Ο "θανατηφόρος" Γερμανός υπουργός Σόιμπλε σε πλήρη αποσύνδεση από την οικονομική εμπειρία και επιστήμη

Τελικά ποιος είναι ο σκοπός των μνημονίων και των μεταρρυθμίσεων που επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση και μέσω αυτής, στην περίπτωσή μας, η επιβαλλόμενη Παγκοσμιοποίηση; Δεν είναι άλλος από την καταστροφή της εγχώριας παραγωγής. Σημαίνει αποδιάρθρωση του τοπικού παραγωγικού μοντέλου.... Διαλύω δηλαδή τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Αυτό έγινε στην πρώην Ανατολική Γερμανία, στην Τσεχία, στην Ουγγαρία, στην Ιρλανδία και όπου αλλού επεβλήθησαν.  Αλέξανδρος Οικονομίδης, εδώ

Η κοινωνία στο χειρουργείο

του Κώστα Βεργόπουλου *

Ακόμη μια φορά, ο «θανατηφόρος» Γερμανός υπουργός Σόιμπλε επανέλαβε την ιδεοληψία του σχετικά με το ελληνικό πρόβλημα, σε διάσταση με τους Ευρωπαίους και τους Αμερικανούς, τους εξειδικευμένους διεθνείς οργανισμούς, αλλά και την οικονομική επιστήμη και εμπειρία.

Στην ομιλία του σε συνέδριο τραπεζιτών στη Φρανκφούρτη στις 18 Νοεμβρίου, υποστήριξε ότι κάθε πρόταση για ελάφρυνση του ελληνικού χρέους βλάπτει την Ελλάδα, αφού αυτή θα αποθάρρυνε το "μεταρρυθμιστικό έργο". 

Ισχυρίστηκε ότι το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι η βιωσιμότητα του χρέους, αλλά το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Προσέθεσε ότι το επίπεδο διαβίωσης των Ελλήνων παραμένει ανώτερο των δυνάμεών τους και γι' αυτό πρέπει να κατεβεί. 

Ανέφερε ότι οι ελληνικές κοινωνικές παροχές και συντάξεις παραμένουν ανώτερες από τις αντίστοιχες γερμανικές και από αυτές των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, πράγμα που οδηγεί τη χώρα σε αδιέξοδο.

Ευκρινές συμπέρασμα είναι ότι η δραστική φτωχοποίηση των Ελλήνων είναι όχι μόνον αναγκαία, αλλά και ευεργετική, αφού μόνον έτσι η ελληνική οικονομία θα ανακτήσει ανταγωνιστικότητα για να καλύπτει χωρίς υπερχρέωση τα κενά των ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών της ταμείων.

Είναι λυπηρό ένα σημαντικό πρόσωπο να βρίσκεται σε τέτοια αποσύνδεση με την πραγματικότητα, με την οικονομική εμπειρία και με την επιστήμη.

Εάν η κατανάλωση στην Ελλάδα απορροφά μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός της από ό,τι στη Γερμανία, αυτό δεν θα οφειλόταν σε δήθεν ελληνική υπερκατανάλωση, αλλά παρατηρείται σε όλες τις χώρες με αισθητά χαμηλότερο εθνικό εισόδημα από το γερμανικό. Από τον 19ο αιώνα, η οικονομική επιστήμη έχει επισημάνει ότι η «ροπή προς κατανάλωση» είναι υψηλότερη στις χώρες με χαμηλό εισόδημα από ό,τι σε αυτές με υψηλό.

Ωστόσο, ακόμη και αν γίνει αποδεκτό ότι το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι το χρέος, αλλά το έλλειμμα ανταγωνιστικότητος, ακόμη και αν γίνει αποδεκτή η υπόθεση ότι στην Ελλάδα το βιοτικό επίπεδο παραμένει ανώτερο των παραγωγικών δυνάμεων της χώρας, πώς άραγε αντιμετωπίζεται αυτή η "ψαλίδα";

Η από 7ετίας εφαρμοζόμενη στην Ελλάδα λιτότητα συμβάλλει άραγε στην άνοδο των παραγωγικών ικανοτήτων της χώρας, ώστε να καλύπτεται το υποθετικό χάσμα σε σχέση με το βιωτικό επίπεδο ή μήπως επιδεινώνει την αναντιστοιχία;

Η εμπειρία 2010-2016 δείχνει ότι με τη φτωχοποίηση των Ελλήνων το πρώτο που αποτρέπεται είναι οι επενδύσεις.

Αντώνης Λιάκος: Η αλλαγή υποδείγματος σημαίνει αναπόφευκτα μια σφοδρή πολιτική σύγκρουση (ή, τι μεταρρυθμίσεις χρειαζόμαστε)

Συμβιβασμός και Μεταρρυθμίσεις

Κι όμως αυτό είναι το παράθυρο ευκαιρίας ανάμεσα σε δύο εποχές

του Αντώνη Λιάκου*

Την (περασμένη) Παρασκευή επιτεύχθηκε στο Eurogroup ένας συμβιβασμός. 

Η ελληνική κυβέρνηση πήρε και έδωσε. Ο συμβιβασμός ήταν μια ουσιαστική επιτυχία. Ας μη χάνουμε καμιά στιγμή από τα μάτια μας ότι η ελληνική κυβέρνηση είναι μια αριστερή κυβέρνηση την οποία και οι δύο μεγάλες οικογένειες της Ευρώπης, η κεντροδεξιά και η κεντροαριστερή, θα πολεμήσουν έως εσχάτων και με διάρκεια. Το γεγονός ότι στάθηκε, ότι ακύρωσε τις προεκλογικές δεσμεύσεις τής τότε συγκυβέρνησης (το ιμέιλ Χαρδούβελη), ότι πήρε μια τετράμηνη παράταση, είναι τα ουσιώδη, παρά το γεγονός ότι κάθε στιγμή και σε κάθε βήμα η σύγκρουση θα είναι εκεί. Η κυβέρνηση δεν πρέπει να χάσει τον προσανατολισμό της.

Βέβαια κάθε γεγονός περιγράφεται με πολλές εκδοχές. 

Ήδη το βράδυ της Παρασκευής, το γεγονός το περιέγραφαν διαφορετικά ο Ντάισελμπλουμ ο Σώυμπλε και ο Βαρουφάκης, και βέβαια ακολούθησαν διαφορετικές περιγραφές στον διεθνή τύπο και από τα ελληνικά κόμματα. Υπάρχει μια εκδοχή σωστή ή everything goes, «έτσι είναι αν έτσι νομίζετε»; Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Τα λόγια με τα γεγονότα δεν σχετίζονται όπως η ζάχαρη άχνη με τον κουραμπιέ. Οι λόγοι που περιγράφουν ένα γεγονός έχουν στόχο να ιδιοποιηθούν το γεγονός, να του αλλάξουν σημασία, και αλλάζοντάς τη να αλλάξουν το ίδιο το γεγονός, εκμηδενίζοντάς το ή διογκώνοντάς το ή εντάσσοντάς το ο καθένας στη φαρέτρα του ως όπλο. Για τον λόγο αυτό άλλωστε και η έρις για την ορολογία στην Ευρωομάδα.

Στις περιπτώσεις αυτές, εκείνο που χρειαζόμαστε είναι η σαφήνεια που έχει να κάνει με το να προσπαθήσουμε να διακρίνουμε το περίγραμμα των γεγονότων πέραν και διαμέσου των σκιών και των εκλάμψεων, να το δούμε δηλαδή στην ιστορική του διάσταση. Δύσκολο βέβαια όταν έχεις να κάνεις με γεγονότα που δεν τα παρακολουθείς από απόσταση αλλά τρέχεις μαζί τους. Ενδεχομένως δεν θα καταλήξεις σε ένα και μοναδικό συμπέρασμα. Ωστόσο ας προσπαθήσουμε:

Ο άξονας της σημερινής πολιτικής είναι η αναδιαπραγμάτευση των σχέσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ε.Ε. Αυτές οι σχέσεις περνούν μέσα από μια δανειακή σύμβαση, η οποία συνοδεύεται από ένα μνημόνιο. Η ελληνική κυβέρνηση θέλει να διαχωρίσει τα δύο, η Γερμανία και οι εταίροι αντιδρούν. 

Το μνημόνιο ως πολιτική μεταρρυθμίσεων, για τους μεν, λιτότητας για τους δε, έχει περιγραφεί συχνά ως «αλλαγή υποδείγματος για την Ελλάδα» (λ.χ. από τον Γιάννη Στουρνάρα επανειλημμένα). Ο όρος (paradigm shift) προέρχεται από την επιστημολογία (T.S. Kuhn) και περιγράφει τις επαναστατικές μεταβολές στην ιστορία των επιστημών οι οποίες δεν είναι σωρευτικές και βαθμιαίες αλλά απότομες οδηγώντας από τη μία φάση σε μία άλλη εντελώς διαφορετική. Η εργαλειοθήκη των μεταρρυθμίσεων επομένως οδηγεί σε μια αλλαγή κοινωνικοοικονομικού υποδείγματος, άρα είναι αποτέλεσμα πυκνής επεξεργασίας μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου. Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, η Ελλάδα μπήκε στην κρίση επειδή δεν προσαρμόστηκε σε αυτή την αλλαγή υποδείγματος. Η θεωρία ότι η Ελλάδα είναι το τελευταίο «σοβιετικό καθεστώς» στην Ευρώπη ήθελε να τονίσει αυτή τη τη διαφορά. Η κρίση επομένως ήταν ένα παράθυρο ευκαιρίας για μεταρρυθμίσεις που θα μεταμόρφωναν την Ελλάδα, όπου η χώρα θα άλλαζε κοινωνικό υπόδειγμα.

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές, οι περισσότερες από τις οποίες προβάλλονταν και πριν από την κρίση, δημιουργήθηκαν για να αντιμετωπίσουν την οικονομική ύφεση που εμφανίστηκε στη δεκαετία του ’70. Τότε η μέση ανάπτυξη στην Ευρώπη, από 4,8% ετησίως στη δεκαετία του ’60, επιβραδύνθηκε στο 3,4%, και στα 1974-76 σχεδόν εκμηδενίστηκε. 

πρόβλημα περιγράφηκε ως συνδυασμός πληθωρισμού, που δεν μπορούσε να παίξει πλέον αναπτυξιακό ρόλο, και στασιμότητας, η οποία δημιουργούσε ανεργία (στασιμοπληθωρισμός), και οδήγησε στην αναθεώρηση των παλιών οικονομικών εργαλείων κεϊνσιανής έμπνευσης. Η αναθεώρηση αυτή σήμαινε μεγάλες μετατοπίσεις ιδεολογικές και πολιτικές γιατί αφορούσε την ανάγκη συνολικής αναδόμησης της οικονομίας και κατ’ επέκταση της ίδιας της κοινωνίας και του ρόλου του κράτους. Στην αρχή οι ιδέες αυτές εμφανίστηκαν ως ρηξικέλευθες (νεοφιλελευθερισμός, νεοκλασικό παράδειγμα), και με τη σταδιακή υιοθέτησή τους από την Κεντροδεξιά και την Κεντροαριστερά, έγιναν ορθοδοξία με αξιώσεις αυτονόητου τρόπου σκέψης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δημιουργήθηκαν οι «δομικές μεταρρυθμίσεις», άλλαξε η ορολογία της πολιτικής και της οικονομικής επιστήμης, δημιουργήθηκε ένα νέο εννοιολογικό σύμπαν. Π.χ. αντί «ανάπτυξη» (development) επικράτησε ο όρος «αύξηση» (growth), αντί «παραγωγικότητας», η «ανταγωνιστικότητα», τα «δημόσια αγαθά» όπως παιδεία και υγεία έγιναν «υπηρεσίες», οι σχέσεις κράτους-πολιτών, σχέσεις προσφοράς-ζήτησης κ.ο.κ. Το μνημόνιο που συνόδευσε τη δανειακή σύμβαση με την Ελλάδα, αυτές τις «δομικές μεταρρυθμίσεις» και αυτή τη φιλοσοφία ήλθε να επιβάλει. Τα αποτελέσματα, γνωστά. Αρνητική ανάπτυξη επί σειρά ετών, το χρέος τώρα μεγαλύτερο από το αρχικό, η χώρα έχασε το ένα τέταρτο του εθνικού της εισοδήματος και το ένα τρίτο της απασχόλησης. Σαν να εξέρχεται από έναν καταστροφικό πόλεμο. Το αμείλικτο ερώτημα είναι γιατί αυτά τα εργαλεία δεν λειτούργησαν; Φταίει η ξεροκεφαλιά των Ελλήνων και ο εθνολαϊκισμός τους;

Αν παρατηρήσουμε την ευρωπαϊκή οικονομική συγκυρία βλέπουμε ότι επί μία δεκαετία, ο μέσος ευρωπαϊκός όρος ανάπτυξης κυμάνθηκε πάνω από τη μονάδα έως το 2008, βουτιά υπό το μηδέν το 2008-09, και γύρω από τη μονάδα τα επόμενα χρόνια έως σήμερα. 

Δηλαδή ρυθμοί πολύ χαμηλότεροι από αυτούς της δεκαετίας του ’70. Η διαφορά είναι ότι τότε υπήρχε συνδυασμός πληθωρισμού και στασιμότητας, τώρα αποπληθωρισμού και στασιμότητας, με αποτέλεσμα μια ενδημική αλλά διογκωμένη μετά το 2008 ανεργία. Βρισκόμαστε δηλαδή σε μια διαμετρικώς αντίθετη κατάσταση κρίσης από εκείνη της δεκαετίας του ’70. Τότε στασιμοπληθωρισμός, τώρα στασιμοαποπληθωρισμός. Το ερώτημα είναι γιατί τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν τότε εναντίον του στασιμοπληθωρισμού, συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται στην εποχή του στασιμοαποπληθωρισμού;

Το πρόβλημα αυτό είναι το παράθυρο ευκαιρίας της νέας κυβέρνησης: οι μεταρρυθμίσεις σε σχέση με τη φάση της ευρωπαϊκής οικονομίας σήμερα. Το ερώτημα επομένως, πέρα από την άμεση αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, είναι τι είδους μεταρρυθμίσεις χρειάζονται σήμερα. 

Ποιες μεταρρυθμίσεις που δεν ενισχύουν την ύφεση, αλλά προωθούν την ανάπτυξη; Ο σχεδιασμός των μεταρρυθμίσεων δεν είναι κάτι απλό ή τεχνοκρατικό. Όπως συνέβη και στην προηγούμενη ιστορική φάση, η επινόηση των μεταρρυθμίσεων σημαίνει την επινόηση της κοινωνίας, δηλαδή το τι είδους οικονομία, τι είδους κοινωνία, τι είδους κράτος, ποιες δημόσιες πολιτικές επιδιώκουν τα υποκείμενα των μεταρρυθμίσεων. Οι σημερινές δυτικές κοινωνίες, άλλες περισσότερο, άλλες λιγότερο, διαμορφώθηκαν μέσα από ...

Μεταρρυθμιστές και Απορρυθμιστές

Απορρυθμιστής επί τω έργω...

Αριστερή μεταρρύθμιση welcome home!

του Γιώργου Παπασπυρόπουλου*
από το tvxs.gr

Μια ευρέως διαδεδομένη σύγχυση έχει επιμελημένα σχεδόν επιβληθεί στην ελληνική κοινωνία της κρίσης γύρω από το τί σημαίνει μεταρρύθμιση.

Συνήθως στα αυταρχικά καθεστώτα διεθνώς όταν κάποιοι/ες ζητούν αλλαγές τους αποκαλούμε "μεταρρυθμιστές". Μεταρρύθμιση όμως είναι τυπικά και η οποιαδήποτε αλλαγή που ψηφίζει κάποια κυβέρνηση στο φορολογικό, το ασφαλιστικό, το χωροταξικό καθεστώς κλπ

Στην κρίση, ο όρος μεταρρύθμιση απέκτησε μεγάλο και κρίσιμο βάρος: φαινόταν να είναι το κλειδί στο πέρασμα, από ένα πελατειακό κομματικό κράτος της χρεοκοπίας σε ένα νέο θεσμικό δημοκρατικό σύστημα ευρωπαϊκού τύπου - και η μεταρρύθμιση έγινε ιδεολογία, ελπίδα, ακόμη και σχετικά αυτόνομος πολιτικός χώρος που περιείχε εν δυνάμει όλες τις δυνάμεις της προόδου, της αλλαγής και του καινούργιου. Κατέλαβε το πολιτικό κέντρο και άρχισε να επεκτείνεται δεξιά και αριστερά, διακηρύσσοντας το τέλος των ιδεολογημάτων άνευ πρακτικής ουσίας και την εφαρμοσμένη πολιτική που λύνει προβλήματα ως το μόνο ζητούμενο της περιόδου: συμμαχίες ιδεολογικά διαφωνούντων εμφανίστηκαν με ραχοκοκκαλιά ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα βιωσιμότητας που παρέπεμπε τις στρατηγικές διαφωνίες προς επίλυση σε μια μελλοντική ανασυγκροτημένη παραγωγικά κοινωνία με φυσιολογικό ταξικό διαχωρισμό - όχι τον παρασιτικό τριτοκοσμικό καπιταλισμό της ελληνικής μεταπολίτευσης...

Την ίδια ώρα, η τρόικα, απαιτούσε "μεταρρυθμίσεις" από τις ελληνικές μνημονιακές κυβερνήσεις έναντι των δανείων που προσέφερε. Από δόση σε δόση τα προαπαιτούμενα για την καταβολή τους ονομάζονταν "μεταρρυθμίσεις" που συχνά -ειδικά στην αρχή και στην γενικότητά τους - ακούγονταν εύηχες στα ώτα των πολιτών της γραφειοκρατούμενης χώρας των πυκνά κομματικά-διορισμένων ΔΥ, των συχνά διεφθαρμένων ή κρατικών συνδικαλιστών, των ηθοποιών, γιατρών και δικηγόρων ή κληρονομικού χαρίσματος βουλευτών, των εξαρτημένων θεσμών και εξουσιών από το κομματικό πελατειακό κράτος και την μονοπρόσωπη εκτελεστική εξουσία. Κι αυτή ήταν η αρχή της σύγχυσης: αν η ανάγκη της χώρας ήταν μια γενική μεταρρύθμιση και η τρόικα ζητούσε μεταρρύθμιση για να δανείσει, τότε η τρόικα θα εξανάγκαζε το πολιτικό σύστημα στην αυτοαναίρεσή του - με λίγα λόγια μνημόνιο=μεταρρύθμιση! Και αντιμνημονιακός=εναντίον της αλλαγής...

Υπόρρητα, πίσω από τον τεχνητό διαχωρισμό μνημονιακών-αντιμνημονιακών εμφιλοχωρούσε η πραγματική αντίθεση μεταρρυθμιστών-αντιμεταρρυθμιστών. Και τελικά, στην νέα γλώσσα της κρίσης κατεχωρήθη η ταύτιση, της τρόικας, της συγκυβέρνησης ΝΔΠΑΣΟΚ, των μνημονιακών νόμων, τα μεσοπρόθεσμα κλπ αλλά και πρακτικές ιδιωτικοποιήσεων γενικά, πώλησης ή ξεπουλήματος δημόσιας περιουσίας ειδικά και άλλα μέτρα απορρύθμισης της οικονομίας, της αγοράς και της εργασίας ως "μεταρρυθμίσεων" και "μεταρρυθμιστών". Και παραπέρα, καταχωρήθηκαν ψευδώς οι μεταρρυθμιστές ως φιλοκυβερνητικοί και οι πολέμιοι των απορρυθμίσεων ως οπαδοί του παρελθόντος (που σημειωτέον ήταν το παρελθόν των συγκυβερνώντων κομμάτων...).

Μα είναι αυτό μεταρρύθμιση;

Τα μέτρα λιτότητας και μόνο λιτότητας, η εγκατάλειψη της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας - ραχοκοκκαλιάς της ελληνικής οικονομίας, τα αντιαναπτυξιακά μέτρα της υπερφορολόγησης τεκμαρτά των πάντων αλλά όχι και των μεγάλων εισοδημάτων, οι αξιολογήσεις τύπου "Μητσοτάκη" έναντι συγκεκριμένης δέσμευσης απολύσεων, το ξεπούλημα του αιγιαλού και οι κατασχέσεις για δάνεια που δεν μπορούσαν να πληρωθούν - αυτά και άλλα πολλά - άρχισαν να δημιουργούν σύγχυση γύρω από το πρόσημο των μεταρρυθμίσεων: είναι οι μεταρρυθμίσεις πολλών ειδών; Προοδευτικές και μη προοδευτικές; Μπορούν οι μεταρρυθμίσεις να είναι κάτι αρνητικό, κάτι ακόμη και καταστροφικό;

Είναι τα μέτρα της τρόικας μεταρρυθμίσεις; Με λίγα λόγια ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί;

Η μεταρρύθμιση με ευθύνη τρόικας, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ αλλά και μέρους της δεξιόστροφης κεντροαριστεράς και νεοφιλελευθεριζόντων φιλελευθέρων έχει συγχυστεί με την απορρύθμιση. Και η αριστερά, η μεταρρυθμιστική αριστερά φέρει ευθύνη για αυτήν την σύγχυση γιατί για καιρό επέτρεψε στον νεοκομμουνιστικό αριστερό δογματισμό να χαρίζει την λέξη μεταρρύθμιση στους απορρυθμιστές νεοσυντηρητικούς και νεοφιλελεύθερους της πολιτικής "μόνο λιτότητα" και να την δυσφημεί με την σειρά του.

Ευτυχώς, η ρεαλιστική στροφή ή ωρίμανση της ριζοσπαστικής ανανεωτικής αριστεράς μέσα από τον ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ ξαναπήρε στα χέρια της και τον λόγο της την "αριστερή μεταρρύθμιση" ως αποτύπωση της ανατροπής και της αλλαγής που επαγγέλλεται- και την απορρύθμιση των πάντων, την προχειρότητα και το ξεπούλημα από ένα παρασιτικό σύστημα που το μόνο που το νοιάζει είναι η επιβίωσή του, ως τον εχθρό και τον στόχο. Δλδ μεταρρύθμιση εναντίον απορρύθμισης.

Τόσο απλά.

Αν αυτό περάσει και στην γλώσσα και επικρατήσει του newspeak του νεοφιλελευθερισμού, θα είναι και η αποτύπωση της ηγεμονίας των αριστερών μεταρρυθμιστικών ιδεών και στην κοινωνία, πράγμα απαραίτητο για τις αναγκαίες κοινωνικές "συμμαχίες της αλλαγής". Της ανατροπής, στο απαραίτητο βάθος και εύρος της ριζικής θεσμικής και λειτουργικής αλλαγής που χρειάζεται επειγόντως ο τόπος, μακριά από την δικτατορία του πελατειακού κομματικού συστήματος που σαράντα χρόνια τώρα διαχειρίζεται την εξουσία.

Μεταρρυθμιστές welcome home!


πηγή tv χωρίς σύνορα

Είμαι στην ακμή μου. Και με τραβήξανε απ’ την πρίζα

Στο λυκόφως της επισφάλειας

ζωγραφική: Χρήστος Μαρκίδης

του Νίκου Ξυδάκη*

Η Αννα κοντεύει τα σαράντα. Ευγενής, καλλιεργημένη, συγκροτημένη, με λόγο εστιασμένο και ακριβή. Απόφοιτος φιλολογίας, παιδί δημοσίων υπαλλήλων, τυπικό παιδί της ελληνικής μεσαίας τάξης. Για δεκαπέντε χρόνια ήταν κατώτερο και μεσαίο στέλεχος καλλιτεχνικών οργανισμών, οργάνωνε παραγωγές, φρόντιζε δημόσιες σχέσεις, έγραφε, συντόνιζε, δούλευε ακαταπαύστως με όρεξη αυξανόμενη, με αγάπη για τη δουλειά της. Αρνήθηκε θέσεις πιο προσοδοφόρες, για να υπηρετεί με τον τρόπο της την τέχνη, το θέατρο, τη μουσική.

Τα τελευταία δύο χρόνια είναι άνεργη. Και σχεδόν ανεπάγγελτη. Εγκατέλειψε το σπίτι της, δεν μπορούσε να το συντήρήσει, γύρισε στο σπίτι των συνταξιούχων γονιών, με μειωμένη σύνταξη κι αυτοί, ταλαιπωρούμενοι από τις ασθένειες του γήρατος. Πριν από ένα τρίμηνο η Αννα βρήκε μια δουλειά, μια mini job, θέση μερική απασχόλησης: πεντάωρο κυλιόμενο, πότε πρωί πότε απόγευμα, σχεδόν τυχαία, σε ένα call center. Στον Κηφισό. Δεν έχει συγκοινωνία.

(Αφαιρώντας τη βενζίνη του αυτοκινήτου, ο μισθός που μένει είναι τριακόσια ευρώ. Ενα χαρτζιλίκι, ντρέπομαι να το πω, κι όμως φοβάμαι να το αφήσω, γιατί δυο χρόνια τώρα, μόνο αυτό βρήκα. Ακούω στην τηλεόραση τους πολιτικούς και δεν τους ακούω, δεν με φτάνουν τα λόγια τους, δεν ακούω, γιατί μέσα μου επαναλαμβάνω ένα πράγμα, το ίδιο: Θέλω μια δουλειά, μια κανονική δουλειά, να δουλέψω, να πληρώσω τη ΔΕΗ, να πιω έναν καφέ, να ψωνίσω ένα ρούχο, να κυκλοφορήσω, να δουλέψω σε αυτό που ξέρω, αυτό που μπορώ. Είμαι στην ακμή μου. Και με τραβήξανε απ’ την πρίζα.)

Η Αννα είναι μια νέα Ελληνίδα από την Αθήνα. Είναι η Αννα από τη Βαρκελώνη, από το Δουβλίνο, το Πόρτο, το Παλέρμο, τη Λυών, τη Δρέσδη, τη Βουδαπέστη. Είναι η Αννα της Ευρώπης. Η γενιά των 30-45, η ραχοκοκκαλιά οικονομιών και κοινωνιών, η γενιά που πλήττεται σκληρότερα από την κρίση. Στις χώρες της βαθιάς ύφεσης και των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής, όπως η Ελλάδα, είναι η γενιά που απολύεται με τη μεγαλύτερη συχνότητα, που βγαίνει εκτός εργασίας, εκτός επαγγελματικής ενημέρωσης, εκτός ανανέωσης δεξιοτήτων, εκτός ασφάλισης, εκτός κοινωνίας. Επ’ αόριστον. Η ζωή τους αναστέλλεσται επ’ αόριστον. Εως ότου η χώρα επιστρέψει σε ρυθμούς ανάπτυξης.

Ακόμη και ο φρικτός δείκτης του 60% νεανικής ανεργίας δεν είναι τόσο φρικτός αν συγκριθεί ο απόλυτος αριθμός των νέων 15-25 ετών με τους σαραντάρηδες και πενηντάρηδες. Οι άνεργοι νέοι λοιπόν στην Ελλάδα μετριούνται σε περίπου 79 χιλιάδες. Μέγα μέρος των υπολοίπων 1,3 εκατομμυρίων είναι ώριμοι και μεσήλικες, για τους οποίους η ανεργία ισοδυναμεί σχεδόν με απόσυρση από τη ζωή.

Στη θέση των σαραντάρηδων συχνά προσλαμβάνονται εικοσιπεντάρηδες, νεοεισερχόμενοι στην εργασία, με αποδοχές υποπολλαπλάσιες, με τετρακόσια-πεντακόσια ευρώ το μήνα, χωρίς ωράριο, με στοιχειώδη ή καμία ασφάλιση, συχνά με μπλοκάκι εξωτερικού συνεργάτη. Ο νέος που παίρνει τη θέση του μεγαλύτερου είναι ήδη τόσο φοβισμένος, τόσο ντρεσαρισμένος, έχει μοιράσει άκαρπα τόσα βιογραφικά, που δέχεται τα πάντα με δέος και ευγνωμοσύνη. Καθώς οι πρακτικές της ευέλικτης επισφαλούς εργασίας γενικεύονται, καθώς οι συμπεριφορές των ανθρώπων απέναντι στην εργασία και τις κοινωνικές απολαβές σφραγίζονται από την ανασφάλεια και την υποχώρηση, βρισκόμαστε ενώπιον ενός νέου ανθρωπότυπου και μιας νέας κοινωνικής ...

Ζίγκμουντ Μπάουμαν: Η ταυτότητα της Αριστεράς

Καλύτερο ορισμό του υπερφιλελευθερισμού (νεοφιλελευθερισμού για άλλους) της απορρύθμισης, από αυτόν του σχεδόν 90χρονου Ζίγκμουντ Μπάουμαν, δεν έχουμε ακούσει: (ΑΣ)

"Σήμερα ζούμε σε μια εποχή "απορρύθμισης". 

Αυτός ο όρος, φαινομενικά ουδέτερος, του οποίου το πιο φανερό (και πιο έντιμο) συνώνυμο θα μπορούσε να είναι η λέξη «αποδιοργάνωση», αποκρύπτει μια διάχυση της ευθύνης και υποδηλώνει την αντικατάσταση σχετικά προβλέψιμων καταστάσεων από καταστάσεις απρόβλεπτες, σημαδεμένες από αβεβαιότητες, από τον φόβο ενός άγνωστου αύριο κ.λπ. 

Η "απορρύθμιση" συνδέεται με το σύνθημα που προτείνει να γίνει κάθε άνθρωπος κύριος της μοίρας του. Στην πράξη όμως αυτή δεν κάνει κύριους της μοίρας τους παρά μόνον λίγους εκλεκτούς (που με την ευκαιρία γίνονται και κύριοι της μοίρας πολλών άλλων), ενώ εγκαταλείπει τους υπόλοιπους στα καπρίτσια της τύχης."

*Από τον Θανάση Γιαλκέτση και την Εφημερίδα των Συντακτών

Η ακόλουθη συνέντευξη του Πολωνού κοινωνιολόγου Ζίγκμουντ Μπάουμαν δημοσιεύτηκε στο πολωνικό περιοδικό «Kultura Liberalna».

• Κατά τη γνώμη σας ποια Αριστερά θα έχουμε στο μέλλον; Μια Αριστερά συντηρητική στα θέματα των ηθών ή που θα δίνει έμφαση στην αναδιανομή των εισοδημάτων, εχθρική προς την Ευρώπη ή πρωτοποριακή, ριζοσπαστικά οικολογική που θα παλεύει για τα ανθρώπινα δικαιώματα;

Τίποτα απ’ όλα αυτά. Τα χαρακτηριστικά που παρουσιάζετε δεν καλύπτουν την πολυπλοκότητα του προβλήματος της Αριστεράς σήμερα. 

Εδώ και πολύ καιρό, έχουμε να κάνουμε με δύο τρόπους οικοδόμησης της Αριστεράς που είναι δυστυχώς και οι δύο εσφαλμένοι. 

Επικρατεί η ιδέα της δημιουργίας μιας Αριστεράς που θα μοιάζει με τη Δεξιά, συνδεδεμένη βέβαια με την επαγγελία ότι εμείς θα κάνουμε καλύτερα αυτό που κάνει η Δεξιά, με περισσότερη αποτελεσματικότητα. 

Παρατηρούμε ότι οι πιο δραστικές πράξεις διάλυσης του κοινωνικού κράτους υπήρξαν το έργο σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων. Οσο η Μάργκαρετ Θάτσερ υπήρξε προφήτης και ιεραπόστολος της νεοφιλελεύθερης θρησκείας άλλο τόσο ο Τόνι Μπλερ την αναγόρευσε σε κρατική θρησκεία. 

Ο δεύτερος τρόπος οικοδόμησης της Αριστεράς είναι η αντίληψη της συμμαχίας "ουράνιο τόξο". Εκκινούν από την υπόθεση ότι αν κατορθώσουν να συγκεντρώσουν όλους τους δυσαρεστημένους κάτω από την ίδια ομπρέλα, όποια και αν είναι η φύση της δυσθυμίας τους, θα γεννηθεί μια ισχυρή πολιτική δύναμη. Δεν αποτελεί εμπόδιο το ότι, μεταξύ των απογοητευμένων και των αδικημένων, υπάρχουν πολύ σοβαρές συγκρούσεις συμφερόντων και διεκδικήσεων. 

Φανταστείτε μια Αριστερά που αποτελείται από τη μια μεριά από υποστηρικτές του γάμου για όλους και από την άλλη από μια διωκόμενη πακιστανική μειονότητα – είναι μια συνταγή καταστροφής και αδυναμίας. Η αντίληψη της συμμαχίας «ουράνιο τόξο» δεν παράγει παρά τη διάλυση της αριστερής ταυτότητας, την προγραμματική ασάφεια και την παράλυση της «πολιτικής δύναμης» που ήθελε να θεμελιώσει.

• Πάνω σε ποια βάση όμως μπορεί η Αριστερά να θεμελιώσει το πρόγραμμά της; Ο Ζακ Ζιλιάρ, ο οποίος, στο βιβλίο του «Les gauches françaises», 1762-2012, παρουσίασε μια κριτική ανάλυση της κληρονομιάς της γαλλικής Αριστεράς, ισχυρίζεται ότι η Αριστερά σήμερα μπορεί να αναφέρεται το πολύ στην ιδέα της δικαιοσύνης. Δεν μπορεί πλέον να μιλάει για πρόοδο, αφού βλέπει με ανησυχία την τεχνική που είναι η ενσάρκωση της προόδου, ενώ βλέπει με συμπάθεια την οικολογία, η οποία εξ ορισμού τείνει προς τη συντήρηση και όχι προς την αλλαγή.

Η πτώση του κομμουνισμού είχε σίγουρα σημαντική επίδραση στο δυναμικό της Αριστεράς. Επί πολλές δεκαετίες, η "ημερήσια διάταξη" για τον υπόλοιπο κόσμο είχε ήδη οριστεί από το ίδιο το γεγονός της ύπαρξης του κομμουνισμού, με το πρόγραμμά του για μια άλλη κοινωνία. 

Με ή χωρίς ενθουσιασμό, υποκινούμενος από ένα ένστικτο συντήρησης, αυτός ο υπόλοιπος κόσμος καταπιανόταν με καθήκοντα που περιέχονταν σε αυτό το πρόγραμμα, όπως είναι η πάλη εναντίον της δυστυχίας και της ταπείνωσης, η διεκδίκηση ικανοποιητικής αμοιβής για τον ρόλο της εργατικής τάξης στη διαδικασία δημιουργίας του πλούτου, η πάλη εναντίον των ανισοτήτων και για την κοινωνική δικαιοσύνη, η δωρεάν εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη, οι συντάξεις και η κοινωνική ασφάλιση που προστατεύει τα άτομα από τις κακοτυχίες της ζωής. Πράγμα που διευκόλυνε περισσότερο τη σοσιαλδημοκρατία, η οποία είχε βρει –παραδόξως- έναν ισχυρό σύμμαχο στον πιο λυσσαλέο εχθρό της, να επιβάλει το κοινωνικό της πρόγραμμα. 

Πρέπει να παραδεχτούμε ότι ο "υπόλοιπος κόσμος" υλοποιούσε τα καθήκοντα που επέβαλλε η κομμουνιστική απειλή με επιτυχία πολύ μεγαλύτερη από όσο ο ίδιος ο κομμουνισμός! Σήμερα το φόβητρο του κομμουνισμού δεν υπάρχει πλέον. Επομένως τα προγράμματα βελτίωσης της ανθρώπινης ύπαρξης υποχωρούν. 

Στη σφαίρα της πρακτικής, ο Γκέρχαρντ Σρέντερ το εξέφρασε λακωνικά και με ακρίβεια λέγοντας: "Δεν υπάρχει καπιταλιστική και σοσιαλιστική οικονομία. Υπάρχει μόνο καλή ή κακή οικονομία". 

Με αυτήν την έννοια, οι κυβερνήσεις της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς ανταγωνίζονται για το μεγαλύτερο αξίωμα μεταξύ των πιστών της εκκλησίας του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). 

Στο τιμόνι του κράτους, τα δύο άκρα της πολιτικής βεντάλιας συμφωνούν στο να αναγνωρίζουν την οικονομική ανάπτυξη σαν φάρμακο για όλα τα κοινωνικά δεινά και στο να βλέπουν στην αύξηση της κατανάλωσης ένα κριτήριο της καλής διακυβέρνησης. Τα υπόλοιπα δεν είναι παρά ...
εκλογική προπαγάνδα. 

Με άλλα λόγια, η Αριστερά δεν έχει άλλο πρόγραμμα από το να συναγωνίζεται με τη Δεξιά για το ποιος θα επιταχύνει περισσότερο τη διαδικασία διάλυσης του κοινωνικού ιστού και ποιος θα κερδίσει επομένως τις προσεχείς εκλογές. Δεν τίθεται καθόλου το ζήτημα να δημιουργηθεί μια εναλλακτική λύση σε κοινωνικούς μηχανισμούς που δεν λειτουργούν και που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ανθρώπων.

• Πρέπει επομένως να ενταφιάσουμε την Αριστερά;

Κάθε άλλο. Σήμερα η Αριστερά έχει πάντα τη δυνατότητα να διατηρήσει και να εδραιώσει την ταυτότητά της. Αναφέρω εδώ δύο μόνον αρχές που συνδέονται αδιάσπαστα με ένα "όραμα" της Αριστεράς: την ανθρώπινη συνύπαρξη. 

Η πρώτη είναι η ευθύνη της κοινότητας για όλα τα μέλη της και, πιο συγκεκριμένα, η ευθύνη να εγγυάται την ασφάλεια κάθε μέλους της απέναντι στις κακοτυχίες της ζωής, τις καταστάσεις άρνησης της αξιοπρέπειας, αναπηρίας και ταπείνωσης. Η υλοποίηση αυτής της αρχής ήταν –τουλάχιστον στις προθέσεις του και στην αρχική του μορφή- το μοντέλο της κοινωνίας που αποκαλείται «κράτος πρόνοιας», όπου το ζητούμενο δεν ήταν τόσο η αύξηση του εισοδήματος όσο η εδραίωση, σε μόνιμη βάση, της αλληλεξάρτησης και της συνεργασίας των μελών της κοινότητας, η καθολικότητα του δικαιώματος σε μια κοινωνική αναγνώριση και σε μια αξιοπρεπή ζωή και συνεπώς η κοινωνική αλληλεγγύη. Θα ήταν επομένως πιο σωστό να το αποκαλούμε «κοινωνικό κράτος». 

Η δεύτερη αρχή είναι η αξιολόγηση της ποιότητας μιας κοινωνίας όχι με κριτήριο το μέσο εισόδημα, αλλά με βάση την ευημερία των πιο αδύναμων τομέων της (όπως ακριβώς στην περίπτωση μιας αλυσίδας, της οποίας η αντοχή δεν καθορίζεται από τη μέση αντοχή των κρίκων της, αλλά από την αντοχή του πιο αδύναμου κρίκου της). […] 

Σήμερα ζούμε σε μια εποχή "απορρύθμισης". 

Αυτός ο όρος, φαινομενικά ουδέτερος, του οποίου το πιο φανερό (και πιο έντιμο) συνώνυμο θα μπορούσε να είναι η λέξη «αποδιοργάνωση», αποκρύπτει μια διάχυση της ευθύνης και υποδηλώνει την αντικατάσταση σχετικά προβλέψιμων καταστάσεων από καταστάσεις απρόβλεπτες, σημαδεμένες από αβεβαιότητες, από τον φόβο ενός άγνωστου αύριο κ.λπ. 

Η "απορρύθμιση" συνδέεται με το σύνθημα που προτείνει να γίνει κάθε άνθρωπος κύριος της μοίρας του. Στην πράξη όμως αυτή δεν κάνει κύριους της μοίρας τους παρά μόνον λίγους εκλεκτούς (που με την ευκαιρία γίνονται και κύριοι της μοίρας πολλών άλλων), ενώ εγκαταλείπει τους υπόλοιπους στα καπρίτσια της τύχης. 

Εγκαταλείποντας τα άτομα στην τύχη τους τα οδηγεί να ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Αντί να προάγει την αλληλεγγύη, η κατάστασή τους ευνοεί την αμοιβαία καχυποψία και αντιπαλότητα. 

Σε αυτές τις συνθήκες, που δεν ευνοούν αλλά αντίθετα αποθαρρύνουν τη συλλογική δράση, η Αριστερά αντιμετωπίζει μια μεγάλη πρόκληση: να ανυψώσει την πολιτική -δραστηριότητα που παραμένει τοπική μέχρι σήμερα- σε ένα επίπεδο προβλημάτων που έχουν ήδη παγκόσμιο χαρακτήρα, με τα οποία αναμετριούνται οι σύγχρονοι άνθρωποι. […]