Η φωλιά του κούκου: Οι κυβερνώντες της Ευρωζώνης μπροστά στο τραπεζικό αδιέξοδο της Κύπρου

από το aftercrisis blog

Ο νεο-Κευνσιανός νομπελίστας οικονομολόγος Πώλ Κρούγκμαν, στο πρόσφατο άρθρο του "Cyprus: The Sum of All FUBAR", ισχυρίσθηκε ότι στην περίπτωση της Κύπρου "φαίνεται σαν να συνδυάστηκαν σ' έναν τόπο όλα όσα πήγαν στραβά αλλού". Υπονοούσε ότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος είναι ένα μείγμα του Ιρλανδικού, του Ισλανδικού και του Ισπανικού προβλήματος, με προσμίξεις Ελληνικού, Πορτογαλικού και Ιταλικού.

Ωστόσο η Κύπρος, όπως επίσης οι τυπικές περιπτώσεις με στεγαστική και τραπεζική φούσκα Ιρλανδία - Ισπανία, και σε αντίθεση με την Ελλάδα και Ιταλία, δεν είχε κανένα αμιγώς δημοσιονομικό πρόβλημα.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Κρούγκμαν, το νησί είχε ένα τεράστιο για τα οικονομικά του μεγέθη τραπεζικό σύστημα (τραπεζικά περιουσιακά στοιχεία περίπου 8 φορές του ΑΕΠ της Κύπρου), που προσείλκυε ρευστό από το εξωτερικό. Έχει επίσης μια μεγάλη φούσκα ακινήτων καθώς επίσης μαζικά υπερτιμημένα αγαθά και υπηρεσίες, με τις τιμές και το κόστος στην Κύπρο να έχουν αυξηθεί πολύ περισσότερο από την λοιπή Ευρωζώνη. 

Προφανώς, η άποψη του, όπως και άλλων ειδικών, είναι ότι το "κούρεμα" των ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου (PSI) που κατείχαν οι Κυπριακες τράπεζες, απλώς επιδείνωσε την κατάσταση. Οι τράπεζες θα χρεωκοπούσαν ακόμη και χωρίς αυτό.
Κατά τον Κρούγκμαν, το οξύ πρόβλημα είναι ότι οι Κυπριακές τράπεζες δεν ήταν πιά σε θέση να εξοφλήσουν τις υποχρεώσεις τους, οι οποίες, στην συντριπτική πλειοψηφία τους έχουν τη μορφή καταθέσεων. 

"Μια χρεοκοπία, με αθέτηση πληρωμής καταθέσεων, ήταν αναπόφευκτη", ισχυρίζεται. "Υπάρχει ακόμη η φούσκα ακινήτων που θα συνεχίσει να ξεφουσκώνει". Απομένει και ένα τεράστιο πρόβλημα ανταγωνιστικότητας...

Η Κύπρος, αντίθετα με την Ισλανδία που είχε αντίστοιχο τραπεζικό πρόβλημα (όχι όμως φούσκα ακινήτων), είναι μέλος της ΕΕ και της Ευρωζώνης, και η αντιμετώπιση δεν μπορούσε παρά να γίνει εντός των Κοινοτικών και Ευρωζωνικών πλαισίων. Και με τον συνδυασμό των Κοινοτικών και εθνικών (Κυπριακών) οργάνων και αντιμετωπίσεων, το ούτως ή άλλως περίπλοκο ζήτημα πήρε τη μορφή του μπάχαλου που είδαμε στο Eurogroup λίγες ημέρες πρίν (ο όρος FUBAR που χρησιμοποιεί ο Κρούγκμαν στον τίτλο, είναι τα αρχικά των λέξεων «Fucked up beyond all recognition»).

"Όπως καταλαβαίνω τώρα", γράφει ο Κρούγκμαν, "η αρχική σύγχυση ήταν ένα κοινό λάθος των Ευρωπαίων και των Κυπρίων. Η Ευρώπη δεν ήθελε μια καθαρή εξυγίανση των τραπεζών, η οποία, μεταξύ άλλων, θα είχε δώσει σαφή προτεραιότητα στις μικρές ασφαλισμένες καταθέσεις (κάτω των 100.000 ευρώ). Αντ΄ αυτού, θέλησε αυτό το παράδοξο σχήμα φορολόγησης" (δηλαδή το "κούρεμα" και καταθέσεων κάτω από 100.000). "Εν τω μεταξύ, η κυπριακή κυβέρνηση εξακολουθούσε να έχει την ψευδαίσθηση ότι το τραπεζικό μοντέλο της μπορούσε να επιβιώσει και ήθελε να περιορίσει το πλήγμα εναντίον των μεγάλων καταθετών από το εξωτερικό. Εξ ου και η επιδρομή εναντίον των μικρών καταθέσεων. 

"Στο τέλος", λέει ο Κρούγκμαν, "μάλλον θα γίνει με κάποια μορφή, αυτό που έπρεπε να γίνει εξ αρχής – ένα βαθύ "κούρεμα" στις καταθέσεις άνω των 100.000".

Όμως πέρα από την εύλογη ανάλυση και τις προβλέψεις του Κρούγκμαν, που φαίνονται να επιβεβαιώνονται, το ερώτημα είναι τι νέο φέρνει το οξύ επεισόδιο της Κύπρου και πώς θα συνεχισθεί η περιπέτεια της Ευρωπαϊκής κρίσης.

Οι χειρισμοί στα Ευρωπαϊκά όργανα λήψης αποφάσεων ανέδειξαν, για μια φορά ακόμη, πόσο πίσω από τις πραγματικές ανάγκες έχει μείνει η θεσμική και πολιτική αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης και της ΕΕ. 

Πίσω απο την ανισορροπία Βορρά - Νότου και την στρέβλωση που προκαλεί στην Ευρωζώνη το υπερβολικό οικονομικό βάρος της Γερμανίας, κρύβεται το δημοκρατικό έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η αδυναμία των πολιτών να αποφασίζουν για ...

Όχι στη δραχμή

offshore όνειρα ...

του Πάνου Καζάκου*

Ενώ για πολλούς η έξοδος της χώρας από την ευρωζώνη είναι αναπόφευκτη, για μερικούς είναι και επιθυμητή και αναγκαία για να ανακάμψει η ελληνική οικονομία. Προσωπικά πιστεύω ότι η έξοδος από την ευρωζώνη και η επιστροφή στη δραχμή δεν είναι λύση. Και δεν είναι λύση για οικονομικούς, πολιτικούς και καθαρά ατμοσφαιρικούς λόγους.

Οι οικονομικοί λόγοι είναι συνοπτικά οι εξής: δεν θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων καθώς αυτά παράγονται κυρίως με εισαγόμενες (και τότε ακριβότερες) εισροές, θα αποτρέψει επενδύσεις στη χώρα, θα αυξήσει δραματικά τις δαπάνες για εξυπηρέτηση του χρέους, θα μειώσει δραστικά μισθούς και εισοδήματα, θα προκαλέσει πληθωρισμό και προβλήματα στη χρηματοδότηση της οικονομίας μέσω των τραπεζών, ο πληθωρισμός με τη σειρά του θα αυξήσει τη φτώχεια και τις ανισότητες κ.α. Ή, ωμά, «με δραχμή θα κερδίσουν οι απατεώνες» (Α. Ταμβακάκης, ΕΤΕ).

Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι ακόμη και αν εγκαταλείψουμε την ευρωζώνη θα πρέπει να συμμαζέψουμε το κράτος και να εφαρμόσουμε μεταρρυθμίσεις ευρείας κλίμακας. Διότι, συνοπτικά, το πρόβλημά μας βρίσκεται στην πλευρά της προσφοράς – τι, πώς, με ποια ποιότητα και τεχνολογία παράγουμε- και αυτό δεν λύνεται με υποτιμήσεις όπως έδειξε καθαρά η δεκαετία του ’80!

Κρισιμότερες είναι ίσως οι πολιτικές επιπτώσεις της επιστροφής στη δραχμή. Ως σήμερα, η ένταξη στην ευρωζώνη έτεινε να πειθαρχήσει ένα άτακτο πολιτικό σύστημα στο οποίο κυριαρχούσε η «πολιτική λογική» της συναλλαγής. Και δεν εννοώ φυσικά μόνο τους κυβερνώντες ή κυβερνήσαντες ή όσους ευκίνητους θα ήθελαν να πάρουν μέρος στο πάρτυ (στη νομή της όποιας εξουσίας νομίζουν ότι θα έχουν) χωρίς να έχουν ξεκαθαρισμένες ιδέες, αλλά και επιχειρηματίες, διαμεσολαβητές πάσης φύσης και πολυάριθμους πελάτες τους (που τους τοποθετούμε στον «καλό λαό»). Η έξοδος από το ευρώ θα καταργούσε πολλούς από τους «εξωτερικούς περιορισμούς» της πατρωνίας. Θα σηματοδοτούσε μια μη αντιστρέψιμη διαδικασία παρακμής.

Τέλος, δεν πρέπει να υποτιμηθούν οι «ατμοσφαιρικές» συνέπειες, δηλαδή οι επιπτώσεις στην ψυχολογία του νεοέλληνα, ιδίως αν η έξοδος γίνει αναγκαστικά και ανοργάνωτα ή δεν είναι δική μας επιλογή. Οι πολίτες θα βίωναν την έξοδο από το ευρώ σαν μια μεγάλη αποτυχία και θα αποδυνάμωνε ακόμη περισσότερο τα ήδη ασθενή εκσυγχρονιστικά ανακλαστικά. Το ηθικό της κοινωνίας θα έπεφτε δραματικά και μαζί του οι προσδοκίες για αναγέννηση.

Κατά τη γνώμη μου λοιπόν η επιστροφή στη δραχμή όχι μόνο δεν είναι λύση, αλλά λειτουργεί και παραπλανητικά ακόμη και στον οικονομικό τομέα. Η απαίτηση «πίσω στη δραχμή» στρέφει την προσοχή μακριά από αυτά που πρέπει να γίνουν εδώ, δηλαδή απλά μακριά από την εξυγίανση της δημόσιας οικονομίας και τις δραματικές μεταρρυθμίσεις που έχει ανάγκη ο τόπος σε δημόσια διοίκηση, φορολογικό σύστημα, φοροδιαφυγή, διαφθορά σε πολιτική και διοίκηση, χωροταξία, εφαρμογή του νόμου, άνοιγμα των αγορών κ.α. Υπονοεί ότι δεν χρειάζεται να γίνει σχεδόν τίποτε από όλα αυτά. Λειτουργεί αποπροσανατολιστικά. Ή, όπως λέμε στην ποδοσφαιρική αργκό, «κλωτσά τη μπάλα έξω από το γήπεδο».

*Ο Πάνος Καζάκος είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

πηγή: protagon.gr

Όσκαρ Λαφοντέν: παροχή δανείων στα κράτη κατευθείαν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Το πάτημα ενός κουμπιού αρκεί για να καταρρεύσουν αμέσως οι χρηματιστηριακές αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης

Οι πολύ ενδιαφέρουσες απόψεις του αριστερού σοσιαλδημοκράτη, πρώην υπουργού οικονομικών της Γερμανίας με το SPD και συμπροέδρου σήμερα του κόμματος DIE LINKE, όπως καταγράφονται σε συνέντευξη που δημοσιεύεται στο ΒΗΜΑ:

• Επιστρέφοντας από τις Βρυξέλλες στο Βερολίνο στις 9 Δεκεμβρίου η Ανγκελα Μέρκελ ανήγγειλε θριαμβευτικά ότι έσωσε και πάλι το ευρώ. Δικαιολογημένη θριαμβολογία;

«Οχι. Οι ευρωπαίοι πρωθυπουργοί παραγνωρίζουν δυστυχώς το πρόβλημα. Δεν υπάρχει σωτηρία του ευρώ χωρίς αναδιάταξη του τραπεζικού τομέα. Ο τομέας αυτός είναι υπεύθυνος για την έκρηξη των χρεών τα τελευταία χρόνια. Χωρίς δημόσια οργάνωση των τραπεζών το ευρώ δεν έχει μέλλον».

• Αρκεί όμως αυτό; Τι θα κάνατε εσείς στη θέση της καγκελαρίου για να σώσετε το κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα;

«Το βασικό είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να δώσει κατευθείαν πιστώσεις στα κράτη – υπό όρους φυσικά. Χωρίς τέτοιες πιστώσεις οι τόκοι θα συνεχίσουν να εκτινάζονται στα ύψη και τα χρέη να αυξάνονται ακατάσχετα. Η κυρία Μέρκελ μπλοκάρει ανεύθυνα για ιδεολογικούς λόγους αυτόν τον δρόμο, ο οποίος θεωρείται από όλο και περισσότερους ειδικούς ο μοναδικός σωστός».

• Δεν θεωρείτε τη μείωση των χρεών προϋπόθεση για το ξεπέρασμα της κρίσης;

«Σίγουρα η Αριστερά θέλει μείωση των χρεών επειδή τα χρέη προκαλούν και περιορισμό της ελευθερίας. Ο καβγάς γίνεται για το ποιος είναι ο σωστός δρόμος γι’ αυτό. Για την Ελλάδα, π.χ., θέλουμε δραστική μείωση των δαπανών για τους εξοπλισμούς, καθώς και καταπολέμηση της φοροδιαφυγής των πλουσίων. Αλλά το ίδιο ισχύει φυσικά για όλη την Ευρώπη. Ο γενικός κανόνας είναι: τα χρέη των κρατών είναι οι περιουσίες των πλούσιων ιδιωτών».

Κρίση της ευρωζώνης: η τρομακτική πορεία της Ευρώπης προς την παγκόσμια ασημαντότητα

του Τίμοθι Γκάρτον Ας
The Guardian-Προοδευτική Πολιτική
Η Ευρώπη δεν πρόκειται να σωθεί ούτε σε αυτή τη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες. Στην καλύτερη περίπτωση θα επιβιώσει ενός ακόμα τραυματισμού της. Μετά τις τρέχουσες "10 μέρες να σωθεί το ευρώ", θα ακολουθήσουν 10 εβδομάδες, 10 μήνες, 10 χρόνια. Η "τρομακτική και πληκτική" κρίση της Ευρώπης, όπως την αποκάλεσε ένας παρατηρητής στις Βρυξέλλες θα συνεχιστεί κι άλλο, κι άλλο... 

Η 'Ανγκελα Μέρκελ (Angela Merkel) συγκρίνει την επιχείρηση διάσωσης της ευρωζώνης με έναν μαραθώνιο· στην πραγματικότητα μοιάζει με αγώνα ανωμάλου δρόμου, με πελώριους νερόλακκους κάθε τόσο.
Πρώτον, υπάρχει το ερώτημα του κατά πόσο μπορεί ακόμα η ευρωζώνη να αποκαταστήσει την αξιοπιστία της στις αγορές. 

Το πόσο δύσκολο είναι αυτό φαίνεται από το ότι την ίδια μέρα που η Μέρκελ και ο Νικολά Σαρκοζί (Nicolas Sarkozy) ανακοίνωσαν (για μια ακόμα φορά) πως είναι αποφασισμένοι να διασώσουν πάση θυσία την ευρωζώνη, η "Στάνταρντ εντ Πουρς" έθεσε υπό "αρνητική επιτήρηση" ακόμα και την αξιολόγηση ΑΑΑ της δανειοληπτικής αξιοπιστίας της Γερμανίας.

Ένας αναλυτής της αγοράς ομολόγων μου εξηγούσε πώς από τη στιγμή που υπονομεύθηκε η θεμελιακή εμπιστοσύνη των επενδυτών, οι παλιοί υπολογισμοί είναι άχρηστοι. 

Tο θέμα δεν είναι πια η τιμή: η επιχείρηση Χ της χώρας Ψ μπορεί να προσφέρει αποδόσεις της τάξης του 6%, του 7%, του 8% -οι επενδυτές απλά δε θέλουν καμία σχέση με τη χώρα αυτή. 

Στις αρχές του επομένου έτους, ορισμένα κράτη-μέλη της ευρωζώνης σαν την Ιταλία θα χρειαστεί να δανειστούν πελώρια ποσά και οι αγορές (αυτός ο συνδυασμός ατομικής απληστίας και πανικού) ίσως να τους τα αρνηθούν. Τότε θα έχουμε άλλες "10 μέρες να σωθεί το ευρώ".

Μετά υπάρχει το ζήτημα ποιο ακριβώς είναι το μείγμα οικονομικής ενοποίησης, ενεργότερης "Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας" (ΕΚΤ), παρεμβάσεων των γερμανικών εγγυήσεων για το χρέος τουλάχιστον ορισμένων κρατών-μελών της ευρωζώνης (πείτε τα ευρωομόλογα, ομόλογα σταθεροποίησης, αμοιβαιοποίηση του χρέους, όπως θέλετε) που θα ικανοποιούσε τις αγορές -κι αν τα αργοκίνητα γρανάζια της ευρωπαϊκής πολιτικής μπορεί να το πετύχουν επαρκώς γρήγορα.

Οι αγορές ομολόγων είναι σαν τους κροκοδείλους: χρειάζονται ελέφαντες για να ξαναγυρίσουν στο ποτάμι τους. Όπου ελέφαντας στη συγκεκριμένη περίπτωση μια ισχυρή και αποφασισμένη αρχή που θα έκανε αυτό που οι αγορές δεν μπορούν να το κάνουν, όσο κι αν το ονειρεύονται: θα τύπωνε λεφτά.

Η Αμερική σώζοι το ευρώ. Μια φανταστική ιστορία

το αφεντικό τρελάθηκε...

του Νίκου Γεωργιόπουλου*

Ο Πρόεδρος Ομπάμα καθόταν σκεπτικός στο Οβάλ Γραφείο. Ήταν η πρώτη φορά μετά από χρόνια που ο Πρόεδρος Ομπάμα κάλεσε τους εναπομείναντες ζώντες προέδρους. Ο Τζίμι Κάρτερ, ο Τζορτζ Μπους πατήρ και υιός και ο Μπιλ Κλίντον βρίσκονταν στην σύσκεψη. Στην Pennsylvania Avenue μαύρες λιμουζίνες από το Georgetown έφερναν τον Χένρι Κίσσινγκερ, τον Τζέιμς Μπέικερ, την Κοντολίζα Ραις, τον Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι και εμπειρογνώμονες από το American Enterprise Institute. Λίγο πιο κάτω στην 17η οδό η Κριστίν Λαγκάρντ και ο Ρόμπερτ Ζέλικ από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα αντίστοιχα κατευθύνονταν στον Λευκό Οίκο. Ο Μπεν Μπερνάνκε έφτασε τελευταίος με το μαύρο παλτό του βρεγμένο από την βροχή.

Ο Μπάρακ Ομπάμα ετοιμαζόταν να κάνει το μεγαλύτερο πολιτικό βήμα στην καριέρα του. Η κρίση της ευρωζώνης είχε φτάσει στο απροχώρητο. Η ανικανότητα άλλα και η απουσία θέλησης της Γερμανίας να αφήσει την ΕΚΤ να δράσει ως δανειστής της τελευταίας στιγμής είχαν φέρει την παγκόσμια οικονομία στο χείλος της καταστροφής. Η άτακτη διάλυση του ευρώ θα είχε ως αποτέλεσμα μια νέα μεγάλη ύφεση ανάλογη με αυτήν του 1929. Οι καταρρεύσεις των τραπεζών και των κρατών θα είχαν αποτέλεσμα την γενικευμένη απώλεια εμπιστοσύνης στον καπιταλισμό. Νέα εθνικιστικά και λαϊκιστικά κινήματα θα αναλάμβαναν τις τύχες των λαών. Η παγκοσμιοποίηση θα κατέρρεε υπό το βάρος της αποτυχίας του καπιταλισμού και οι εθνικισμοί θα άνοιγαν την πόρτα στους πολέμους του παρελθόντος. Το ευρώ έπρεπε να ζήσει με κάθε κόστος.

Για αυτό και μετά το πέρας της συνεδρίασης ο Πρόεδρος Ομπάμα σε έκτακτο διάγγελμα στον αμερικανικό λαό δήλωσε πως οι ΗΠΑ σε συνεργασία με την Ομοσπονδιακή Αποθετική Τράπεζα, το ΔΝΤ, την Παγκόσμια Τράπεζα και τα αποθέματα χρυσού του Fort Knox ετοιμάζονται να εγγυηθούν μονομερώς τα χρέη της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας και της Ελλάδας.