυτά που θα εγγράφονται εθελοντικά πριν από κάθε απόφαση;

Αυτά είναι τα ερώτηματα που πρέπει να απαντηθούν σήμερα. Είναι δύσκολα αλλά ουσιώδη. Δεν είναι δεδομένες οι απαντήσεις πλέον. Η αυτόματη επανάληψη της μεθόδου "φτιάχνω ένα νέο κόμμα και κάνω συνέδρια κάθε τρία χρόνια" θα φέρει τα ίδια αρνητικά αποτελέσματα: για λίγο ακμή, μετά συμμετοχή στην εξουσία, διάσπαση από δυσαρεστημένους και παρακμή. Έναν νέο κύκλο αποτυχίας, όπως έγινε πχ με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ή με τις διασπάσεις του όπου υπήρξε τυφλή επανάληψη της μεθόδου.

Η αριστερά δυσκολεύεται να κάνει αληθινούς απολογισμούς και δημιουργική αυτοκριτική όσο δεν αλλάζει ξεπερασμένες θεωρίες. Το "κόμμα νέου τύπου" έχει περάσει οριστικά στην ιστορία. Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός επίσης. Οι τάσεις και τα ρεύματα ιδεών δεν ανθίζουν σε ένα γραφειοκρατικό περιβάλλον - μοιραία μετατρέπονται σε μόνιμες φράξιες, κομματικούς κλώνους και ατελείωτες μπάμπουσκες. 

Η αριστερά χρειάζεται ανανέωση στον τρόπο του οργανώνεται και δρα. Μέχρι τώρα ανανέωση γινόταν μόνο στο πρόγραμμά της - όλα τα άλλα γινόντουσαν με τον αυτόματο πιλότο του λενινιστικού κομματικού ιδεώδους. Οι ανοικτές θάλασσες είναι φυσικά πάντα εκεί - αλλά θέλουν γενναιότητα, αλτρουισμό και αλληλοβοήθεια. 

Με αυτήν την έννοια, η συζήτηση που άνοιξε ο Αλέξης Τσίπρας είναι καίρια και καλό είναι τα μπαρουτοκαπνισμένα στελέχη της αριστεράς που δογματίζουν αφόρητα, να βγουν από τα αμπριά του διαρκούς εμφυλίου τους και να παίξουν ανοιχτά μπάλα μπροστά στο αιώνιο κοινό τους. Εκείνο της αντίστασης στον απίστευτα επεκτατικό, διαβρωτικά ολοκληρωτικό καπιταλισμό.  Να παίξουν για την αλλαγή. Με 10 καίριες δημοκρατικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Προφανώς στην πλευρά που τους αναλογεί στα πλαίσια της δυαδικής εξουσίας, κράτους και κινημάτων. Και με σεβασμό στην αυτονομία των κινημάτων και μόνιμο διάλογο μαζί τους. 

Αυτά μπορεί να τα κάνει ένα ακόμη κόμμα;

η αριστερή στρουθοκάμηλος

Πέτρος Παναρίτης: Μόνο αυτοί που είναι στα νεκροταφεία δεν κάνουν λάθη

"Ο Πέτρος Παναρίτης είναι σήμερα 90 χρονών. Πριν από μερικές μέρες, μια Κυριακή πρωί, μαζί με τον Γιώργο Μπουγελέκα και τον Πάνο Σκουρλέτη, τον επισκεφθήκαμε στο σπίτι του στην Αγία Βαρβάρα…"

Δύσκολο πράγμα να γίνει κανείς αριστερός

του Άγγελου Τσέκερη

Τα πέτρινα σπίτια στηρίζονται σταθερά πάνω σε λαξεμένα αγκωνάρια. Η αριστερά χτίστηκε πάνω σε ανθρώπους. Ανθρώπους που αφιέρωσαν την ζωή τους σε αυτήν, και που σήκωσαν πρόθυμα το βάρος μιας εποχής διώξεων και προσωπικών στερήσεων, χωρίς ποτέ να ζητήσουν τίποτα για τον εαυτό τους. Ένας από αυτούς τους ανθρώπους είναι ο Πέτρος Παναρίτης.

Ο Πέτρος Παναρίτης είναι σήμερα 90 χρονών. Πριν από μερικές μέρες, μια Κυριακή πρωί, μαζί με τον Γιώργο Μπουγελέκα και τον Πάνο Σκουρλέτη, τον επισκεφθήκαμε στο σπίτι του στην Αγία Βαρβάρα. Τον βρήκαμε να πίνει τον καφέ του με την «Εποχή» πάνω στο τραπέζι, ανοιχτή στην συνέντευξη του Χρήστου Μαντά. «Την Εποχή την διαβάζω κάθε Κυριακή» μας είπε. «Ξεκινάω πάντα από τον Γεωργούλα και τον Κλαυδιανό και μετά κάνω τις επιλογές μου..». Το μυαλό και η μνήμη του είναι πεντακάθαρα και η πολιτική του κρίση κοφτερή σαν ξυράφι. Για τις επόμενες δυόμισι ώρες κουβεντιάσαμε για όλα – για την ακρίβεια, αυτός μας μιλούσε και εμείς κρεμόμασταν από τα χείλη του.

Κυνηγημένος σαν αγρίμι

Ο Πέτρος Παναρίτης συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση και στον Δημοκρατικό Στρατό. «Στο Πρώτο Αντάρτικό ήταν αλλιώς, είχαμε τον κόσμο με το μέρος μας» μας είπε. Στον Εμφύλιο ήταν αντάρτης στον Πάρνωνα. Και ξεκίνησε να μας λέει το τι έζησε μετά την ολοκληρωτική εξουδετέρωση του ΔΣΕ.
Μας αφηγήθηκε τη στιγμή που μπήκε παράνομα στο χωριό του, κρυφά και από την ίδια του την μάνα, για να βρει ρούχα. Την ώρα που βρισκόταν κρυμμένος εκεί, άκουσε την καμπάνα να χτυπάει. Είχε έρθει ο μοίραρχος των Μολάων. Μάζεψε το χωριό στο καφενείο και τους είπε: «ο Πέτρος ο Παναρίτης ζει, δεν έχουμε στοιχεία ότι σκοτώθηκε. Η μάνα του πρέπει να ξέρει που βρίσκεται». Η μάνα του δεν ήξερε τίποτα και δήλωσε αδύναμη να βοηθήσει τις αρχές. Ήταν όμως πολλές οι μανάδες, μας είπε, που είχαν δώσει τότε τα παιδιά τους, πιστεύοντας ότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να τους σώσουν την ζωή. «Δεν μπορούσα να επικοινωνήσω με άνθρωπο. Δεν σε δεχότανε κανένας. Από τότε είδα ότι δεν υπάρχει ελπίδα. Έμαθα ότι οι άλλοι είχαν σκοτωθεί και λέω μοναχός μου είμαι τώρα…»

Η ομάδα του, τρεις άνθρωποι όλοι κι όλοι, επιβίωνε τρώγοντας σταφύλια και αχλάδια, με λάδι που έπαιρνε από τα ξωκλήσια. Όταν, μετά από μία ενέδρα, η ομάδα διαλύθηκε, έζησε μόνος του στην περιοχή, πέντε μήνες, κυνηγημένος σαν αγρίμι. Τα αχλάδια και τα σταφύλια είχαν τελειώσει, γιατί έμπαινε πλέον ο χειμώνας του ‘49, και ο Πέτρος ζούσε βράζοντας λίγο στάρι με ελάχιστο λάδι. «Όπλο δεν είχα, πια», μας είπε. «Κρατούσα, μόνο, επάνω μου μια χειροβομβίδα Μιλς, για την περίπτωση που θα κινδύνευα να πέσω στα χέρια τους. Και άρχισα να γράφω ημερολόγιο». 

Όταν κατάλαβε ότι δεν είχε άλλη επιλογή, αποφάσισε να παραδοθεί. Είχε ήδη δοθεί αμνηστία για τους μαχητές του ΔΣΕ που θα παρουσιάζονταν στις αρχές. Μετά από πορεία τριών ημερών, μέσα από ρέματα, και αποφεύγοντας τα κατοικημένα μέρη, έφτασε, εξαντλημένος από την πείνα, στο Λεωνίδιο, όπου ο τοπικός μοίραρχος της Χωροφυλακής ήταν γνωστός ως αδέκαστος και καλός άνθρωπος, τουλάχιστον για τα δεδομένα και το κλίμα της εποχής. Παρουσιάστηκε, αφού προηγουμένως είχε κρύψει το σακίδιο με το ημερολόγιο και τα προσωπικά του αντικείμενα.

Του ανακοίνωσαν ότι, την επόμενη ημέρα, ένα απόσπασμα θα τον συνόδευε για να υποδείξει τα σημεία όπου κρυβόταν. Κατάλαβε ότι ήταν σχέδιο δολοφονίας. Ήξερε ότι αν βγει έξω από το Λεωνίδιο θα τον σκοτώσουν, με το πρόσχημα ότι προσπάθησε να δραπετεύσει. «Έβαλα μια φωνή για να ακουστώ έξω: Παρουσιάστηκα, είμαι αμνηστευμένος και έχω απαίτηση από τον μοίραρχο να με στείλει στην Τρίπολη!». Το βράδυ ήρθε στο κελί του ο ίδιος ο μοίραρχος με μια γυναίκα από κάποια θρησκευτική οργάνωση. Του έφεραν λίγο φαγητό και ο μοίραρχος τον διαβεβαίωσε ότι την άλλη μέρα θα τον στείλει στην Τρίπολη. Με καράβι, από το λιμανάκι του Τυρού μέχρι το Ναύπλιο και από εκεί οδικώς. Ο ίδιος θα τον συνόδευε μέχρι τον Τυρό.

Ο δρόμος για τη φυλακή

«Την άλλη μέρα με πήρανε για το Ναύπλιο» μας λέει. «Στην κεντρική πλατεία του Λεωνιδίου είχε μαζευτεί ένα σωρό κόσμος για να δει το «θηρίο». Αλλά ένιωσα ένα χέρι να γλιστράει στην τσέπη μου και αργότερα βρήκα εκεί λίγα χρήματα. Δεν ξέρω ποιος χριστιανός ήταν..». Στον Τυρό, όπου επρόκειτο να επιβιβαστούν στο καράβι, κάποιος του επιτέθηκε με ένα ξύλο. Ευτυχώς τον πήρε ξώφαλτσα, δεν τον πέτυχε στο κεφάλι. Ο μοίραρχος τότε έβγαλε το πιστόλι του. «Φύγε από δω. Όταν αυτός ο άνθρωπος ήταν ελεύθερος, κανείς σας δεν πήγαινε επάνω να τον αντιμετωπίσει..». Και έδωσε εντολή να βγάλουν, για το υπόλοιπο ταξίδι, από τον Πέτρο, τις χειροπέδες.«Μόλις μπήκαμε στο καραβάκι», αφηγείται, «κοίταγα αυτά τα έλατα, τον Πάρνωνα και μ’ έπιασε κατάθλιψη.. Σας αποχαιρετώ, λέω… Δεν ξέρω αν έκανα καλά ή δεν έκανα, αλλά άλλη επιλογή δεν είχα..»
Στο Ναύπλιο τον έκλεισαν στο Τμήμα Μεταγωγών. «Είχε νερό κάτω. Τη νύχτα, ένα χέρι μπήκε από το παραθυράκι και είχε εφημερίδες και λίγο ψωμάκι. Αλλά το πρόσωπο δεν το έβλεπα, ήταν χωροφύλακας. Πάρτες, μου είπε. Θα τις βάλεις μέσα από τα ρούχα σου και θα ακουμπήσεις στον τοίχο. Και δεν θα πάθεις τίποτα. Και αν αύριο, που θα σε διώξουν για την Τρίπολη, είμαι εγώ μαζί σου, μην φοβάσαι, δεν θα σε πειράξει κανένας. Αλλά το πρόσωπό του, δεν το είδα ποτέ…» Στο ταξίδι τον έβριζαν και τον απειλούσαν. Όταν στην Τρίπολη τον παρέδωσαν στον Πετσόπουλο, αυτός, βλέποντάς τον εξαϋλωμένο από τις στερήσεις και τις κακουχίες, είπε «Ρε σεις, τα κόκκαλα μου φέρατε εδώ;»Παρά το γεγονός ότι ήταν αμνηστευμένος, τον έκλεισαν στην φυλακή. «Μου φάνηκε παράδεισος» μας είπε. «Βρήκα επιτέλους ρούχα, και ανθρώπους να μιλήσω. Ήμουν σε έναν θάλαμο σαράντα ατόμων. Ο μόνος του δημοτικού ήμουν εγώ..». Μας περιέγραψε την συστολή που ένιωθε, να πάρει μέρος στις οργανωμένες συζητήσεις, να μιλήσει μπροστά σε μορφωμένους ανθρώπους, δικηγόρους, δασκάλους γεωπόνους… Κάποιος Χριστόπουλος, δικηγόρος από την Καλαμάτα, τον παρότρυνε να τους πει ένα κομμάτι από την ζωή του στο βουνό. Τους είπε την ιστορία με τον καθρέφτη. «Δεν ήξερα πως είμαι, όταν είχε φεγγάρι πήγαινα σε μια ποτίστρα που ποτίζανε τα γίδια και προσπαθούσα να δω πως είμαι. Μαλλιά, γένια, ψείρες. Σε ένα σημείο που είχαμε κρύψει λίγο λάδι, βρήκα εκείνον τον καθρέφτη. Τον πήγα στο λημέρι μου, και με μια ψαλίδα που κουρεύανε τα πρόβατα, έκοψα τα μαλλιά μου και τα γένια μου. Χαρά μεγάλη..». «Φοβήθηκα ότι θα με κοροϊδέψουν», μας είπε, «αλλά αυτοί είχαν καθηλωθεί. Μην υποτιμάς τον εαυτό σου, συνέχισε, μου είπε ο Χριστόπουλος. Κατάλαβα με ποιους ήμουν, ποιος ήμουν εγώ. Από τότε μου ζήτησαν να τους λέω κάθε βράδυ μια ιστορία από αυτά που είχα περάσει…»

Η ζωή συνεχίστηκε

Αργότερα, που αποφυλακίστηκε, ήρθε στην Αθήνα. Οργανώθηκε στο παράνομο κόμμα. Λόγω προβλημάτων με τα μάτια του, οι γιατροί του απαγόρευσαν να δουλέψει στην οικοδομή, Έτσι έπιασε δουλειά σαν υπάλληλος, με μισό μεροκάματο σε μια ΕΒΓΑ, πίσω από το ΙΚΑ της οδού Πειραιώς. Μας μίλησε για τον μακρονησιώτη κουρέα που γνώρισε εκεί και ο οποίος τον έφερε σε επαφή με τον Τάσο Λειβαδίτη. «Ήρθε ο Λειβαδίτης στο μαγαζί και με βρήκε. Πηγαίναμε στο μαγαζάκι μιας γυναίκας, εκεί κοντά, είχε δύο παιδιά μακρονησιώτες. Είχε ένα τηγάνι, ελιές, ρέγκες, πίναμε ένα κρασί και μιλούσαμε». Ο Λειβαδίτης άκουγε τις ιστορίες του Πέτρου, είχε εντυπωσιαστεί από την πεντάμηνη μοναχική επιβίωση του αντάρτη στον Πάρνωνα. Όταν άκουσε για το ημερολόγιο, ζήτησε από τον Πέτρο να του το πάει. «Το είχα κρύψει σε έναν τενεκέ και είχα βάλει μια πέτρα από πάνω. Είχαν μπει τα ποντίκια και δεν είχαν αφήσει τίποτα! Αλεύρι! Ο Λειβαδίτης που το περίμενε, στενοχωρήθηκε. Τι να κάνουμε. Η ζωή συνεχίστηκε ..»

Έτσι έγινα θεατρόφιλος

Μας διηγήθηκε πώς απέκτησε επαφή με τον κινηματογράφο και το θέατρο. «Θέλαμε να πάμε σε θέατρο, σε κινηματογράφο, να δούμε τι είναι. Και λέω σε έναν, ρε συ, άμα κονομήσουμε καμιά δεκάρα, να πάμε να δούμε πως είναι εκείνος ο κινηματογράφος. Ήμουν 32 χρονών παιδί τότε. Απέναντι από τη Λυρική Σκηνή παιζόταν ένα έργο της Βαλάκου. Αλλά ντρεπόμασταν να πάμε να βγάλουμε εισιτήριο. Δεν είχαμε ξαναπάει, δεν ξέραμε πώς γίνεται. Μου άρεσε πολύ. Δούλευε το μυαλό. Μετά πήγα και σε ένα θέατρο. Εκεί πήγα μόνος μου. Πήγα στο Εθνικό και είδα ένα έργο του Ο’ Νηλ. Ο ταμίας κατάλαβε ότι δεν είχα ξαναπάει σε θέατρο και με πήγε και με έκατσε στην θέση μου. Και έγινα θεατρόφιλος…». Και, ακόμα, μας είπε ότι αγόραζε βιβλία από τα παλαιοπωλεία –λόγω οικονομικής κατάστασης. Και, στο σημείο εκείνο, άνοιξε μια παρένθεση για να μας εξηγήσει πόσο νόημα μπορούσε να βρει ένας αριστερός στην «Χοντρομπαλού» του Γκι Ντε Μοπασάν.Μας μίλησε για το πώς τάχθηκε με το ΚΚΕ Εσωτερικού. Για τις αμφιβολίες που είχαν γεννηθεί μέσα του, ήδη από το βουνό, όταν έγινε το ρήγμα του Τίτο με τον Στάλιν. Για τις επιτυχίες του σοσιαλισμού, που διάβαζε στην προδικτατορική «Αυγή», τα πενταετή πλάνα και τις κατακτήσεις, πράγματα που χωρίς σχετική κριτική συζήτηση του δημιουργούσαν έντονη την αίσθηση της προπαγάνδας. «Όταν, στην Δικτατορία, διάβασα την απολογία του Δρακόπουλου, στη δίκη με τον Παρτσαλίδη, ήμουν ήδη έτοιμος. Και τάχθηκα αμέσως με το ΚΚΕ Εσωτερικού..»

Δεν απογοητεύτηκα, ούτε απογοητεύομαι

Αναφέρεται με αγάπη στον Γιάννη Μπανιά, τον Νίκο Αθανασάκο, τον Παναγιώτη Καραντινό. Μας μίλησε πάρα πολύ για τη διάσπαση του ΚΚΕ Εσωτερικού, το 1986. «Θυμάμαι, σε μια προσυνεδριακή συζήτηση, κάποιον που είπε: Μπορεί να συμφωνώ σε πολλά με τον Κύρκο, αλλά αν δεν πάρετε αυτό το μαχητικό κομμάτι του κόμματος που αφήνετε απέξω, δεν θα μπορέσετε να προχωρήσετε. Όλο το μαχητικό κομμάτι είναι έξω από το σχέδιό σας..». Η διάσπαση του κόμματός του, του ΚΚΕ Εσωτερικού είναι χαραγμένη μέσα του. «Με τη διάσπαση, εγώ συνέχισα να είμαι ΚΚΕ Εσωτερικού. Εγώ παρέμεινα. Δεν απογοητεύτηκα. Ούτε απογοητεύομαι.»Η κουβέντα ήρθε κάποια στιγμή στα σημερινά. Προσεγγίζει την κατάσταση με νηφαλιότητα και αποφασιστικότητα: «Επιφυλάξεις έχω. Αλλά δεν είναι μικρό πράγμα εκεί που έφτασε η Αριστερά στην Ελλάδα. Μέσα σε αυτή την κρίση να κυνηγάνε τον ΣΥΡΙΖΑ θεοί και διαβόλοι και όμως να αντέχει, να στέκεται στα πόδια του… Πουθενά αλλού στον κόσμο δεν έχει φυτρώσει η Αριστερά. Να δούμε… Και αδυναμίες υπάρχουν και λάθη θα γίνουν. Μόνο αυτοί που είναι στα νεκροταφεία δεν κάνουν λάθη. Το θέμα είναι να αναγνωρίζουμε τα λάθη και να τα διορθώνουμε. Βήμα βήμα, θα βρεθεί η άκρη… Ο αριστερός, τα δύσκολα προβλήματα κάθεται και λύνει. Όταν πλησίαζε η Απελευθέρωση, εκεί στην Τρίπολη, εμφανίστηκαν 150 να πάρουνε όπλο. Αλλά όταν ξεκινήσαμε για μάχη, μείναν 15. Έτσι είναι. Στα εύκολα πάμε όλοι μαζί, στα δύσκολα είναι το πρόβλημα. Αλλά ένα πράγμα δεν μπορώ να συγχωρήσω: το μίσος που βγάζουν αυτοί που έφυγαν. Κριτική να κάνουν. Βεβαίως. Αλλά όχι μίσος και κακία. Όταν τους βλέπω στην τηλεόραση τους κλείνω».Μιλάει με τρυφερότητα για τον Βούτση, την Φωτίου, τον Φίλη, τον Γαβρόγλου. Τους θυμάται από παιδιά, να τρέχουν με τα κουπόνια και στις πορείες του Πολυτεχνείου. Μας είπε για την χαρά που ένιωσε όταν είδε τον Σκουρλέτη να ανεβαίνει μαζί με τον Τσίπρα τις σκάλες του Προεδρικού Μεγάρου, για την ορκωμοσία της πρώτης αριστερής κυβέρνησης.

Δεν είναι εύκολο να γίνεις αριστερός

Ο Πέτρος Παναρίτης δεν έχει μέσα του χώρο ούτε για απάθεια ή παραίτηση, ούτε για αμφιβολία: «Αν έχεις καταλάβει το στόχο της Αριστεράς», μας είπε, «που θέλει να πάει, τι θέλει να κάνει, δεν κολλάς σε λεπτομέρειες. Το να γίνει κανείς αριστερός, είναι δύσκολο πράγμα. Δεν είναι εύκολο να γίνεις αριστερός, να αντέχεις αυτές τις κακουχίες, να παλεύεις. Άμα νιώσεις τι εστί αριστερά, είσαι γίγαντας. Νικάς πολλά πράγματα στη ζωή σου, μέσα σου.. Δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος, να σπαράσσεται η κοινωνία και να λες εγώ δεν είμαι με κανέναν. Ή πας με το καλό ή πας με το κακό…» Και συνεχίζει: «Εκείνο που πρέπει να κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ είναι να γειωθεί στους εργαζόμενους. Η δύναμη είναι ο λαός. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη δύναμη από τον λαό. Εκεί στέκεται ο ΣΥΡΙΖΑ, στο λαό. Εκεί είναι η συμμαχία του..»Δεν καταλάβαμε πώς πέρασε η ώρα και έφτασε η στιγμή να τελειώσει η συζήτηση. Όταν φύγαμε νιώθαμε ξαναγεννημένοι, η επαφή μαζί του μάς είχε γεμίσει ενθουσιασμό. Όταν μας αποχαιρέτισε και μας έσφιξε το χέρι, ο Πέτρος Παναρίτης επανέλαβε άλλη μια φορά, για να το βάλουμε στο μυαλό μας: «Δεν μπορούμε να κάνουμε πίσω. Αλλά πρέπει να ξέρουμε που θέλουμε να πάμε».


πηγή η εποχή

Πως οι εταιρείες δημοσκοπήσεων μετατρέπονται σε ...οίκους αξιολόγησης

ο αυριανός πρωθυπουργός...* 

Υπάρχουν ανάμεσα στις τόσες εταιρείες δημοσκοπήσεων και δυο που σύμφωνα με όσα ξέρουμε -οι παροικούντες την Αριστερά-  "πρόσκεινται πολιτικά" στον χώρο του ΣΥΡΙΖΑ και ειδικώτερα στην πολιτική άποψη του Α. Τσίπρα. Πρόκειται για την Public Issue και την VPRC. Παλιά οι εταιρείες αυτές ήσαν μία. Έπειτα έγιναν δυο. Στην ίδια πάντα λογική.

Παλιοί Ρηγάδες οι διευθυντές τους δεν έχουν κανένα πρόβλημα, μέσα στα περιθώρια που τους αφήνει ο νόμος, να βοηθούν όσο μπορούν πολιτικά τον φιλικό τους χώρο. 

Με μια ιδιαιτερότητα. 

Για να το κάνουν αυτό πρέπει "να υπάρχουν" επαγγελματικά - ο χώρος του Συνασπισμού δεν επαρκεί για να τους "θρέψει" με τις λιγοστές του έως ανύπαρκτες παραγγελίες δημοσκοπήσεων. Ποιος μπορεί και το κάνει αυτό; Μα ο χώρος της κεντροδεξιάς και ο ...Σκάι. 

Έτσι, αν προσέξει κανείς,  δύο είναι διαχρονικά οι πολιτικοί χώροι που "ευνοούνται" από τις δημοσκοπήσεις των δύο εταιριών. Η ΝΔ και ο ΣΥΡΙΖΑ! 

Η πρώτη εμφανίζεται λίγο τονωμένη (για να είμαστε και εντάξει με τους εργοδότες) αλλά σε λογικά πλαίσια ενώ ο δεύτερος εκτοξεύεται στα ύψη. Μια απλά σύγκριση με τα νούμερα που δίνουν οι άλλες εταιρείες δείχνει το εξόφθαλμο μαγείρεμα/"επεξεργασία" που έχουν υποστεί κάθε φορά τα νούμερα χάριν του ΣΥΡΙΖΑ.

Φυσικά και όλες οι εταιρείες δημοσκοπήσεων παίζουν το παιχνίδι τους. 

Αλλά μια σύγκριση αναμεταξύ τους δείχνει ότι γενικά σπονσονάρουν μεν τους πελάτες τους αλλά κρατώντας τα προσχήματα και μια λογική απόκλιση μεταξύ τους. 

Αυτοί που δεν έχουν κανένα πρόβλημα να ασκήσουν "αγκιτάτσια και προπαγάνδα" μέσω των δημοσκοπήσεων είναι οι "σύντροφοί" μας. 

Η ανανεωτική αριστερά μπροστά στην ανάγκη υπέρβασης του σημερινού συντηρητικού status quo

του Ανδρέα Γιάνναρου*

"Η ανανεωτική αριστερά μάς τελείωσε; Όχι βέβαια"   Άγγελος Ελεφάντης

Η ανανεωτική αριστερά στην 40 χρονη και πλέον ιστορία της έχει επιβιώσει μέσα από διασπάσεις, συγκρούσεις, ιστορικές ήττες και ατέρμονες αναζητήσεις ..!

Ο μετασχηματισμός του κράτους, οι διακριτοί ρόλοι κράτους αγοράς, ο συνεχής προοδευτικός εκσυγχρονισμός, η αποκέντρωση εξουσιών, η αυτοοργάνωση, η άμεση δημοκρατία, η διαλεκτική μεταξύ μεταρρύθμισης και ριζοσπαστισμού και η ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών, η ανάπτυξη μαζικών αγώνων και η αυτονομία τους από την πολιτική, η πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης και ο μεταρρυθμισμός ως εργαλείο ανάλυσης για ριζικές αλλαγές και όχι ως πεδίο ενσωμάτωσης στους μηχανισμούς του κράτους αποτελούν τα θεμελειακά στοιχεία της πλούσιας όσο και προβληματικής διαδρομής της ανανεωτικής αριστεράς έτσι όπως συγκροτήθηκε μετά από την αποστέωσή της από τον δογματισμό!

Σήμερα ο χώρος αυτός υποστηρίζεται από τρία κόμματα ( ΣΥΝ, ΔΗΜΑΡ, ΑΚΟΑ ) αλλά στην ουσία δεν εκφράζεται από κανένα κυρίως λόγω της συγκεντρωτικής οργανωτικής τους δομής (άτυπος δημοκρατικός συγκεντρωτισμός με σκληρούς μηχανισμούς) αλλά και της παραγωγής ιδεών. 

Η κρατικιστική νοοτροπία της σε συνδυασμό με την παλαιομαρξιστική ανάλυση της όσον αφορά το ρόλο του έθνους κράτους, την αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας αλλά και το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης την έχουν μετατρέψει σε συνταξιούχο της πολιτικής. 

Σήμερα το δίπολο Αριστερά-δεξιά, πρόοδος -συντήρηση, μεταρρύθμιση-απορρύθμιση είναι περισσότερο επίκαιρο από ποτέ αρκεί να ορίσουμε ότι αριστερό σήμερα δεν είναι η υπεράσπιση συντεχνιακών ή άλλων ακραίων αιτημάτων αλλά η υπέρβαση του σημερινού status quo και η προώθηση νέων κοινωνικών μορφών οργάνωσης που προστατεύει τόσο την ατομικότητα όσο και την κοινωνική συνοχή, θα εμφορείται από τα ιδεώδη του σοσιαλισμού, ισότητα, χειραφέτηση, κοινωνική δικαιοσύνη αλλά και από τις αρχές του ευρωπαικού διαφωτισμού και πολιτικού φιλελευθερισμού, ατομικά δικαιώματα και πολιτικά δικαιώματα, ορθός λόγος και κράτος δικαίου. 

Ο σύντομος εικοστός αιώνας έδειξε ότι εκεί όπου προτάχθηκε η ισότητα έναντι της ελευθερίας, δημιουργήθηκε μεγαλύτερη ανισότητα, και εκεί όπου προτάχθηκε η ελευθερία έναντι της ισότητας δημιουγήθηκε μεγαλύτερη ανελευθερία. 

Γι αυτό και σήμερα είναι αναγκαία η προάσπιση των θεσμών της φιλελεύθερης αστικής δημοκρατίας απέναντι σε φαιοκόκκινα δεσποτικά καθεστώτα, και η διεύρυνσή της με μορφές άμεσης δημοκρατίας ( δημοψηφίσματα, συμμετοχικό προϋπολογισμό, ανακλητότητα, εναλλαγή θητειών ).
Απέναντι στον λαϊκισμό -αριστερόστροφο και δεξιόστροφο, και τον ελιτισμό και το νεποποτισμό που έχει διαπεράσει την ελληνική κοινωνία απαιτείται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο ανάμεσα σε όσους επιθυμούν την υπέρβαση του συντηρητικού σημερινού status quo.

Τέτοιες δυνάμεις βρίσκονται σε όλα τα κόμματα μα κυρίως στην αφανή κοινωνία, την βουβή πλειοψηφία που επειδή δεν έχει πρόσβαση στο κράτος μένει και χωρίς εκπροσώπηση. Άνεργοι, μισθωτοί που παράγουν κάτω από καθεστώς μαύρης εργασίας και υπερεκμετάλλευσης, αυτοαπασχολούμενοι και καινοτόμοι επιχειρηματίες που συμπιέζονται από τα δεσμά της γραφεικρατίας και των κολλητών, είναι η μεγάλη δεξαμενή όπου πρέπει να σφυρηλατηθεί μια νέα κοινωνική και πολιτική ενότητα!
Πριν από πολλά χρόνια ο Μαρξ προέτρεπε τους εργάτες να σπάσουν τις αλυσίδες τους και να ενωθούν, σήμερα οφείλουμε να προτρέψουμε όλες αυτές τις δυνάμεις να σπάσουν τις δικές τους αλυσίδες και να ενωθούν για την υιοθέτηση λύσεων στο σήμερα ενταγμένες στην απελευθερωτική προοπτική του αύριο.

*μέλος του Συνασπισμού, ιδρυτικό μέλος της e-κοινότητας Μεταρρυθμιστική Αριστερά

Λεωνίδας Κύρκος, ο "τρελός" της πολιτικής σκακιέρας

του Πέτρου Παπασαραντόπουλου

Μονάχα ετούτο τον τρελό μου θα κρατήσω

που ξέρει μόνο σ' ένα χρώμα να πηγαίνει

δρασκελώντας την μίαν άκρη ως την άλλη

γελώντας μπρος στις τόσες πανοπλίες σου

μπαίνοντας μέσα στις γραμμές σου ξαφνικά

αναστατώνοντας τις στέρεες παρατάξεις…

Κι αυτή δεν έχει τέλος η παρτίδα…

Μανόλης Αναγνωστάκης, Το σκάκι

Γνώρισα τον Λεωνίδα Κύρκο τον φθινόπωρο του 1974. Νεαρός «Ρηγάς» εγώ, ηγετική φυσιογνωμία της ανανεωτικής αριστεράς ο Λεωνίδας. Έκτοτε συνδεθήκαμε με στενή φιλία. Μαζί οργώσαμε το 1977 τη Βόρεια Ελλάδα ζητώντας ψήφο για τη βραχύβια «Συμμαχία». Ξαναβρεθήκαμε το 1989, στο «Ράδιο Παρατηρητής» στη Θεσσαλονίκη, που ο Λεωνίδας έδωσε μερικές από τις σημαντικότερες πολιτικές του συνεντεύξεις. Καρπός αυτών των συνεντεύξεων ήταν το βιβλίο που επιμελήθηκα με τίτλο «Λεωνίδας Κύρκος, Εκ Βαθέων» (Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2009). Πρόκειται για δώδεκα συνεντεύξεις του Λεωνίδα Κύρκου που καλύπτουν χρονικά την εικοσαετία της Ύστερης μεταπολίτευσης, από το 1989 έως το 2009. Ουσιαστικά, πρόκειται για την πολιτική παρακαταθήκη του Λεωνίδα Κύρκου, μέσα από την αφήγηση του για τα γεγονότα της τελευταίας εικοσαετίας.

Από το βιβλίο αυτό αναρτώ τον πρόλογο του Λεωνίδα και του εισαγωγικό μου σημείωμα.

Πρόλογος του Λεωνίδα Κύρκου

Το 1991, έθεσα υποψηφιότητα στη Θεσσαλονίκη για να μείνει χώρος στην Αθήνα και να εκλεγεί ο συνεργαζόμενος με τον Συνασπισμό Ανδρέας Λεντάκης. Στη Θεσσαλονίκη εκλέχθηκα με αρκετή δυσκολία και στα χρόνια που ακολούθησαν ήμουν πολύ συχνά στη μακεδονική πρωτεύουσα, εκπληρώνοντας κατά το δυνατό τις υποχρεώσεις μου.

Συνήθιζα σε κάθε ταξίδι να επισκέπτομαι για μια σε βάθος πολιτική συζήτηση τον φιλόξενο ραδιοφωνικό σταθμό του «Παρατηρητή» και να σχολιάζω την επικαιρότητα με τον οξύτατο παρατηρητή και φίλο μου, τον Πέτρο Παπασαραντόπουλο, με τον οποίο όλα τα τελευταία χρόνια μοιραζόμασταν κοινές αντιλήψεις. Το βασικό θέμα ήταν η πορεία του τόπου, η προοπτική της και μέσα σ’ αυτήν ο ρόλος της Αριστεράς.

Οι συζητήσεις, χωρίς την πίεση του ραδιοφωνικού χρόνου που συνηθίζεται σε τέτοιου είδους εκπομπές, ήταν άνετες, χαλαρές, μαγνητοφωνούνταν στις σύγχρονες εγκαταστάσεις του σταθμού και η μετάδοσή τους πάντα προκαλούσε ξεχωριστό ενδιαφέρον. Από την απομαγνητοφώνησή τους έχουμε ένα corpus αναλύσεων της εποχής και μπορούμε να παρακολουθήσουμε τη διαμόρφωση των πολιτικών σκέψεων μέρους της Αριστεράς και να αποφανθούμε για την επάρκειά τους.

Από τις συζητήσεις προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι το φλέγον θέμα της συνάντησης των δύο μεγάλων δημοκρατικών ρευμάτων του ΠΑΣΟΚ και του Συνασπισμού, ΔΕΝ συζητήθηκε ποτέ με τη σοβαρότητα που του ταίριαζε, και πάντοτε αντιμετωπιζόταν σαν μια ρομαντική ιδεοληψία του Λεωνίδα Κύρκου. Χάθηκε έτσι πολύτιμος χρόνος και δόθηκε άνεση στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας να οδηγήσει τη χώρα στη σημερινή κατάπτωση.

Όμως, το θέμα αυτό των συμμαχιών για την προώθηση των θέσεων προς τη βαθιά κοινωνική αλλαγή και τον Σοσιαλισμό, που απαιτούσαν τα αδιέξοδα στα οποία περιέρχονταν η χώρα, ήταν και είναι το κεντρικό πολιτικό ζήτημα αυτής της χώρας. Άλλες λύσεις δεν φαίνονταν και δεν φαίνονται εφικτές στον ορίζοντα. Το αριστερό κίνημα έχει υποστεί δύο συντριπτικές ήττες και υπάρχει έντονα η ανάγκη νέων ιδεών και προσανατολισμών για την ανασυγκρότησή του.

Για τη συνάντηση αυτή διατυπώνονται δύο ισχυρές ενστάσεις. Από τη μεριά μας: «Είναι σοσιαλιστικό –και πόσο– το ΠΑΣΟΚ; Είναι μεγάλο κόμμα και θα μας καταπιεί! Θα χάσουμε τη φυσιογνωμία μας και τον αυτόνομο ρόλο μας». Και από τη μεριά του ΠΑΣΟΚ: «Δεν σας εμπιστευόμαστε. Είστε οπαδοί της δικτατορίας του προλεταριάτου. Θέλετε να σμίξουμε τις δυνάμεις μας και ύστερα ‘να μας την φέρετε’… είστε η σύγχρονη έκδοση του Δούρειου Ίππου».

Τα επιχειρήματα ήταν ισχυρά. Καταδίκαζαν όμως σε αποτελμάτωση και ακινησία. Με τις κοσμοϊστορικές αλλαγές του 1989 εγκαταλείφθηκε η εμμονή στη δικτατορία του προλεταριάτου από τα κομμουνιστικά κόμματα που τόση ζημιά είχε κάνει. Κατά τα άλλα, όμως, έμεινε η δυσπιστία. Χρειαζόταν μια γενναία πρωτοβουλία συνεννόησης. Οι επαναστάτες από τα βάθη της ιστορίας καλούσαν με τη φωνή του Danton, από τους ηγέτες της Γαλλικής Επανάστασης, για «περισσότερη τόλμη».

Οι δικοί μας όμως δίσταζαν και διστάζουν ακόμα και σήμερα. Η ακινησία έγινε ιδεολογία, και στην κοινωνία σήκωσαν κεφάλι αναρχικά και αντιεξουσιαστικά ρεύματα. Είχαν σαγήνη· υπόσχονταν γρήγορες λύσεις και κυρίως αποτελούσαν μια κραυγαλέα αποδοκιμασία του πολιτικού συστήματος. ΜΠΑΜ!

Η Αριστερά διστάζει να προσανατολισθεί στη μόνη λύση: Κυβέρνηση συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ! Ας βγάλει άλλος τα κάστανα από τη φωτιά, ύστερα βλέπουμε. Και ο πονηρός Καρατζαφέρης καραδοκεί…

Η Αριστερά έχασε την επαναστατική της πνοή. Την ορμή της. Και χρειάζεται να τα ξαναβρεί. Όχι στους δρόμους της βίας. Αλλά με την ακούραστη εμπνευσμένη δουλειά που κερδίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών και αλλάζει το τοπίο.

Κατ’ αρχήν: ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΑΣ, ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Η εξασφάλιση της ομαλής διεξαγωγής των κοινωνικών αγώνων. Η μίνιμουμ συνεννόηση των πολιτικών δυνάμεων. Η κυβερνητική συνεργασία ΠΑΣΟΚ-Συνασπισμού.

Η Αριστερά πρέπει να προτείνει στην κοινωνία ένα Χάρτη εφικτών διεκδικήσεων. Πρέπει να γίνει πρωτοπόρος σε μια εθνική εξόρμηση για την ανανέωση και την Αναγέννηση του ελληνικού πολιτισμού. Το σχολείο πρέπει να γίνει κέντρο μαθητείας κι εκπαίδευσης. Το καφενείο χώρος συνάντησης, επικοινωνίας και συλλογικής προσπάθειας καθολικής βελτίωσης αυτής της κοινωνίας και αυτού του τόπου.

Αυτές τις ιδέες υπερασπίστηκα με πάθος όλα αυτά τα χρόνια. Στην τελευταία «Εκ Βαθέων» συζήτηση που περιλαμβάνεται σε αυτό το βιβλίο θέλω να στείλω με όλες μου τις δυνάμεις ένα καθαρό μήνυμα στους συντρόφους μου του Συνασπισμού: Τολμήστε. Έχετε ήδη καθυστερήσει. Οι ιδέες και οι προτάσεις της ανανεωτικής Αριστεράς είναι σήμερα περισσότερο επίκαιρες από ποτέ.

Λεωνίδας Κύρκος Νοέμβρης 2009


Εισαγωγικό σημείωμα Πέτρου Παπασαραντόπουλου

Ο Λεωνίδας Κύρκος είναι αναμφίβολα η πλέον εμβληματική μορφή του χώρου που κωδικά αποκαλείται ανανεωτική Αριστερά στην Ελλάδα. Ο χώρος αυτός συνιστά ένα εν πολλοίς παράδοξο και ιδιότυπο φαινόμενο στη μεταπολιτευτική πολιτική ιστορία.

Η ιδιοτυπία αυτή μπορεί να εντοπισθεί σε δύο κύρια χαρακτηριστικά:

*Την απόλυτη δυσαρμονία ανάμεσα στις αναιμικές εκλογικές επιδόσεις και στην ιδιαίτερα σημαντική επιρροή σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, όπως οι διανοούμενοι και οι καλλιτέχνες, ο κόσμος των γραμμάτων και των τεχνών, γενικότερα.

*Την πλήρη διαφοροποίησή του από τους υπόλοιπους κομματικούς οργανισμούς σε κρίσιμες πολιτικές επιλογές της μεταπολιτευτικής περιόδου, με τη συνεχή αναζήτηση ευρύτερων συναινέσεων σε περιόδους όπου το κυρίαρχο χαρακτηριστικό ήταν οι κάθετες πολιτικές πολώσεις και ο στείρος δικομματισμός.

Με έναν παράξενο τρόπο, πολλές από τις πολιτικές προτάσεις της ανανεωτικής Αριστεράς, ενώ την εποχή που διατυπώνονταν απορρίπτονταν κατηγορηματικά, στη συνέχεια υιοθετούνταν και υλοποιούνταν από τα κόμματα εξουσίας. Στην πολιτική σκακιέρα της μεταπολίτευσης, όπου οι κινήσεις που κυριαρχούσαν ήταν μόνον οριζοντίως ή καθέτως, η ανανεωτική Αριστερά ήταν ο «τρελός» του πολιτικού παιγνίου. Ο αξιωματικός της παρτίδας, που κινείται διαγωνίως και «που ξέρει μόνο σε ένα χρώμα να πηγαίνει… αναστατώνοντας τις στέρεες παρατάξεις», σύμφωνα με τον Μανόλη Αναγνωστάκη. Η ανανεωτική Αριστερά δεν μπόρεσε ποτέ, με όρους γκραμσιανούς, να κυριαρχήσει στην πολιτική αντιπαράθεση. Αρκετές φορές, όμως, οι ιδέες της, οι θέσεις και οι προτάσεις της ηγεμόνευσαν στο πολιτικό σκηνικό.

Το σώμα των βασικών ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς
Επιχειρώντας κανείς να συμπυκνώσει το σώμα των βασικών ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς, το corpus της πολιτικής της πρότασης μπορεί να εντοπίσει τα ακόλουθα σημεία:

1) Την ανάγκη αναζήτησης ευρύτερων συναινέσεων και συμμαχιών για την επίλυση των κρίσιμων προβλημάτων της ελληνικής κοινωνίας και την υπέρβαση των κάθετων πολώσεων του πολιτικού συστήματος. Η πρόταση αυτή, που διατυπώθηκε τον Αύγουστο του 1974, αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας, αναπτύσσεται και αναλύεται στους «Στόχους του Έθνους», την «πλέον ανατρεπτική συμβολή του ΚΚΕ εσωτερικού στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Λεωνίδας Κύρκος.

2) Τη ρήξη με τις ολοκληρωτικές πρακτικές των παραδοσιακών κομμουνιστικών κομμάτων και το σταλινικό φαινόμενο, και την αναζήτηση μιας Αριστεράς δημοκρατικής και με ανθρώπινο πρόσωπο. Η επιλογή αυτή συμπυκνώνεται με ιδιαίτερα εύστοχο τρόπο στη ρήση του Νίκου Πουλαντζά ότι «η Αριστερά ή θα είναι δημοκρατική ή δεν θα είναι Αριστερά». Η ρήξη αυτή αρχικά επιχειρείται μέσω της προσπάθειας μιας από τα μέσα ανανέωσης του κομμουνιστικού οράματος (ΚΚΕ εσωτερικού) και στη συνέχεια μέσα από ευρύτερα πολιτικά σχήματα, χωρίς το κομμουνιστικό πρόταγμα (Ελληνική Αριστερά, Συνασπισμός).

3) Την ανάγκη για έναν σταθερό ευρωπαϊκό προσανατολισμό της Ελλάδας και την πολιτική επιλογή, μετά την ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για ενεργή συμμετοχή στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Πολιτική επιλογή, αυτονόητη σήμερα, αλλά ιδιαίτερα ριζοσπαστική για την εποχή που διατυπώθηκε. Είναι δεδομένα τα σύνδρομα στην Αριστερά, αλλά και στην υπόλοιπη κοινωνία, ότι τόσο για τη δικτατορία όσο και για υπόλοιπα δεινά του ελληνισμού έφταιγε εξ ορισμού ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός και η Δύση εν γένει. Οι δικές μας ευθύνες για τις παθογένειες και τις δυσλειτουργίες του πολιτικού μας συστήματος παραγνωρίζονται και αποσιωπούνται.

4) Τη σταθερή καταγγελία της εθνικιστικής ρητορείας και των αδιέξοδων πολιτικών επιλογών, που προκύπτουν εξαιτίας της, υπογραμμίζοντας την ανάγκη αναζήτησης συναινετικών λύσεων τόσο στις σχέσεις με τις γειτονικές χώρες (Τουρκία αρχικά και στη συνέχεια Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας) όσο και στο πρόβλημα της Κύπρου.

5) Την ανάγκη του σεβασμού και της προσήλωσης στους θεσμούς, που αποτελούν συστατικό στοιχείο κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Αυτή η θέση ήταν και είναι σε πλήρη αντίθεση με την «επαναστατική» ρητορεία ότι «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη», αλλά και με τις απόψεις εκείνες που υποστηρίζουν ότι οι θεσμοί δεν έχουν και τόση σημασία, αφού εκείνο που προέχει είναι η αδιαμεσολάβητη σχέση του Ηγέτη με το λαό.

6) Την ανάγκη ριζικού εκσυγχρονισμού, όχι μόνο του πολιτικού συστήματος και της γραφειοκρατίας, αλλά και της ίδιας της ελληνικής κοινωνίας, με τη λήψη αποφάσεων και μέτρων που δεν θα ήταν κατ’ ανάγκη δημοφιλή. με άλλα λόγια, την έμπρακτη άρνηση του πολιτικού κόστους στη λήψη πολιτικών αποφάσεων, που ήταν η κυρίαρχη πολιτική πρακτική των κομμάτων εξουσίας στη μεταπολιτευτική περίοδο.

Κρίνοντας με την απόσταση του χρόνου, 35 χρόνια μετά τη μεταπολίτευση του 1974, μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι η ανανεωτική Αριστερά απέτυχε πλήρως στο να πείσει τα υπόλοιπα κόμματα, αλλά και την ελληνική κοινωνία, για την ανάγκη αναζήτησης ευρύτερων συναινέσεων και συμμαχιών.

Είχε σχετική επιτυχία στην προβολή ενός διαφορετικού προσώπου της Αριστεράς, περιορίζοντας το ΚΚΕ στο ρόλο μιας μάλλον περιθωριακής παραμέτρου του πολιτικού συστήματος.

Δικαιώθηκε απόλυτα στις φιλοευρωπαϊκές επιλογές της, που σήμερα θεωρούνται αυτονόητες από τη συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών.

Έπεισε, ύστερα από πολλές προσπάθειες και παρά τις κατηγορίες για ενδοτισμό και εθνική μειοδοσία, ότι μέσα από διαπραγματεύσεις και χωρίς αδιέξοδους εθνικιστικούς λεονταρισμούς μπορούν να προκύψουν επωφελείς λύσεις στα εθνικά μας θέματα.

Λοιδωρήθηκε για «θεσμολαγνεία» από όλες τις συνιστώσες της Αριστεράς.

Τέλος, δεν κατάφερε να επιβάλει στην πολιτική ατζέντα των κομμάτων εξουσίας έναν πραγματικό εκσυγχρονισμό της χώρας και του συστήματος διοίκησης, που παραμένει ακόμα και σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας.

Απολογισμός καθόλου κακός για έναν μικρό πολιτικό σχηματισμό. Θα μπορούσε να ήταν πολύ καλύτερος, εάν ο χώρος της ανανεωτικής Αριστεράς μπορούσε να υπερβεί τις ενδογενείς αδυναμίες που τον χαρακτήριζαν, όπως οι ατέρμονες διαδικασίες, ο βυζαντινισμός, η διστακτικότητα σε κρίσιμες αποφάσεις, οι έντονες αντιπαραθέσεις του πολιτικού προσωπικού.

Ένας διαφορετικός πολιτικός πολιτισμός

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτό το corpus των ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς παραπέμπει σε έναν διαφορετικό πολιτικό πολιτισμό. Η επικράτησή του, θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα εντελώς διαφορετικό τοπίο από αυτό του στείρου δικομματισμού.

Δεν μπόρεσε να πείσει την ελληνική κοινωνία στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, για έναν προφανή, κατά τον Λεωνίδα Κύρκο, λόγο, που ήταν «η δίψα του Λαού τότε για άμεσες λύσεις και για αποτελεσματικές δράσεις… Ο δρόμος που υπέδειχναν οι “Στόχοι” δεν φαινόταν γρήγορος και ριζοσπαστικός».

Όταν πέρασε η έξαψη της μεταπολίτευσης, το corpus των ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς είχε μια δεύτερη ευκαιρία. Την ευκαιρία αυτή την έχασε το 1989, με το μοιραίο λάθος της παραπομπής του Ανδρέα Παπανδρέου.

Στη συνέχεια, οι ιδέες της ανανεωτικής Αριστεράς υπονομεύθηκαν από το ίδιο το κόμμα που τις εκπροσωπούσε.

Το corpus των ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς πέρασε από πολλές διακυμάνσεις πολιτικής επιρροής στη διάρκεια της μεταπολίτευσης. Επιχείρησε να υπερβεί τον κομμουνιστικό χαρακτήρα του με τη μετεξέλιξη του ΚΚΕ εσωτερικού σε έναν ευρύτερο πολιτικό σχηματισμό, τη βραχύβια Ελληνική Αριστερά, που σύντομα έδωσε τη θέση της στο Συνασπισμό της Αριστεράς, σε συνεργασία με το ΚΚΕ, στα πλαίσια της ευφορίας που είχαν προκαλέσει οι κοσμογονικές αλλαγές στη Σοβιετική Ένωση, στα τέλη της δεκαετίας του ’80.

Η συνεργασία αυτή δεν μακροημέρευσε, μετά την αποτυχία της περεστρόικα, τη συντηρητική αναδίπλωση του ΚΚΕ και την αποχώρησή του από το Συνασπισμό το 1991.

Περιθωριοποίηση, αγνόηση και απόρριψη από το Συνασπισμό

Ο Συνασπισμός συνέχισε την πολιτική του πορεία με τον Λεωνίδα Κύρκο να έχει αποσυρθεί από τις ηγετικές θέσεις, ενώ παράλληλα το corpus των ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς δοκιμάζεται σκληρά στην ύστερη κομματική διαδρομή του Συνασπισμού, από το 1993 και μετά.

Περιθωριοποιείται σιωπηλά στη διάρκεια της προεδρίας Νίκου Κωνσταντόπουλου, αγνοείται συστηματικά κατά την προεδρία Αλέκου Αλαβάνου, και απορρίπτεται κατηγορηματικά από την προεδρία Αλέξη Τσίπρα.

Ιδιαίτερα στο πλαίσιο του Συνασπισμού της Ριζοσπαστικής Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ), που είναι η πολιτική συμμαχία του Συνασπισμού με ευάριθμες κινήσεις της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς, αυτό το corpus δαιμονοποιήθηκε και εξοστρακίσθηκε. Η κυρίαρχη πολιτική επιλογή είναι η «κινηματική και αντισυστημική λογική, εκτός ορίων», όπως χαρακτηριστικά γράφει η Βάσω Κιντή, (ΤΑ ΝΕΑ, 5 Αυγούστου 2009) η οποία δεν έχει καμιά σχέση με το σώμα των ιδεών που προαναφέρθηκαν.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Γιάννης Βούλγαρης, η παρούσα ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζει την παράδοση της ιστορικής ανανεωτικής Αριστεράς με «συνειδητή ή ασυνείδητη ιστορική μνησικακία» (ΤΑ ΝΕΑ, 30 Μαΐου 2009).

Ιδίως μετά τις ευρωεκλογές και τις εθνικές εκλογές του 2009, όπου καταγράφηκε, με την πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα αποχή και την αποδοκιμασία των κομμάτων εξουσίας, η βαθύτατη κρίση του πολιτικού συστήματος, ο Συνασπισμός και ο ΣΥΡΙΖΑ ταλανίζονται από εσωτερικές συγκρούσεις που επαναφέρουν στο προσκήνιο τις αγεφύρωτες πολιτικές διαφωνίες και τους ασύμβατους πολιτικούς προσανατολισμούς ανάμεσα στις διάφορες συνιστώσες.

Σήμερα, το πολιτικό μέλλον του χώρου της ανανεωτικής Αριστεράς μοιάζει να είναι εξαιρετικά αβέβαιο. Αντίθετα, συνεχίζει να είναι αξιοσημείωτη η επιρροή του σε επιστημονικούς και ακαδημαϊκούς χώρους και στα μέσα ενημέρωσης όπου μπορεί κανείς να εντοπίσει τόσο τα θετικά όσο και τα παθολογικά χαρακτηριστικά που προαναφέρθηκαν.

Πρόκειται για μια υπαρκτή αλλά μη ορατή Αριστερά, που στο μεγαλύτερο μέρος της έχει πλήρως αποκοπεί από τις κομματικές διεργασίες και τις πολιτικές επιλογές του ΣΥΡΙΖΑ.

Η πολιτική των συμμαχιών

Αξίζει ιδιαίτερα να επισημανθεί ότι στο πλαίσιο της αναζήτησης ευρύτερων συναινέσεων και συμμαχιών, η ανανεωτική Αριστερά συνεργάσθηκε κατά καιρούς με όλα σχεδόν τα πολιτικά κόμματα. με το ΚΚΕ το 1974 (Ενωμένη Αριστερά) και το 1989 (Συνασπισμός της Αριστεράς), με το ΠΑΣΟΚ, σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά όχι στην κεντρική πολιτική σκηνή (με την εξαίρεση της βραχύβιας Οικουμενικής κυβέρνησης Ζολώτα το 1989), και με τη Νέα Δημοκρατία το 1989 στο πλαίσιο της κυβέρνησης Τζαννετάκη.

Η τελευταία επιλογή είναι από τις πλέον αμφιλεγόμενες και αμφισβητούμενες, και είναι σίγουρο ότι θα απασχολεί για πολλά χρόνια τους πολιτικούς επιστήμονες και αναλυτές.

Η σχέση του χώρου της ανανεωτικής Αριστεράς με το ΠΑΣΟΚ πέρασε από πολλές διακυμάνσεις. Από το 1974 έως το 1989 χαρακτηριζόταν από έντονη αμοιβαία καχυποψία. Παρότι ο σκληρός πυρήνας των ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς και του τότε κομματικού της φορέα, του ΚΚΕ εσωτερικού, θα έπρεπε να οδηγήσει σε μια στενότερη συνεργασία, οι πορείες των δύο κομμάτων, με εξαίρεση κάποιες συνεργασίες σε τοπικό επίπεδο, ήταν αντιθετικές και ασύμβατες.

Οι κύριες αιτίες αυτής της δύσκολης σχέσης μοιάζουν να είναι το αλαζονικό και λαϊκιστικό ύφος άσκησης της εξουσίας από το ΠΑΣΟΚ, οι λαϊκιστικές πολιτικές του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά και η κυτταρική απαρέσκεια και απέχθεια μεγάλης μερίδας στελεχών του ΚΚΕ εσωτερικού προς αυτές τις πρακτικές. Το αισθητικό κριτήριο φαίνεται ότι υπερίσχυε πολλές φορές της ψύχραιμης πολιτικής ανάλυσης.

Οι σχέσεις αυτές πήραν το χαρακτήρα μετωπικής σύγκρουσης το 1989. Στη συνέχεια, έγιναν προσπάθειες από κάποια στελέχη της ανανεωτικής Αριστεράς, με προεξάρχοντα τον Λεωνίδα Κύρκο, να εξομαλυνθούν. Οι προσπάθειες αυτές απορρίφθηκαν από τις κατά καιρούς ηγεσίες του Συνασπισμού, κάτι που οδήγησε σειρά στελεχών είτε να προσχωρήσουν στο ΠΑΣΟΚ είτε να αποχωρήσουν από το Συνασπισμό και να παραμείνουν χωρίς κομματική ένταξη.

Παράλληλα, το σημερινό ΠΑΣΟΚ, ιδίως με τον προσωποκεντρικό και αρχηγικό χαρακτήρα της ηγεσίας του, δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον για ευρύτερες συνεργασίες.

Η μοναχική πορεία του Λεωνίδα Κύρκου

Σε όλη αυτή την ιστορική διαδρομή, ο Λεωνίδας Κύρκος διαδραματίζει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο. Συμμετέχει ενεργά σε όλες τις διεργασίες, από ηγετικές θέσεις, και εκλέγεται επανειλημμένα βουλευτής και ευρωβουλευτής. Από το 1993 παραιτείται από όλα τα κομματικά αξιώματα, αλλά συνεχίζει να παρεμβαίνει ενεργά στα πολιτικά δρώμενα.

Σε όλα αυτά τα χρόνια δεν παύει, σε αντίθεση και πολλές φορές σε αντιπαράθεση με τις ηγεσίες του Συνασπισμού, να προτείνει τη συνεργασία ΠΑΣΟΚ-Συνασπισμού, ενώ σηκώνει σχεδόν μόνος το βάρος της σύγκρουσης με την εθνικιστική υστερία για το θέμα του ονόματος της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας.

Υποστηρίζει ότι ο ξέφρενος ανταγωνισμός πολεμικών εξοπλισμών με την Τουρκία είναι αδιέξοδος, και διατυπώνει ανατρεπτικές προτάσεις για συνεκμετάλλευση των πετρελαίων του Αιγαίου από Ελλάδα και Τουρκία. Προτείνει διαρκώς την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών δομών για την κυπριακή ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και έχει τη μεγάλη ικανοποίηση της ένταξης της Κύπρου, ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής.

Δεν διστάζει να ζητήσει τη διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ και τον ριζικό αναπροσανατολισμό της πολιτικής του Συνασπισμού, προτείνοντας στους συντρόφους του της ανανεωτικής πτέρυγας να τολμήσουν να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός πολιτικού φορέα, εάν οι απόψεις τους δεν γίνουν δεκτές στα πλαίσια του Συνασπισμού.

Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί με τον Λεωνίδα Κύρκο, αυτό που σίγουρα δεν μπορεί να του καταλογίσει είναι ότι υπεκφεύγει. Αντίθετα, τοις ένδον ρήμασι πειθόμενος, δεν διστάζει να εκφράσει θέσεις και απόψεις, κόντρα στο ρεύμα. Ίσως να είχε δίκιο ο Κωνσταντίνος Καραμανλής που του είχε πει, «Κύρκο, θα αποτύχεις! Είσαι σε λάθος τόπο, σε λάθος χρόνο, σε λάθος κόμμα», όπως το περιγράφει ο Λεωνίδας Κύρκος στο βιβλίο του Στιγμές – από την προσωπική μου διαδρομή, (Εκδόσεις Βιβλιοπωλείου της Εστίας, Αθήνα 2007).

Οι δώδεκα συνεντεύξεις

Οι δώδεκα συνεντεύξεις που περιέχονται σε αυτό το βιβλίο καλύπτουν την εικοσαετία 1989-2009. Ξεκινούν με την περίοδο του 1989, όπου η Ελληνική Αριστερά συνεργάζεται με το ΚΚΕ στα πλαίσια του Συνασπισμού της Αριστεράς, και καταλήγουν με μια εφ’ όλης της ύλης συζήτηση με τον Λεωνίδα Κύρκο, που έγινε το Σεπτέμβριο του 2009. Οι έντεκα πρώτες συνεντεύξεις μεταδόθηκαν από το «Ράδιο Παρατηρητής» της Θεσσαλονίκης και από την κυριακάτικη εκπομπή «εκ Βαθέων». Η τελευταία συνέντευξη δόθηκε τον Οκτώβριο και το Νοέμβριο του 2009.

Η συμπύκνωση του προφορικού λόγου σε γραπτό, με ακριβή απόδοση των λεχθέντων και αποφυγή επαναλήψεων και γλωσσικών παραδρομών, είναι μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία. Ελπίζω να έχω αποδώσει με ακρίβεια την ουσία των συζητήσεων.

Πριν από κάθε συνέντευξη προτάσσεται ένα σύντομο σημείωμα που περιγράφει το πολιτικό κλίμα της εποχής, ενώ, όπου αυτό είναι αναγκαίο, παρατίθενται υποσημειώσεις για να γίνουν κατανοητά πρόσωπα και γεγονότα που αναφέρονται στη συζήτηση. Περιλαμβάνονται επίσης ενδεικτικές παραπομπές σε σχετική βιβλιογραφία και αρθρογραφία για όσους αναγνώστες θα επιθυμούσαν να εμβαθύνουν περισσότερο στα θέματα της συζήτησης. Αυτές οι παραπομπές είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη για τη σημαντική επιρροή που άσκησε και ασκεί το corpus των ιδεών της ανανεωτικής Αριστεράς στην πνευματική ζωή και στον δημόσιο λόγο της χώρας.

Μέσα από τις συζητήσεις αυτές, που είχαν το πλεονέκτημα μιας άνεσης χρόνου για την ανάπτυξη των επιχειρημάτων, σε αντίθεση με την τρέχουσα πρακτική των τηλεοπτικών παραθύρων και της εύληπτης «ατάκας», ξεδιπλώνεται όλο το νήμα της πολιτικής σκέψης του Λεωνίδα Κύρκου σε δύο επίπεδα: τόσο στη συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης, όσο και στο ευρύτερο θεωρητικό σκεπτικό που βρίσκεται πίσω από τις πολιτικές του προτάσεις. Η σύγκριση των απόψεών του με εκείνες άλλων συνομιλητών που υποστηρίζουν αντίθετες θέσεις, πιστεύουμε ότι είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική για τον αναγνώστη.

Μέσα από τις συζητήσεις αυτές αναβλύζει ένα ξεχωριστό προσωπικό και πολιτικό ήθος. μια ξεχωριστή στάση ζωής, μια σπάνια προσωπική εντιμότητα, μια διαφορετική προσέγγιση της πολιτικής από αυτή που έχει επικρατήσει τα τελευταία χρόνια.

Οι τρεις πρώτες συνεντεύξεις, δόθηκαν με τον Λεωνίδα Κύρκο ενεργό πολιτικό. Όλες οι υπόλοιπες, δόθηκαν από έναν ενεργό πολίτη που δεν διστάζει να αναγνωρίσει τα λάθη του, να αναθεωρήσει πολλές από τις απόψεις του, ενώ ταυτόχρονα καταθέτει τις αγωνίες και τους προβληματισμούς του. Ο πολεμικός, μερικές φορές, τόνος των αρχικών συνεντεύξεων μετατρέπεται σταδιακά σε όλο και πιο στοχαστικές προσεγγίσεις, σε απόσταγμα ζωής.

Το βιβλίο αφιερώνεται στο Θωμά Βασιλειάδη, έναν αγωνιστή που κατάφερε να μετατρέψει με υποδειγματικό τρόπο τις ιδέες της ανανεωτικής Αριστεράς σε πολιτική πράξη. Ο Θωμάς με έφερε για πρώτη φορά σε επαφή με τα κείμενα του Λεωνίδα Κύρκου, δίνοντάς μου, στα τέλη του 1973, την Κομμουνιστική Επιθεώρηση (του ΚΚΕ εσωτερικού), όπου ο Λεωνίδας Κύρκος, υπογράφοντας ως Κ. Λουκίδης, ανέπτυσσε μια ρηξικέλευθη στρατηγική για την ανατροπή της δικτατορίας. Δυστυχώς, ο Θωμάς μας άφησε νωρίς.

Η παρούσα έκδοση ας θεωρηθεί ως ελάχιστο αντίδωρο στον Λεωνίδα Κύρκο για όσα του οφείλουμε. Για αυτά στα οποία συμφωνούσαμε και κυρίως για εκείνα στα οποία διαφωνούσαμε. Είμαστε πραγματικά πολλοί εκείνοι που του οφείλουμε πολλά.

Τα καλύτερά μας χρόνια…

Προσωπικό Υστερόγραφο: Συνάντησα για τελευταία φορά τον Λεωνίδα, στο σπίτι της Καλλιδρομίου στις 5 Ιουλίου. Δεν μπορεί πλέον να περπατήσει καθόλου. Βλέπω το αναπηρικό καροτσάκι και μελαγχολώ. Προσπαθώ να το κρύψω αλλά το καταλαβαίνει. Η συσκευή οξυγόνου μονίμως δίπλα του. Στιγμές-στιγμές βυθίζεται σε σιωπή. Αρθρώνει συλλογισμούς με υπερπροσπάθεια, αλλά το μυαλό λειτουργεί.

Κάποια στιγμή που λείπει η γυναίκα που τον φροντίζει μου ζητάει να κάνουμε τη συνήθη παρασπονδία μας και καπνίσουμε μαζί ένα πουράκι. Φοβάμαι να ενδώσω και του υπόσχομαι ότι θα καπνίσουμε μαζί την επόμενη φορά που θα βρεθούμε.

Φεύγοντας και κατηφορίζοντας την Χαριλάου Τρικούπη, με πιάνουν οι τύψεις. Θα τον ξαναδώ άραγε; Γιατί δεν ικανοποίησα αυτή την μικρή επιθυμία του;

Τελικά, δεν θα καπνίσουμε ποτέ ξανά μαζί…

Μπορεί η Δημοκρατική Αριστερά;

Ήταν 14 Αυγούστου του 2009 όταν γράφτηκε το παρακάτω κείμενο. Δυο χρόνια μετά στη θέση της Ανανεωτικής Πτέρυγας υπάρχει ένα διακριτό κόμμα με τον τίτλο Δημοκρατική Αριστερά και με πολύ κόσμο στις γραμμές του που δεν συμμετείχε στον Συνασπισμό ή στην ανανεωτική του πτέρυγα, η μεγάλη πλειοψηφία μάλιστα. Καλώς όμως ή κακώς (κακώς βέβαια) η ηγεσία του νέου κόμματος είναι πάνω κάτω η ίδια ομάδα ανθρώπων που διηύθυνε και την πτέρυγα. Μετά τον ένα χρόνο ζωής του εγχειρήματος και τις όλο και εντεινόμενες ενστάσεις για την πολιτική του παρουσία (έλλειψη προτάσεων, χάιδεμα συντεχνιών, αφωνία απέναντι στην εκκλησία, καταψήφιση μεταρρυθμίσεων, συμμαχίες με αντιμνημονιακούς τύπου Δημαρά αντί με την πολιτική οικολογία, εσωτερική δομή απαράλλακτη με τον συγκεντρωτισμό της παραδοσιακής αριστεράς κλπ κλπ) μοιάζει σαν τίποτα να μην έχει απαντηθεί από τα ερωτήματα του κειμένου. Άρα, η αμφιβολία επιμένει ενοχλητικά: 

Μπορεί η Ανανεωτική Πτέρυγα;

14 - 8 - 09

Γράφει ο Χρήστος Τσακόπουλος στον Διάλογο της Αυγής:

“Τι δέον γενέσθαι;

Κατά τη γνώμη μου αυτό που πρέπει να γίνει άμεσα είναι η ανασυγκρότηση του ιδεολογικού και πολιτικού ρεύματος της ανανεωτικής αριστεράς, που βρίσκεται μέσα και έξω από τον Συνασπισμό, στη βάση των αρχών του δημοκρατικού δρόμου για τον σοσιαλισμό, του δομικού χαρακτήρα μεταρρυθμίσεων, της αυτοδιεύθυνσης και αυτοδιαχείρισης, της άμεσης δημοκρατίας, της κοινωνίας των πολιτών και του ανεβάσματός της σε πολιτική κοινωνία, με ένα ανώτερο πολιτισμικό επίπεδο.

Με την εξέλιξη αυτή θα διαδραματίσει ηγεμονικό ρόλο στον ΣΥΝ, στον ΣΥΡΙΖΑ και στην κοινωνία γενικότερα.”

Είναι αλήθεια ότι εδώ και καιρό, και μετά την αυτοαπομόνωση Αλαβάνου στο περιβάλλον των συνιστωσών του ΣΥΡΙΖΑ, οι ελπίδες για πρωτοβουλίες διεξόδου στον Συνασπισμό συγκεντρώνονται κυρίως στην πλευρά της Ανανεωτικής Πτέρυγας.

Το ερώτημα όμως είναι: μπορεί η Ανανεωτική Πτέρυγα ;

Έχει το θεωρητικό βάθος για να προτείνει ένα συνεκτικό αριστερό πολιτικό σχέδιο διεξόδου για την ελληνική κοινωνία;

Έχει την πολιτική τόλμη να προτείνει συγκεκριμένες δομικές μεταρρυθμίσεις που θα περιγράψουν χωρίς μισόλογα ένα καθαρό αριστερό πολιτικό στίγμα;

Έχει καθαρές ιδέες για την μικτή οικονομία, τον δημόσιο τομέα, τις επενδύσεις, την διαφθορά, τις οικολογικές προτεραιότητες. Ένα σχέδιο για την ελληνική οικονομία που να περιγράφει μιάν “ανάπτυξη” όχι περιβαλλοκτόνα και ταυτόχρονα “έξυπνη” και στηριγμένη στην δημιουργικότητα και την από πολλού απαξιωμένη εργατικότητα και παραγωγικότητα;

Μπορεί να περιγράψει χωρίς κόμπλεξ τι είναι αριστερή πολιτική σήμερα και να ξαναφέρει τις μεταρρυθμίσεις στο κέντρο της πολιτικής της αριστεράς;

Έχει το πολιτικό θάρρος να περιγράψει μια αυτόνομη και αδέσμευτη από κράτος και κόμματα συνδικαλιστική δράση των εργαζομένων - ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα - και να δώσει έκφραση και λόγο στην κοινωνία, στην ατομική και οικογενειακή επιχειρηματικότητα που στην χώρα μας αν και πρωτεύουσα μορφή απασχόλησης είναι μονίμως αγνοούμενη;

Έχει επεξεργασίες και αποσαφηνίσεις για συγκεκριμένες εφαρμογές των ιδεών της αυτοδιαχείρισης, της αειφορίας και της επινοητικότητας στην επίλυση προβλημάτων;

Μπορεί να περιγράψει πειστικά κάποια εκδοχή συμμετοχικής δημοκρατίας και σχετικής συνταγματικής αναθεώρησης;

Έχει ιδέες για τον πολιτισμό;

Έχει ιδέες - πέραν του ανθρωπισμού - για το μεταναστευτικό, που να αποτρέπουν εξίσου την εξαθλίωση των φιλοξενουμένων και των φιλοξενούντων, να ορίζουν όρια και δυνατότητες και να αποτρέπουν τον βίαιο εποικισμό και τα φαινόμενα γκετοποίησης των τοπικών κοινωνιών – πριν αυτές παραδοθούν στην ακροδεξιά;

Έχει βγάλει τα συμπεράσματά της από την ατελέσφορη λειτουργία των τάσεων μέσα στον Συνασπισμό, ώστε να προτείνει έναν νέο τρόπο λειτουργίας που θα κάνει τον ΣΥΝ κόμμα των μελών του;

Έχει την δυνατότητα να εγγυηθεί μια νέα ενότητα μέσα στο κόμμα της αριστεράς στηριγμένη στην ανανέωση των ιδεών, την δημιουργικότητα και τον πλουραλισμό στην έκφραση και όχι στις συνεννοήσεις των μηχανισμών;

Έχει την διάθεση να ξεκόψει από την καμαρίλα της Κουμουνδούρου και να εμπιστευθεί τα μέλη και τους φίλους της αριστεράς που ποτέ δεν έπαψαν να ελπίζουν ότι κάποια μέρα θα αφήσουμε πίσω μας το τριτοδιεθνιστικό μοντέλο και το ΚΚΕ και θα δημιουργήσουμε δομές και τρόπους λειτουργίας δημοκρατικούς, οριζόντιους και δημιουργικούς;

Βάζουμε τα παραπάνω ερωτήματα γιατί είναι ώρες ευθύνης.

Δεν αρκεί να προβλέπεις ότι με την σημερινή πολιτική πάμε για ξέρα και πιθανό εξωκοινοβουλευτικό ποσοστό …

Οφείλεις να παρέμβεις και μάλιστα αποφασιστικά!

Να καλέσεις τις ζωντανές δυνάμεις της αριστεράς σε συμπαράταξη, να δώσεις δύναμη και λόγο στον κόσμο της, να αναλάβεις ηγετικές πρωτοβουλίες.

Δεν αρκούν σιβυλλικές δηλώσεις ότι "είμαστε σε επαγρύπνηση", "θα διαφυλάξουμε τον ανανεωτικό χαρακτήρα του ΣΥΝ", "δεν θα μείνουμε αδιάφοροι στα προβλήματα διακυβέρνησης" κλπ, κλπ.

Οι εξελίξεις απαιτούν ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ!

Αλλιώς θα πιστέψουμε αυτό που λέγεται, ότι η Ανανεωτική Πτέρυγα ζητά απλά ένα τίμιο συνεταιρισμό – ως μόνιμη δεύτερη, ως μειοψηφία - με την πλειοψηφία και όχι ανατροπή των συσχετισμών - με ενεργοποίηση του συγκριτικού πλεονεκτήματός της που είναι η απήχησή της στην κοινωνία.

Αν όλη η φασαρία είναι για τα δικαιώματά σας ως μειοψηφία, τότε απλά σύντροφοι “δεν μπορείτε”.

Όση κενότητα εκπέμπει η πεισματική αγκίστρωση του Αριστερού Ρεύματος στην "πλειοψηφία του", άλλη τόση θα εξέπεμπε η αγκίστρωση της Ανανεωτικής Πτέρυγας στα καταπατημένα δικαιώματα της "μειοψηφίας της".

Την ώρα που η αριστερά διψά για κοινότητα ιδεών και δράσεων!

Ανατροπές χρειάζονται και αναδημιουργία της αριστεράς πέρα από ονόματα και τίτλους.

Μπορεί λοιπόν η Ανανεωτική Πτέρυγα;

Επίλογος:

Εδώ τελειώνει το προ διετίας κείμενο. Ένας φίλος μού γράφει σχετικά στο fb:

"Δυστυχώς Γιώργο μου σήμερα, η ανανεωτική αριστερά εκπροσωπείται από δύο κόμματα-τρία αν βάλουμε και την Α.Κ.Ο.Α αλλα δεν εκφράζεται από κανένα. Αντιθέτως έχει πολύ πιο προωθητικές θέσεις στο διαδίκτυο. Μήπως πρέπει να κάνουμε κανα φόρουμ;"

Ας περάσει η ανανεωτική αριστερά από τις γενικές διαπιστώσεις στα μέτρα που προτείνει, δηλαδή στην ανάληψη πολιτικού κόστους. Μπορεί;

Μετά και τις πρόσφατες προτάσεις των ιστορικών στελεχών της ανανεωτικής αριστεράς, Θανάση Αθανασίου και Νικηφόρου Σταματάκη - που αναρτήθηκαν στο προηγούμενο ποστ - που όμως δεν φαίνεται να υιοθετούνται δημόσια από την Δημοκρατική Αριστερά (παρότι δεν υπάρχει εκφρασμένη διαφωνία), αναρωτιέται κανείς πως θα συγκροτηθεί ένα μεταρρυθμιστικό δημοκρατικό μέτωπο υπέρβασης της κρίσης όταν δεν προτείνονται συγκεκριμένα μέτρα που θα υλοποιήσουν τις γενικές αρχές που διακηρύσσονται.

Τι εννοεί πχ η ΔημΑρ όταν ζητά "Σύγχρονο, μικρότερο και αποδοτικότερο κράτος"; Πως θα γίνει αυτό εάν δεν αξιολογηθεί το δυναμικό του, δεν συγχρονιστούν οι αποδοχές του με τα επίπεδα της αγοράς και δεν μειωθεί το πλεονάζον ή ακατάλληλο προσωπικό; Γίνεται κρατώντας με μετατάξεις όλον αυτόν τον κόσμο που εκτός από πλεονάζων είναι συχνά ανεκπαίδευτος και ακατάλληλος και με αδικαιολόγητες αποδοχές στα υψηλά κλιμάκια, να γίνει το κράτος αποδοτικό;

Τι σημαίνει "Δίκαιη κατανομή των βαρών"; Δεν πρέπει να περιγραφεί συγκεκριμένα η αντιπρόταση στην ταξική πολιτική του ΠαΣοΚ που κουρεύει οριζόντια εισοδήματα με το ίδιο ποσοστό σε φτωχούς και ρετιρέ του δημοσίου τομέα και επιβάλλει επίσης την - επίσης οριζόντια - αύξηση των έμμεσων φόρων; Δεν πρέπει να περιγραφούν οι περικοπές στα εισοδήματα συγκεκριμένα και με νούμερα; Τόσο από τον εργαζόμενο των χιλίων ευρώ, τόσο από τον υψηλόμισθο των πέντε χιλιάδων; Ποια είναι ακριβώς η δίκαιη κατανομή;

Τι σημαίνει "Να στηριχτεί η υγιής επιχειρηματικότητα"; Δεν έχει κάποιες λογικές συνεπαγωγές;

Έχει ελπίδες η αριστερά; - Δεν νομίζω Τάκη…

Στην αριστερά δόθηκε κάθε ευκαιρία να δείξει «τι αξίζει».

Της δόθηκε εξουσία: την έκανε δεσποτικό, υπαρκτό σοσιαλισμό ή νεοφιλελεύθερη σοσιαλδημοκρατία.

Της δόθηκε μια Κρίση που προφήτευε καιρό: δεν την κατάλαβε – περισσότερες διαφορετικές αναλύσεις και διαφωνίες θα βρεις μέσα σε τρεις αριστερούς παρά σε εκατό μη αριστερούς.

Της δόθηκε μια καταναλωτική κοινωνία να προτείνει κάτι άλλο: βυθίστηκε κι αυτή στην «ανάπτυξη» και την δίκαιη αναδιανομή της.

Της δόθηκε μια περιβαλλοντική κρίση: δεν μπόρεσε να καταλάβει την οικολογία, ούτε σαν εφαρμοσμένη ούτε καν σαν την δεύτερη αναγκαία «ιδεολογική» της ανανέωση μετά την ευρωκομμουνιστική/ανανεωτική που συμπεριέλαβε στο σοσιαλιστικό πρόταγμα την «ελευθερία και δημοκρατία». Παγιδευμένη στα ιδεολογήματα της ανάπτυξης του κρατικού καπιταλισμού, δυτικού και ανατολικού, ακόμα δεν ακούει καν έννοιες όπως «ευημερία χωρίς ανάπτυξη», «αποανάπτυξη», «κοινωνική οικονομία», «οικοσοσιαλισμός» κλπ

"Δεν νομίζω ότι από τον χώρο (;) που προαναφέρατε (...ούτε το όνομα δεν τολμάς να προφέρεις, Αλέξη;) θα είχαμε να ακούσουμε κάτι διαφορετικό"

από το ΒΗΜΑ: 

( Αποστάσεις Λαφοντέν από την γραμμή Τσίπρα - Ο γερμανός σοσιαλδημοκράτης εκτίμησε ότι στις Βρυξέλλες "έγιναν μικρά σωστά βήματα": άρθρο για το συνέδριο του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς στην Αθήνα για το χρέος που διοργάνωσε ο Συνασπισμός )

(..) 

Ο πρόεδρος της Δημοκρατικής Αριστεράς δεν είχε προσκληθεί να μετάσχει στις εργασίες του συνεδρίου. Όταν ο κ. Τσίπρας ρωτήθηκε από το ραδιόφωνο του 9,84 - με δεδομένο ότι είναι "νωπές οι πληγές" από την αποχώρηση των ανανεωτικών του ΣΥΝ - εκείνος σημείωσε σχετικά με τη Δημοκρατική Αριστερά: 

"δεν νομίζω ότι από τον χώρο που προαναφέρατε θα είχαμε να ακούσουμε κάτι διαφορετικό. 
Δεν έχουμε ακούσει κάποια διαφορετική πρόταση σε σχέση με τα ζητήματα του χρέους, σε σχέση μ΄ αυτά που ακούστηκαν. Ενδεχομένως να ακούγαμε το ότι ήταν θετική εξέλιξη η εξέλιξη των Βρυξελλών". 

Υπογράμμισε επίσης ότι δεν αποκλείστηκαν απόψεις από το συνέδριο και εξήγησε ότι "ήταν κυρίως επιστημονικό και λιγότερο πολιτικό".

(..)

Η κατάρρευση του ελληνικού δημοσιοϋπαλληλικού σοσιαλισμού και ο πολιτικός χρόνος της αριστεράς

*αφιερωμένο στην τελική συνεδρίαση στις 12/2 της πανελλαδικής επιτροπής της δημοκρατικής αριστεράς για τις θέσεις του συνεδρίου της

Θάλασσα της Κρίσης: αριστεροί αυτοματιστές, εθισμένοι στο μετεωρισμό, ψαρεύουν στα θολά νερά

Αυτή η χώρα καταστράφηκε από μέσα, όχι απ' έξω. Υπέστη πρώτη κερδοσκοπικές επιθέσεις επειδή ήταν η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή φούσκα. Όμως μια φούσκα θα σπάσει κάποτε ούτως ή άλλως. Είναι λοιπόν λάθος να πιστεύει κανείς ότι η ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της κρίσης θα σώσει και την Ελλάδα. Απλά θα μας ξαναδώσει κάποια ευκαιρία επιλογών μετά έναν χρόνο άπνοιας και κατάθλιψης. Η απόφαση όμως θα είναι καθαρά δική μας. Και θα είναι μια σωστή απόφαση εφόσον παραδεχτούμε κατ' αναλογίαν όλοι τις ευθύνες μας και ανατρέψουμε με τις επιλογές μας το παρωχημένο πολιτικό προσωπικό και την πελατειακή νοοτροπία. Αν δεν το κάνουμε θα είμαστε άξιοι της μοίρας μας και θα απομακρυνθούμε κι από μιαν ευκαιρία χειραφέτησης που πάντα δίνεται μέσα στην κρίση.

Σήμερα ένα νέο μνημόνιο ετοιμάζεται. Πιο μακρόχρονο, πιο κάθετο από το προηγούμενο. Ταυτόχρονα οι συντεχνίες δίνουν τις τελευταίες μάχες οπισθοφυλακής για να περισώσουν κάποια από τα αντικοινωνικά τους προνόμια. Επιδόματα, επιδοτήσεις, κρατικοδίαιτοι, κομματικοδιορισμένοι όσοι πρόλαβαν πρόλαβαν. Εθελούσιες έξοδοι, πρόωρες συνταξιοδοτήσεις ψιλοβόλεψαν μια ένοχη γενιά που τα έκανε μαντάρα και εγκατέλειψε τα παιδιά της στην επισφάλεια - τώρα ζουν χωρίς μέλλον από την σύνταξη του μπαμπά και του παππού. Η ανεργία στον παραγωγικό ιδιωτικό τομέα καλπάζει χωρίς έλεος μιας και στα πλαίσια των μνημονιακών εξοικονομήσεων δεν περισσεύουν λεφτά για δημόσιες επενδύσεις ούτε εμπιστοσύνη για ιδιωτικές.

"Δεν πληρώνω"

Επιλογες προ και μετα ΔΝΤ

του Τάκη Παπαθεοδωρόπουλου*

"Δεν πληρώνω" γενικά ή μέχρι την ικανοποίηση συγκεκριμένων αιτημάτων;

 Μια συλλογική πρωτοβουλία μπορεί να χάσει την αξιοπιστία της μέσα στην αοριστία.. (σχόλιο ΑΣ)

Στην διευθυνση oikoniki pragmatikotita υπαρχει ενα ενδιαφερον αρθρο του Γιαννη Σχιζα με τιτλο "ΔΙΟΔΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΓΡΙΟΥΣ". Επειδη με αφορα και προσωπικα παραθετω ολοκληρη την πρωτη παραγραφο: "Την Άνοιξη του 2008 είχε δημιουργηθεί θέμα σχετικά με την ιδέα να μην πετάς ένα μη εξαντλημένο εισιτήριο των μέσων μαζικής μεταφοράς (μμμ) αλλά να το αφήνεις κάπου για να το χρησιμοποιήσει κάποιος άλλος, στα νόμιμα περιθώρια της μιάμιση ώρας…Η ιδέα, που κυκλοφόρησε ευρύτατα με το σύνθημα «ΚΑΝΕ ΤΟ ΠΑΣΑ» , σήμαινε φυσικά μικρότερες εισπράξεις για τα μμμ, πράγμα που όξυνε ακόμη περισσότερο τα προβλήματα βιωσιμότητας των δημοσίων συγκοινωνιών. Τότε κάποιοι από εμάς τους οικολογούντες - Σακιώτης, Παπαθεοδωρόπουλος, Κουρουζίδης, Δραγούμης, Επιτροπάκη κλπ.– ταχθήκαμε εναντίον της ΠΑΣΑΣ και εναντίον του «πάσα ένα», που θεωρούσε ότι η λύση των κυκλοφοριακών ζητημάτων μπορεί να έχει σχέση με την εισπρακτική υπονόμευση των μμμ"

Tην ιδια λοιπον εποχη πανω κατω που εξεφραζα τις αντιρρησεις μου για αυτην την προωθουμενη πρακτικη της "πασας", σαν Γραμματεας τοτε της Νομαρχιακης Επιτροπης Αχαιας του Συνασπισμου πρωτοστατουσα στις πρωτες κινητοποιησεις που εγιναν τοτε στα διοδια του Ριου. Θεωρω σημερα και οι δυο αυτες επιλογες, που σε καμμια περιπτωση δεν ειναι προσωπικες, αποκτουν μια ιδιαιτερη σημασια και πρεπει να γινει κατανοητη η ριζικη διαφορα αναμεσα στις δυο στασεις.