των Τάκη Γρηγορίου και Μιχάλη Προδρόμου*
Πριν λίγες ηµέρες, στο πλαίσιο της επεξεργασίας από τη Βουλή της κύρωσης της συµφωνίας για τον αγωγό φυσικού αερίου TAP, ο υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιµατικής Αλλαγής Γιάννης Μανιάτης επιχείρησε να αποτυπώσει τις εξελίξεις σε παγκόσµιο και ευρωπαϊκό επίπεδο στον τοµέα της ενέργειας. Αναφέρθηκε στη «µάχη των µαχών», η οποία θα δοθεί τους επόµενους µήνες, µεταξύ µεµονωµένων κρατών, βορείων και νοτίων, της ενεργοβόρου βιοµηχανίας και της βιοµηχανίας ανανεώσιµων πηγών ενέργειας κ.ο.κ.
Πράγµατι, το σκηνικό το οποίο έχει στηθεί είναι εξαιρετικά ρευστό, εξαρτάται από πολλούς αστάθµητους παράγοντες, ενώ οι όποιες εξελίξεις έχουν σαφή αντίκτυπο σε ένα µεγάλο τµήµα της κοινωνίας, της οικονοµίας και του φυσικού περιβάλλοντος.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Μερικά µόνο από τα κοµµάτια που συναποτελούν σήµερα το παζλ της ενέργειας στη χώρα µας είναι η κατακόρυφη πτώση της ζήτησης ενέργειας, η µη-αποδοτική χρήση της, η υπερ-επάρκεια ισχύος συµβατικών σταθµών, το ντόµινο χρεών σε όλο το φάσµα της αγοράς, η στρεβλή λειτουργία της χονδρεµπορικής αγοράς ηλεκτρισµού, η έλλειψη ρευστότητας και πολλά ακόµα. Η οριακή κατάσταση στην οποία βρισκόµαστε ακολουθεί ασφαλώς την πορεία των υπόλοιπων τοµέων της οικονοµίας, µε την ιδιαιτερότητα πως ο συγκεκριµένος προβάλλεται ως το πλέον πρόσφορο όχηµα εξόδου από την κρίση.
Εδώ εµφανίζεται µια παράδοξη ευφορία. Στο «σκοτεινό» ενεργειακό παρόν αντιπαρατίθεται το λαµπρό µέλλον που µας επιφυλάσσει ο εγχώριος πλούτος των ορυκτών καυσίµων και οι πολλά υποσχόµενες δυνατότητες ανάπτυξής τους – λιγνίτης στη Δυτική Μακεδονία, σχιστολιθικό αέριο στη Θράκη, υδρογονάνθρακες στη θάλασσα (Ιόνιο, Κρήτη, Χαλκιδική, Πατραϊκός κ.ο.κ.). Ενδεικτικό του ενθουσιασµού που επικρατεί είναι το µήνυµα του υπουργού πως «δεν θα αφήσουµε ανεξερεύνητη ούτε σπιθαµή γης, είτε στην ξηρά είτε στη θάλασσα». Έχοντας αυτό κατά νου, µια σειρά από περαιτέρω αντιφάσεις µπορούν να εξηγηθούν.
Τα λόγια και τα χρόνια τα χαµένα
Πέρυσι, και εξαιτίας της απερίσκεπτης αύξησης του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρµανσης (γνωστή από το 2011 τουλάχιστον…), ήρθε στην επιφάνεια ένα πρόβληµα θεµελιωµένο στη χρόνια απραξία της Πολιτείας και σε εγγενείς αδυναµίες του ελληνικού κτιριακού αποθέµατος. Το φαινόµενο της αιθαλοµίχλης, η αδυναµία θέρµανσης των νοικοκυριών, οι κοµµένες συνδέσεις ρεύµατος είναι οι πιο γνωστές συνέπειές του.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Μερικά µόνο από τα κοµµάτια που συναποτελούν σήµερα το παζλ της ενέργειας στη χώρα µας είναι η κατακόρυφη πτώση της ζήτησης ενέργειας, η µη-αποδοτική χρήση της, η υπερ-επάρκεια ισχύος συµβατικών σταθµών, το ντόµινο χρεών σε όλο το φάσµα της αγοράς, η στρεβλή λειτουργία της χονδρεµπορικής αγοράς ηλεκτρισµού, η έλλειψη ρευστότητας και πολλά ακόµα. Η οριακή κατάσταση στην οποία βρισκόµαστε ακολουθεί ασφαλώς την πορεία των υπόλοιπων τοµέων της οικονοµίας, µε την ιδιαιτερότητα πως ο συγκεκριµένος προβάλλεται ως το πλέον πρόσφορο όχηµα εξόδου από την κρίση.
Εδώ εµφανίζεται µια παράδοξη ευφορία. Στο «σκοτεινό» ενεργειακό παρόν αντιπαρατίθεται το λαµπρό µέλλον που µας επιφυλάσσει ο εγχώριος πλούτος των ορυκτών καυσίµων και οι πολλά υποσχόµενες δυνατότητες ανάπτυξής τους – λιγνίτης στη Δυτική Μακεδονία, σχιστολιθικό αέριο στη Θράκη, υδρογονάνθρακες στη θάλασσα (Ιόνιο, Κρήτη, Χαλκιδική, Πατραϊκός κ.ο.κ.). Ενδεικτικό του ενθουσιασµού που επικρατεί είναι το µήνυµα του υπουργού πως «δεν θα αφήσουµε ανεξερεύνητη ούτε σπιθαµή γης, είτε στην ξηρά είτε στη θάλασσα». Έχοντας αυτό κατά νου, µια σειρά από περαιτέρω αντιφάσεις µπορούν να εξηγηθούν.
Τα λόγια και τα χρόνια τα χαµένα
Πέρυσι, και εξαιτίας της απερίσκεπτης αύξησης του ειδικού φόρου κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρµανσης (γνωστή από το 2011 τουλάχιστον…), ήρθε στην επιφάνεια ένα πρόβληµα θεµελιωµένο στη χρόνια απραξία της Πολιτείας και σε εγγενείς αδυναµίες του ελληνικού κτιριακού αποθέµατος. Το φαινόµενο της αιθαλοµίχλης, η αδυναµία θέρµανσης των νοικοκυριών, οι κοµµένες συνδέσεις ρεύµατος είναι οι πιο γνωστές συνέπειές του.
Η λύση την οποία επέλεξε το ΥΠΕΚΑ συνίσταται στην παροχή επιδοµάτων, είτε αυτά αφορούν την κάλυψη εξόδων για πετρέλαιο θέρµανσης είτε το «δωρεάν ρεύµα» σε ευπαθείς οµάδες. Ρυθµίσεις που έρχονται πολύ αργά και όχι µόνο δεν αντιµετωπίζουν την ουσία του προβλήµατος αλλά συµβάλλουν στη διαιώνισή του, ενώ είναι εξαιρετικά δύσκολες στην εφαρµογή τους.
Εν ολίγοις, πρόκειται για ρυθµίσεις-πυροτεχνήµατα.
Έτσι, καταλήξαµε να επιδοτούµε, µέσω του κρατικού προϋπολογισµού, το πετρέλαιο θέρµανσης µε περίπου 300 εκ. €, δηλαδή µισό «Εξοικονόµηση Κατ’ Οίκον», κάθε χρόνο.
Στον αντίποδα, οι λιγοστοί –συγκριτικά– πόροι που επενδύουµε σε εργασίες αναβάθµισης του κτιριακού µας αποθέµατος (µέσω του ανεπαρκούς και προβληµατικού στην εφαρµογή «Εξοικονόµηση Κατ’ Οίκον»), προσφέρουν πολλαπλά οφέλη στην εγχώρια οικονοµία και τον κατασκευαστικό κλάδο, ενώ µπορούν να λύσουν µια για πάντα το πρόβληµα της ενεργειακής φτώχειας.Άλλο παραδειγµα του αλλοπρόσαλλου ενεργειακού σχεδιασµού (εάν δεχτούµε πως αυτός πράγµατι υπάρχει), είναι η στρατηγική επιλογή επένδυσης σε ...
