Documenta 14: Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας;

Της Βασιλίκας Σαριλάκη  / TVXS,  art noise

Σε μια δύσκολη για την Ελλάδα συγκυρία, χωρίς φως στο τούνελ του χρέους και ανάμεσα στις συμπληγάδες Schäuble/ ΔΝΤ, οι φιλότεχνοι, το ΕΜΣΤ και 40 χώροι της Αθήνας υποδέχτηκαν την Γερμανική Documenta 14 του Kassel, μια από τις σημαντικότερες διοργανώσεις σύγχρονης τέχνης. Τίτλος: «Μαθαίνοντας από την Αθήνα». 160 καλλιτέχνες, εκ των οποίων 15 Έλληνες, πολλές performances και δρώμενα, μια νέα κατοχή τέχνης στην πόλη που θα κρατήσει μήνες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για μια μεγάλη ευκαιρία να δει κανείς ενδιαφέροντα έργα τέχνης. 

Στην συνάντηση του με τον Αλέξη Τσίπρα ο Γερμανός πρόεδρος Frank-Walter Steinmeier δήλωσε: «Η παρουσία μου εδώ είναι ένα μήνυμα ότι οι ελληνογερμανικές σχέσεις είναι ευρύτερες απ' ό,τι συζητείται δημοσίως. Η έκθεση Documenta 14 θα μας δώσει την ευκαιρία να δούμε τα πράγματα από μια άλλη γωνία, μια φρέσκια και διαφορετική οπτική». Άλλοι όμως δεν βλέπουν τόσο καλοπροαίρετα την χειρονομία φιλίας των Γερμανών και απαντούν :”Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας”. Μιλάνε για πολιτισμική αποικιοκρατία, για προτεκτοράτο, για προσπάθεια διασκέδασης των εντυπώσεων από την οικονομική ασφυξία στην οποία μας οδήγησε η Γερμανία ενώ οι πολιτιστικοί συσχετισμοί στην Αθήνα αλλάζουν άρδην καθώς η Documenta των 70 εκατ. € ήρθε εδώ για να μείνει σύμφωνα με δηλώσεις της.. Ακόμα και το ίδιο το Spiegel παραδέχεται ότι “η φετινή διοργάνωση εξακολουθεί να πατάει πάνω σ ένα κλισέ, από το οποίο στην πραγματικότητα θέλει να επωφεληθεί η Γερμανική Documenta και όχι μόνο σε καλλιτεχνικό επίπεδο. Το κλισέ αυτό δεν είναι άλλο από την στερεοτυπική προβολή της ρημαγμένης Ελλάδας της κρίσης.”[1]

Για να δούμε λοιπόν: Τι μηνύματα δίνει η Documenta; Με τι κυρίως ασχολείται; Με ποια διαδικασία επέλεξε την συμμετοχή Ελλήνων καλλιτεχνών; Έχει πολιτικές άποψεις και ποιές; Ποιές δηλώσεις της προκάλεσαν σάλο; Τι απάντησε; Θέλει όντως να μάθει από την Αθήνα; Και τι θα ήθελε η Αθήνα να της πει αλλά δεν τολμά; Ποιες οι αντιδράσεις αλλά και ποια τα πιθανά οφέλη; Τι στίγμα έχει δώσει ως σήμερα η πεντάμηνη παρουσίαση events, performances κλπ; Πώς αντιδρούν το κοινό, οι καλλιτέχνες, οι γκαλερί, οι curators, οι νέοι; 

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Η Αθήνα είδε αρχικά πολύ θετικά το γεγονός ότι μια μεγάλη διοργάνωση, καθοριστική για τις τάσεις αλλά και την διεθνή πρωτοπορία της τέχνης διάλεξε εμάς ως τόπο συμπαρουσίασης. Θα αποτελούσε αν μη τι άλλο μια προσοδοφόρα καλοκαιρινή τουριστική ατραξιόν αλλά και θα μας έβαζε στον περιβόητο πολιτισμικό “χαρτη της Ευρώπης”.. Ο Πολωνός καλλιτεχνικός διευθυντής της Adam Szymczyk θεώρησε σκόπιμο να στρέψει την καλλιτεχνική προσοχή του κόσμου στην Αθήνα, την πρωτεύουσα μιας χώρας που κινδύνευε τότε με Grexit και ολική καταστροφή. Το θέμα “Αθήνα υπό κατάρρευση” ήταν το πιο πετυχημένο θέμα έκθεσης. Άλλωστε την θεματική παρουσίαση πρωτοξεκίνησε ο Harald Szeemann στην Documenta 5 του 1972 που αναφερόταν στην “έρευνα της πραγματικότητας”.. Αντί να δείξει τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της εποχής του διάλεξε να εξυπηρετήσει το θέμα που επέλεξε.. Τώρα έχει σειρά η κατάσταση της Αθήνας που απέκτησε τον “εξωτισμό της κρίσης” σύμφωνα με τα λεγόμενα του Βαρουφάκη.... Άραγε τι ακριβώς προσπάθησε να κάνει ο Szymczyk; Να κάνει μια αντίστοιχη “έρευνα της πραγματικότητας” μιμούμενος την Documenta του Szeemann; Κάπως έτσι..Ενσωμάτωσε πολλές performances, και διαλέξεις επαναλαμβάνοντας το παλιό κοινωνιολογικό πείραμα των seventies..Ωστόσο μπορεί άραγε σήμερα η διάλεξη π.χ ενός Negri να συγκριθεί με μια του Beuys το ’72; Όχι.

Τα “ατοπήματα” του Preciado 

Ο Szymczyk διηύθυνε την Berlin Biennale το 2008 και είναι ο επιμελητής της Kunsthalle Basel. Μέχρι τώρα «έκανε καλές αλλά συμβατικές εκθέσεις» όπως λέει η Γερμανίδα καθηγήτρια πάνω σε θέματα Documenta, ιστορικός τέχνης Dorothea von Hantelmann που τον προέτρεψε να πειραματιστεί. [2]. Κι αυτός φαίνεται πως την άκουσε. Τις εκδηλώσεις του πρώτου πεντάμηνου ανέθεσε σε έναν θεωρητικό του queer κινήματος τον Paul B. Preciado, -συγκεκριμένα την Beatriz Preciado που μετέτρεψε σταδιακά τον εαυτό της σε άντρα, τον Paul B. Preciado - που ανέλαβε το δημόσιο πρόγραμμα των εκδηλώσεων.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2016 ο Preciado ανακοινώνει πως ο κύριος όγκος των εκδηλώσεων θα γίνει στον εκθεσιακό χώρο του ΕΑΤ-ΕΣΑ στο Πάρκο Ελευθερίας, και θα αποτελέσει την επονομαζόμενη «Βουλή των Σωμάτων» που θα περιλαμβάνει «34 ασκήσεις Ελευθερίας». Ταυτοχρόνως στα δελτία Τύπου που διανέμονται αναφέρεται πως οι «queer και οι εργάτες της πορνό βιομηχανίας αποτελούν το νέο προλεταριάτο». Γίνεται επίσης αναφορά σε θεωρίες κατάργησης του νεοφιλελευθερισμού, αυτενέργειας πολιτών, κατάργησης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας , επιστροφή στον Foucault, θεωρίες αποδόμησης του΄80 κλπ». Ακολουθούν δράσεις λογοτεχνικές και κοινωνικές καθώς και συνεργασίες με διαφόρους καλλιτέχνες. 

O δήμαρχος Αθηναίων Καμίνης, ο Preciado κι ο Szymczyk

Το “μυημένο κοινό¨ παρακολουθεί συζητήσεις επι παντός στο ΕΑΤ- ΕΣΑ (που θεωρείται απο τον Preciado trendy καθώς φιλοξένησε βασανισμούς επι χούντας ) αλλά κάποιοι συγγενείς των βασανισμένων αρχίζουν να φτάνουν στα όριά τους όταν γίνεται εκεί performance με διάσημες λεσβίες τέως πορνοσταρ (Beth Stephens 

& Annie Sprinkle) που προτείνουν το ecosexualism κι ερωτοτροπούν με φυτά σε γλάστρες. Το ίδιο ζεύγος θα ξανακάνει performance στο ΕΜΣΤ. Ο τίτλος είναι : Cuddling Athens. Εδώ απεικονίζονται σ έναν από τους πολλούς γάμους που έκαναν στο παρελθόν. Στο μέσον είναι η Beatriz Preciado η οποία άλλαξε κι έγινε Paul Preciado. 

Τι απάντησε η Documenta για τις προκλητικές δηλώσεις επιμελητών της κατά της Ελλάδας; 

Ο Preciado αρχίζει να προκαλεί. Κάνει δηλώσεις στην δημοσιογράφο Luna Svarrer κατηγορώντας την Ελλάδα ότι της λείπει Δημοκρατία (!) ενοχλημένος από κάποιες Ελληνικές εφημερίδες που κριτίκαραν την Documenta: “They moved us directly to the political pages or even to the frontpage, in order to criticise us, because we were speaking about dictatorship or criticising democracy. I mean, hello, we are in Greece, democracy is not exactly blooming” [3].

Παράλληλα, στο διαδικτυακό περιοδικό Sleek η υπεύθυνη του γραφείου της Documenta 14, Αθήνας, Μαρίνα Φωκίδη απαξιώνει ευθέως την ελληνική κυβερνητική πολιτική για απουσία υποστήριξης στην σύγχρονη τέχνη..« In the absence of State support and strategy for the contemporary culture, and in the absence of a strong public institution for contemporary art, like a museum, Greek artists were struggling to communicate their ideas. Greek artists have been somewhat unknown in the international scene, but not rightly so” [4].

Ρωτήσαμε τον Adam Szymczyk στην συνέντευξη Τύπου αν συμμερίζεται τις παραπάνω απόψεις και πως στοιχειοθετεί την “έλλειψη δημοκρατίας στην Ελλάδα”. Προσπάθησε να επανορθώσει, απολογούμενος ουσιαστικά στην Λυδία Κονιόρδου που ήταν παρούσα και στην διευθύντρια του ΕΜΣΤ. .Απάντησε ότι δεν θέλουν να προσβάλλουν την ελληνική κυβέρνηση που προσπαθεί παρά τα λίγα οικονομικά μέσα να βοηθήσει κι ότι την έλλειψη δημοκρατίας δεν την εννοούν κυριολεκτικά αλλά ως ώθηση συμμετοχικότητας του πολίτη. Έτερος απαντώντας στο ερώτημά μου διευκρίνισε οτι η Documenta δεν έχει ενιαία άποψη δίνοντας την εντύπωση ότι ο Szymczyk δεν ελέγχει την ομάδα του.

Κάτι που επαληθεύεται δυστυχώς στο περιοδικό South -που δημιούργησε η Φωκίδη και χρησιμοποιεί η Documenta- όπου προπαγανδίζονται απόψεις κατά των εκλογών και καταγγέλεται η “μιζέρια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας” χωρίς να προτείνεται εναλλακτική. 

Ευτυχώς υπήρξαν κάποιες συνεργασίες με περισσότερο ή λιγότερο αξιόλογους Έλληνες καλλιτέχνες, με καλούς curators του ΕΜΣΤ αλλά το ατόπημα είχε γίνει ήδη. 

Οι θεωρητικές αναφορές της Documenta στον Νότο, σε “αυτόχθονες” καλλιτέχνες, το γενικότερο κλίμα καλλιτεχνών που έρχονται και τραβάνε φωτογραφίες με τους πρόσφυγες στα νησιά για να μοστράρουν στο εξωτερικό, η αδυναμία της Documenta να καταλάβει και να σεβαστεί την ευάλωτη ελληνική κατάσταση και η πολιτική της τοποθέτηση έκαναν τους Έλληνες ακόμη πιο καχύποπτους. 

Οι επιλογές του Preciado τους έκανε να αισθάνονται ότι η Documenta έρχεται να τους διδάξει για την χούντα, δλδ την Ιστορία τους, την οποία ασφαλώς γνωρίζουν πολύ καλύτερα οι ίδιοι. Πολλοί είχαν συγγενείς που μαρτύρησαν στο ΕΑΤ-ΕΣΑ. Επίσης δεν καταλαβαίνουν γιατί το 1967 ενδιαφέρει τόσο την Documenta αλλά δεν πάει 20 χρόνια πιο πίσω όταν οι Γερμανοί ναζί κατάσφαξαν χιλιάδες άμαχους Έλληνες που αντιστάθηκαν ηρωικά. Κι ενώ για παράδειγμα στην συνέντευξη τύπου τίμησαν μια επαίτειο δολοφονιών από νεοναζί στην Ευρώπη δεν γνώριζαν ότι την ιδια μερα ήταν επαιτειος από την εισβολή των ναζί στην Ελλάδα το 1941 κάτι που υπενθύμισα πριν ρωτήσω για τις δηλώσεις των επιμελητών.. 

Αντιδράσεις για την Documenta 

Αυτά τα περίεργα κενά πολύ σωστά εντόπισε ο Κώστας Βαρώτσος σε συνεντευξή του: “Μιλούν για την δικτατορία! Λες και είναι δικό τους θέμα! Θα φέρουν εδώ όλα τα Τζομπι (προσοχή, όχι Ζόμπι) του παρελθόντος! Δεν αναφέρουν όμως τον Gunar Hiring, τον γερμανό καθηγητή πανεπιστημίου, που την εποχή της δικτατορίας έκανε απεργία πείνας για να στραφεί η γερμανική κυβέρνηση εναντίον της δικτατορίας. Μάλλον τον ξέχασαν!” [5] 

Και φυσικά οι Έλληνες καταλαβαίνουν πολύ καλά γιατί ενώ η Documenta καταδικάζει τον νεοφιλελευθερισμό δεν λέει λέξη για την σημερινή νεοφιλελεύθερη ασφυκτική πίεση της Γερμανίας στην Ελλάδα που απειλήθηκε ανοιχτά από τον Schäuble με Grexit ούτε αναφέρονται στον οικονομικό πόλεμο που ζει η Ελλάδα, στο ξεπούλημα των αεροδρομίων μας σε γερμανικές εταιρίες ή την υπόθεση Siemens.. 

Ο Γιάννης Βαρουφάκης δηλώνει ευθαρσώς πως πρόκειται για έναν «τουρισμό σε χώρες με κρίση που θυμίζει την εποχή που διάφοροι Αμερικανοί πλούσιοι πήγαιναν στις Αφρικανικές χώρες για σαφάρι αλλά και για να επιδείξουν τις ανθρωπιστικές τους τάσεις..» [6]. 

Οι νεότεροι καλλιτέχνες αρχίζουν να μιλάνε για πολιτισμικό καπιταλισμό και πολιτισμική αποικιοκρατία, ο Κωστής Σταφυλάκης της Biennale Αθήνας μιλάει ξεκάθαρα για σωβινισμό και άλλοι για διάθεση να εξωτικοποιηθεί η Ελληνική εικαστική σκηνή. Εμφανίζεται ένα γκράφιτι που λέει: Αρνούμαι να εξωτικοποιηθω για να αυξήσω το πολιτισμικό σας κεφάλαιο». 

 

Η φιλοξενία των γραφείων της Documenta στην ΑΣΚΤ σχολιάζεται κι αυτή από φοιτητές. Παράλληλα η έμφαση στην θολή διανόηση των απέραντων συζητήσεων που διοργανώνει η Documenta αφενός δίνει την αίσθηση ότι αποκλείει ένα ευρύ κοινό, δλδ αναφέρεται σε μια ελίτ κι όχι σε όλους αφετέρου αναδίδει έναν διδακτισμό που δεν δηλώνει πάντως πως ήρθε για να μάθει…

Νομίζω πως ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η τοποθέτηση του Γιώργου Τζιρτζιλάκη ο οποίος λέει πως “Η documenta έχει πολύ ενδιαφέρον ως προς τα θέματα που θέτει, αλλά θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι αυτά θα μπορούσαν να γίνουν σε ένα Ελεύθερο Πανεπιστήμιο, έχουν, δηλαδή, παιδαγωγικό, και -θα τόνιζα τη λέξη-, διδακτικό χαρακτήρα..η Documenta ξεκίνησε με μια σύγχυση και δεν ξέρω, δεν μπορώ να πω αν αυτό είναι καλό για τη σχέση της κοινωνίας μαζί της. Όλοι μπερδέψαν το λόγο των επιμελητών της με το λόγο της Αριστεράς στην Ελλάδα κι αυτό αμέσως φούντωσε ανεξήγητα πολύ έντονες αντιπαραθέσεις, που πολλές φορές έφτασαν στο όριο του μεσαιωνικού σχολαστικισμού, στο αν, δηλαδή, η λέξη Δικτατορία και Δημοκρατία χρησιμοποιείται σωστά ή όχι…τελικά για μένα προκύπτει ένα ερώτημα: μέχρι ποιο σημείο η πολιτική θεωρία ταυτίζεται και πώς συνδέεται με την τέχνη;” [7]

Φυσικά οι απόψεις των διοργανωτών και συνεργατών είναι άλλες. Η Deutsche Welle κάνει ένα ντοκιμαντέρ όπου ο Αντρέας Αγγελιδάκης, σημαντικός καλλιτέχνης και βασικός συνεργάτης της Documenta 14 δηλώνει πως είναι πολύ θετική αυτή η προσοχή για την Ελλάδα αλλά την ίδια στιγμή η Νάντια Αργυροπούλου, έμπειρη curator του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ που όλοι ξέρουμε πόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στην διαμόρφωση της εικαστικής σκηνής στην Ελλάδα, δηλώνει στο ίδιο ρεπορτάζ πως ανησυχεί ότι η Documenta θα αποτύχει…Κακός χρησμός..

Οι “κακουχίες” της Ακρόπολης 

Λίγο αργότερα η Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία αναφέρει πως δεν ενέκρινε αίτημα της Documenta να κάνουν ως event τον γύρο της Ακρόπολης με νάνους άλογα πόνυ με στόχο να αναπαραστήσουν τις καβαλαρίες που αναπαριστά η Ζωφόρος του Παρθενώνα! Τους το επιτρέπει με κανονικά άλογα διότι οι διαστάσεις των αλόγων της Ζωφόρου δεν ήταν πoνυ όπως ισχυρίζεται η Documenta! Επίσης δεν ήταν καβαλαρίες αλλά...

η συνέχεια εδώ: theartnoise.blogspot.gr/2017/04/documenta-14.html

Πέθανε ο Γιάννης Κουνέλλης από τους κορυφαίους της "Arte Povera"

Kounellis, Untitled, 2003, Torrione Passari, Molfetta

της Βασιλίκας Σαριλάκη  /από το art noise

Πέθανε χθες στην Ρώμη σε ηλικία 81 ετών ο μεγαλόπνοος διεθνής ζωγράφος και γλύπτης μας Γιάννης Κουνέλλης. Ήταν ένας από τους κορυφαίους ιδρυτές της "Arte Povera". Ο Κουνέλλης γεννήθηκε στις 23 Μαρτίου 1936 στην Πειραιά και από τη δεκαετία του 1950 επέλεξε ως τόπο διαμονής του την Ιταλία, όπου σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Ρώμης. Ύστερα διετέλεσε καθηγητής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Ντίσελντορφ.

«Είδα το ιερό στα αντικείμενα καθημερινής χρήσης.. Θέλω την επιστροφή της ποίησης μ΄ όλα τα μέσα: με την άσκηση, την παρατήρηση, τη μοναξιά, το λόγο, την εικόνα, την εξέγερση.» Αυτό ήταν το βασικό credo του Κουνέλλη που ήταν ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του κόσμου. Με αφορμή την τελευταία έκθεσή του στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, δημοσιεύω αυτούσια, χωρίς περικοπές μια συνέντευξη που μου έδωσε, μικρό μέρος της οποίας φιλοξένησε παλιότερα η Καθημερινή. Ένας ευαίσθητος αυτοεξόριστος, με γόνιμη σκέψη, μιλάει για τις πραγματικές αξίες του Ελληνισμού, για το τι σημαίνει μέτρο, ηθική υπόσταση, αρχαία τραγωδία. Κριτικάρει σφοδρά την Αμερικανική τέχνη και πολιτική, σχολιάζει την πτώση της Ευρωπαϊκής κουλτούρας, τις αναπηρίες της Ελληνικής τέχνης κι εξηγείται κατά πρόσωπο με την Ιστορία. Μιλάει τέλος, για το πραγματικό όραμα της τέχνης και για το τί κάνει ένα έργο σημαντικό.

 

Τα αρχαία όνειρα.. 

Ο Γιάννης Κουνέλλης, γεννημένος το ΄36 στον Πειραιά, έζησε τα τελευταία 61 χρόνια στην Ρώμη. Έχει εκθέσει παντού και φυσικά στην Ελλάδα (γκαλ. Bernier). Κεντρική φυσιογνωμία της arte povera, πίστεψε σε μια τέχνη που επηρεασμένη από το κλίμα του Μάη του ΄68 αντέταξε στον κυνισμό της υπερκατανάλωσης τα πρωτογενή, φτωχά υλικά της: χώμα, πέτρα, κάρβουνο, ράκη, ξύλο, φωτιά, οριοθετώντας έναν Ηρακλείτιο χώρο.. Η τέχνη βγήκε στον χώρο, κατάργησε το κάδρο και πολιτικοποιήθηκε. Ο καμβάς έγινε ατσάλι.

Έκτοτε, οι εγκαταστάσεις του Κουνέλλη σφράγισαν την πρωτοπορία. Εφήμερες, θεατρικές, δραματικές, μελαγχολικές κάποτε, εμπνεύστηκαν από την Ιστορία κι εκφράστηκαν με μεστές φόρμες, δεμένες σε μια διαλεκτική αντίθεση. Χρυσό δίπλα σε άχυρο, βαμβάκι να διαρρηγνύει ένα σιδερένιο κουτί, παπαγάλους σε κλουβιά, ανθρώπους σε σακιά.. 

Senza Titolo, 1999. Inglesia de San Augustin, Mexico City

Το ΄69 μετέτρεψε την γκαλερί L’ Attico της Ρώμης σε στάβλο με άλογα..



Βαγονέτα με κάρβουνα, που πηγαινοέρχονται, φουγάρα, καράβια και σακιά με σπόρους, σχολίασαν τον μόχθο, το εμπόριο, την αποδημία, την ανταλλαγή κουλτούρας. Ο Κουνέλλης ήταν γόνιμος και πολύπλευρος. Έχουν γραφεί πάνω από 50 μονογραφίες για το έργο του, ενώ έχει γράψει κι αυτός αρκετά βιβλία. Για μένα, είναι ένας βετεράνος “Σαμουράι” της ελληνικής τέχνης, τόσο εμβληματικός και κατασταλαγμένος που μου φάνηκε αστείο όταν διάβασα σε γνωστή εφημερίδα από κάποιον δημοσιογράφο, ότι στο μουσείο Κυκλαδικής τέχνης δεν παρουσίασε κάτι “νέο”..



Η δουλειά του, μεστή συμβολισμών, πλήν δωρική, σχετίζεται με τα αρχέτυπα, το έδαφος, την στιβαρή δομή.. Αναζητά την ισορροπία, την έννοια του κέντρου με τόση αγωνία, που μου θυμίζει αρχαιοελληνική αρετή.



Αλλά μου θυμίζει και την ρήση του Ζεν: “Μεγάλη πίστη, μεγάλη αμφιβολία”..το να είσαι δηλαδή πειθαρχημένος και πιστός σε ένα όραμα που αν και σου δημιουργεί τεράστιες δυσκολίες κι αμφιβολίες, ωστόσο κινείσαι σταθερά προς αυτό. Γιατί μόνον έτσι έρχεται η υπέρβαση..


Η έκθεση στο μουσείο Κυκλαδικής τέχνης

Οι αναφορές του στην αρχαιότητα, (εκμαγεία, πιθάρια, αρχαία κεφάλια) προσπαθούσαν να συνδέσουν την πρωταρχική εικόνα μ΄ ένα σύγχρονο αρχέτυπο. «Ο καλλιτέχνης –έλεγε ο Κουνέλλης- τρέφεται μ’ αρχαία όνειρα».... Τί απέγιναν όμως αυτά τα αρχαία όνειρα σήμερα;

Από την έκθεση στο μουσείο Κυκλαδικής τέχνης

Το τέλος του πένθους. Αυτήν την έκφραση χρησιμοποίησε για αυτήν την έκθεση ένας σημαντικός τεχνοκριτικός και στενός φίλος του Κουνέλλη, όταν μιλήσαμε. Τώρα είναι η στιγμή του φινάλε του ρέκβιεμ, όπως περιγράφει στην Λιμναία Οδύσσεια…“η μορφική γραμμικότητα της νεκρικής πομπής, συμπαγής μπροστά στον πόνο, στις κωδικοποιημένες κινήσεις, στα ζευγμένα άλογα, στα γραμμικά πρόσωπα, στα σφαλιστά κομμένα μάτια…στους θρήνους, στην πίστη σ’ έναν κόσμο πολιτισμού και κουλτούρας”.. “Οι Κηδείες, (Κassel, 1982) ως αφετηρία, ως πολιτιστική ταυτότητα, ως μια εκ νέου ανακάλυψη μετά από μια μακριά περίοδο λήθης που οφείλεται στην παρακμή και την υποταγή”.

Από την έκθεση στο μουσείο Κυκλαδικής τέχνης

Η κρίση, είναι γι’ αυτόν η στιγμή, που η νοσταλγία και τα ψέματα τελειώνουν. Η στιγμή του κενού μετεωρισμού.



Η στιγμή που τα αρχαία οράματα εκποιήθηκαν, έγιναν εμπόριο και βορά των “βαρβάρων”..



Η στιγμή που εκείνοι που έβλεπαν έκαναν τους τυφλούς και σιώπησαν..



Η στιγμή που ο λαός πληρώνει ακριβά, με το σαρκίο του..

Μια δοκιμασία ύψους

Η τέχνη για τον Κουνέλλη ήταν μια δοκιμασία ύψους, ένα όραμα. Υπάρχει, –έλεγε- για να δίνει το μέτρο των πραγμάτων. Η Ελλάδα γνώρισε από κοντά το όραμά του το ΄94, όταν έκανε μια αναδρομική στο πλοίο Ιόνιον, που αγκυροβόλησε στον Πειραιά γεμάτο εικόνες νόστου κι ένα μεταφυσικό κλίμα.Το πλοίο μετατράπηκε σε μια μήτρα αλλά κι ένα θεατρικό κοίλωμα...



Η θεατρικότητα, ήταν αυτόχθονη στο έργο του Κουνέλλη. Αλλά από το ΄68 μέχρι σήμερα, όποτε κι αν ασχολήθηκε με το θέατρο προσπάθησε με κάθε μέσο ν’ απαλλάξει την σκηνή από την περιγραφικότητα και την διακόσμηση. Στην συνεργασία του με τον σκηνοθέτη Quartucci, στο Τορίνο το ΄68, τα υλικά του ενοχλούσαν κυριολεκτικά τους ηθοποιούς στοχεύοντας να τους

Τί είναι τα ελεύθερα σχολεία Waldorf;

Της Βασιλίκας Σαριλάκη*

Λέμε και λέμε συνέχεια για την κρίση στην Παιδεία και τον Πολιτισμό και πως η ανασύστασή τους είναι απαραίτητη για να ξεφύγουμε από την γενική μας κατάντια και τα δεινά που μας οδήγησαν μέχρι εδώ. Συχνά οι συζητήσεις είναι θεωρητικές ή άχρηστα ευχολόγια. Η συγκεκριμένη ανάρτηση είναι το ακριβώς αντίθετο. Μιλάει για μια συγκεκριμένη πρόταση Παιδείας, εντελώς διαφορετική από ότι έχετε ακούσει ή δεί μέχρι σήμερα.

Πρόκειται για μια ολιστική παιδεία, κι όχι απλή πληροφοριακή εκπαίδευση, που αλλάζει όλο το πλαίσιο αναφοράς, που ξεφεύγει εντελώς από την στεγνή, καταναγκαστική παιδεία και πρωτοπορεί καθώς κάπως έτσι θα διαμορφωθούν τα σχολεία του 3.000..Τα σχολεία Waldorf, πιστά στην παιδαγωγική μέθοδο του ανθρωποσοφιστή Rudolf Steiner έχουν ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, δείχνουν σεβασμό στην ψυχολογική ιδιομορφία κάθε ηλικίας, έμφαση στην τέχνη και την δημιουργικότητα, αρνούνται εντελώς την ιεραρχία και τις διακρίσεις, τις εξετάσεις, δεν έχουν διευθυντή, δεν είναι κερδοσκοπικά, ωθούν την συμμετοχή των παιδιών σε κοινωνικές εκδηλώσεις και γιορτές, σε περιβαλλοντικές δράσεις, σε χρήσιμες εργασίες και διασκέδαση στην φύση, σε γεωργικές εργασίες, σε φιλία με τα ζώα, οι δε γονείς δεν “παρκάρουν” τα παιδιά τους στα σχολεία αλλά συμμετέχουν στην διαδικασία μάθησης και στην ομαδική εργασία της κοινότητας. Σήμερα υπάρχουν 1027 σχολεία Waldorf σε 60 χώρες και πιστέψτε με αυτά που θα διαβάσετε παρακάτω θα σας εκπλήξουν! Η σύγκριση με το δικό μας απηρχαιωμένο εκπαιδευτικό σύστημα είναι η νύχτα με την μέρα στην κυριολεξία...

Η μαρτυρία πάρθηκε από το blog kosmos.. Θεωρώ, ειλικρινά, πως τέτοια παραδείγματα μπορούν να αναζωογονήσουν την σκέψη μας και να μας δώσουν τα πρότυπα που χρειαζόμαστε για τις αναγκαίες αλλαγές στην Παιδεία που δεν μπορούν και δεν ωφελεί να είναι απλώς διαχειριστικού και οικονομικού χαρακτήρα.. Κι επειδή το θέμα αυτό είναι πολύ σημαντικό, θα επανέλθω και στα δύο επόμενα posts. Θα εξετάσουμε την ιδιαίτερη λογική ακολουθία και λειτουργικότητα, την φιλοσοφία της αρχιτεκτονικής των σχολείων Waldorf, την σχέση τους με την ανθρωποσοφία του Steiner κι ύστερα θα δούμε τις προσπάθειες και την πιθανότητα να φτιαχτεί στην Ελλάδα ένα τέτοιο πρωτοποριακό σχολείο... 

Το σχολείο Waldorf στο Aachen

“Όταν ανάβλυσε η επιθυμία να γράψω για τη ζωή του Rudolf Steiner, το μέτραγα για κάτι απλό. Μόλις ξεκίνησα, μόνο τότε, συνειδητοποίησα ότι ήταν πολύ πιο δύσκολο από όσο φαινόταν. Πώς να χωρέσει η δράση ενός πολυδιάστατου κι ελεύθερου πνεύματος σε λίγες μόνο γραμμές; Όσο περισσότερο ανίχνευα τη ζωή και το έργο του τόσο διαπίστωνα ότι ήταν αδύνατον να συμπυκνωθεί κάποιο ψήγμα έστω της σοφίας του μέσα σε ένα μικρό κείμενο. Ακόμη πιο δύσκολο είναι να μεταφερθεί γραπτά, ο παλμός που διαπερνάει ακόμη και σήμερα κάθε μία από τις δραστηριότητες που θεμελίωσε.

Με τον καιρό κατέληξα ότι το μόνο εφικτό είναι να καταθέσω την προσωπική μου εμπειρία. Να ξεφύγω από τα στεγνά ιστορικά στοιχεία ενός βιογραφικού, από τον ύφαλο να φωτιστούν όλες οι πτυχές της ζωής του και από το άλυτο πρόβλημα να ιχνογραφήσω μια αντικειμενική εικόνα. Όλα όσα θα μεταφέρω είναι υποκειμενικά και περιέχουν τον ενθουσιασμό ενός άνθρωπου που αντικρίζει την άδηλη προσφορά για το κοινό καλό, την αισιοδοξία ότι η ουτοπία της παγκόσμιας ευτυχίας δεν είναι ουτοπία αλλά τόπος που μπορεί να υπάρξει σε τούτη τη γη.

Χριστούγεννα του 2001 ήμουν φιλοξενούμενος στο Aachen, πρωτεύουσα του Καρλομάγνου, πολύ κοντά στα σύνορα Γαλλίας, Γερμανίας, Βελγίου, Ολλανδίας. Χρόνια τώρα, οι φίλοι που μας φιλοξενούσαν, μιλούσαν περήφανα για το σχολείο που μαζί με άλλους γονείς είχαν ιδρύσει. Ποτέ δεν είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία. Αυτή την φορά όμως δεν μπόρεσα να αποφύγω μια επίσκεψη στους χώρους του άδειου λόγω των εορτών σχολείου.

Κοίταζα από το παράθυρο του αυτοκινήτου το παγωμένο πάρκο που διασχίζαμε. Σκεφτόμουν πόσο βαριόμουν την επίσκεψη ετούτη σ΄ ένα άδειο σχολείο. Θα προτιμούσα ένα ζεστό καφέ στην πλατεία, να κοιτώ τους περαστικούς, μια μπύρα κοντά στον καθεδρικό ναό, ή έστω να χαζεύω τις χριστουγεννιάτικες βιτρίνες με τα χιλιάδες λιμπιστά μπιχλιμπίδια.

Δεν πρόλαβα να γίνω αγενής και να γκρινιάξω, το αυτοκίνητο φρέναρε, παρκάραμε κι οι πόρτες άνοιξαν μπάζοντας παγωμένο αγιάζι. Φτάσαμε. Ήμασταν δίπλα στο πάρκο. Φόρεσα γάντια, σκούφο και βγήκα.

Εντυπωσιακό! Το προαύλιο δεν έχει κάγκελα, φυσική του προέκταση ήταν το πάρκο. Καθώς βαδίζαμε συναντούσαμε διάφορες κατασκευές. Ένα πλινθόκτιστο φούρνο, ένα πλακόστρωτο με αμφιθεατρική πεζούλα, ένα παχνί με πρόβατα, ένα μπαξέ με καλλιέργειες και άλλα. Μου εξηγήσανε ότι οι τελειόφοιτοι αν θέλουν μπορούν να αποφασίσουν την κατασκευή ενός έργου που θα μείνει στο σχολείο. Όλα τα έργα αυτά, ομαδικές εργασίες που έχουν αποφασιστεί σχεδιαστεί και κατασκευαστεί από τους ίδιους τους μαθητές, στέκουν στο προαύλιο και εξυπηρετούν διάφορες δραστηριότητες. 

Καλλιέργεια του μπαξέ

Κατασκευή πεζουλιού σε σχήμα φιδιού

Η καλλιέργεια του μπαξέ είναι μέρος του σχολικού προγράμματος. Απόρησα. Είναι τεχνικό το σχολείο αυτό; Η απάντηση ήταν καθαρή: Όχι δεν είναι τεχνικό σχολείο, ούτε σχολείο εργασίας. Είναι σχολείο με παιδαγωγική πρακτική που σύστησε ο Rudolf Steiner στο σχολείο που ο κύριος μέτοχος της καπνοβιομηχανίας Waldorf Astoria, Δρ. Μόλτ ίδρυσε για τους εργαζόμενους του εργοστασίου, της Στουτγάρδης το 1918. Όλους του εργαζόμενους και τους εργάτες και τους διευθυντές! Τα πρόβατα εντάχθηκαν κι αυτά στις σχολικές δραστηριότητες. Η πρώτες τάξεις τα ταΐζουν, σε μεγαλύτερες τάξεις φροντίζουν για την καθαριότητα και την υγιεινή τους. Κάποια τάξη τα κουρεύει, σε μεγαλύτερη τάξη μαθαίνουν να χρωματίζουν και να γνέθουν το μαλλί. Κάθε τελειόφοιτος έχει σπίτι του ένα κομμάτι υφαντό που το έχει γνέσει, χρωματίσει, υφάνει ο ίδιος.

Φτάσαμε στο κεντρικό κτήριο. Ιδιόρρυθμη αρχιτεκτονική χωρίς ορθές γωνίες, αρχικά δεν ενθουσιάστηκα. Μπαίνοντας μου εξήγησαν πως η αρχιτεκτονική αυτή ήταν πρόταση του Rudolf Steiner. Ονομάζεται οργανική αρχιτεκτονική και αντιμετωπίζει το κτίριο σαν έναν οργανισμό που αλληλεπιδρά με το περιβάλλον και τους ανθρώπους. Φροντίζει π.χ να έχουν όλες οι αίθουσες φυσικό φωτισμό που επαρκεί για το μάθημα.

Στο εσωτερικό οι τοίχοι είναι βαμμένοι με λαζούρες και η διαφάνεια του χρώματος δίνει την αίσθηση του μη συγκεκριμένου. Ο διάδρομος είναι πολύπλοκος σαν λαβύρινθος. Ένιωθα χαμένος καθώς είχα συνηθίσει στους ευθείς διαδρόμους με τις πόρτες δεξιά και αριστερά. Μου εξηγήσανε ότι γρήγορα ο μαθητής εξοικειώνεται. Σκέφτηκα ότι ίσως έτσι δέχεται το μήνυμα ότι η ζωή είναι μια εξερεύνηση με την οποία αποκτά την εσωτερική βεβαιότητα ότι θα εξοικειωθεί. 

Εσωτερικοί χώροι του σχολείου του Aachen

Στον χώρο υπήρχανε μόνο φυσικά υλικά. Ακόμη και τα χρώματα, μου εξήγησαν, είναι από ανόργανα υλικά και φυτικά σκευάσματα. Δεν χρησιμοποιείται πουθενά πλαστικό. Συμπέρανα ότι στόχος του σχολείου είναι τα παιδιά να αποκτούν κάποιου είδους οικολογική συνείδηση. Φαντάστηκα ότι είναι ένα είδος σχολείου που έχει υποστηριχτεί από τους πράσινους-εναλλακτικούς. Αργότερα, μελετώντας τις παιδαγωγικές αρχές που έθεσε ο Steiner για τα ελεύθερα σχολεία Waldorf θα διαπίστωνα ότι κατ' ουσία η εκπαίδευση αυτή έφτανε πολύ βαθύτερα από όσο μπορούσα να φανταστώ.

Κάποια στιγμή φτάσαμε στην πόρτα της πρώτης τάξης. Ρώτησα, πως είναι δυνατόν σε ένα σχολείο να είναι οι τάξεις, όλων των βαθμίδων στον ίδιο χώρο. Η απάντηση ήταν απλή και αποστομωτική. Στο σχολείο αυτό δεν υποθάλπεται κανενός είδους διάκριση, ούτε για λόγους ηλικίας ή φύλου, ούτε για λόγους χρώματος, θρησκείας ή εθνικότητας αλλά ούτε και για λόγους επιδόσεων ή ικανοτήτων. Τα πιο ικανά παιδιά αναλαμβάνουν μεγαλύτερες ευθύνες. Την πρώτη μέρα του σχολείου, τα μεγαλύτερα υποδέχονται τα μικρά και κρατώντας τα από το χέρι τα ξεναγούν σε όλους τους χώρους και εξηγούν τη λειτουργία του. Όλη τη χρονιά οι μεγάλοι μαθητές έχουν κάποια ευθύνη για τους μικρότερους.

Μπήκαμε στην τάξη. Το θέαμα ήταν εκπληκτικό. Ούτε στα καλύτερά μου όνειρα δεν μπορούσα να φανταστώ μια τέτοια τάξη. Δεν ήταν μόνο το φως και τα χρώματα, αλλά και η μυρουδιά, η αίσθηση του χώρου. Στον πίνακα υπήρχε ζωγραφισμένη με χρωματιστές κιμωλίες μια πολύ όμορφη χριστουγεννιάτικη ζωγραφιά από τον δάσκαλο για τους μαθητές.Λίγο πιο δίπλα σε ένα τραπέζι όμορφα στολισμένο, μια σύνθεση με ξύλα φρούτα λουλούδια και φυτά εποχής. Ο δάσκαλος μου είπανε, περιμένει τα παιδιά στην πόρτα και τα καλημερίζει ένα ένα με την έναρξη της σχολικής μέρας.

Η τάξη ευωδίαζε από την μυρωδιά των φυσικών υλικών από τα οποία ήταν κατασκευασμένη. Ξύλινα θρανία κερωμένα με κερί μέλισσας. Πάτωμα από πλακάκια λινελαίου, τοίχοι με λαζούρες με βάση το κερί της μέλισσας. Κυρίαρχο χρώμα το ροζ. Κάνει τα μικρά να νιώθουν ασφάλεια και θαλπωρή.

Καθώς οι τάξεις μεγαλώνουν το χρώμα τους ψυχραίνει μια και η παιδική ψυχή, καθώς εξελίσσεται, χρειάζεται διαφορετική χρωματική επιρροή για να συντονιστεί με τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της ηλικίας. Μπαίνοντας στις υπόλοιπες τάξεις διαδοχικών βαθμίδων, αυτά που μου φαινόταν ιδιόρρυθμα και "οικολογικό-πολυτελή" μεταμορφώθηκαν σε ...

Άγγελος Αντωνόπουλος, αντιπρύτανης ΑΣΚΤ & μέλος ΔΣ ΕΜΣΤ: η κρίση δημιουργεί προβλήματα αλλά είναι κι ένα εφαλτήριο για να σκεφτούμε διαφορετικά..

Angelos Antonopoulos interview 

# Tales from the Neverland

της Βασιλίκας Σαριλάκη 

από το art noise*

Μια δουλειά άξια, όμορφη, ευθύβολη, ιδιωματική, αλχημιστική, πολιτική.. Με ευθείς, πλην λεπτοφυείς χειρισμούς και συμβολοθεσίες, ώριμη κι άνετη στους πλασμούς της, με ευφυέστατη σχεδίαση του χώρου, κομψότητα και χάρη μέσα στο ποιητικό της λιώσιμο.. H πρόσφατη, πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση του Άγγελου Αντωνόπουλου που έγινε στο Κέντρο Τεχνών του Πάρκου Ελευθερίας ήταν η αιτία αλλά κι η αφορμή για να συζητήσει το Art Noise εφ’ όλης της ύλης μαζί του.. Η αδέκαστη αναφορά της στον σκληρό καιρό, η grotesco αύρα της, χωρίς άφεση αμαρτιών, η ανεξαγόραστη ματιά της, είναι μια ελπίδα.. Μιλήσαμε για την δυναμική “στροφή” της δουλειάς του που βγαίνει με τόλμη, εμπειρία και πολιτική θέση πλέον στον χώρο, από τις δύο διαστάσεις, την ζωγραφική στις τρείς, την γλυπτική.

Μαζί μ΄ αυτά συζητήσαμε και για τα φλέγοντα: Τι προτείνει ως νέος αντιπρύτανης της ΑΣΚΤ για την αναβάθμιση της Σχολής; Τι απαντά στο γνωστό ερώτημα πότε και γιατί δεν ανοίγει τις πύλες του το ΕΜΣΤ ως μέλος του Δ.Σ του Μουσείου; Την έκθεση επιμελήθηκε η Ρεγγίνα Αργυράκη. Τις φωτογραφίες τράβηξε ο αρχιτέκτων και φωτογράφος Βασίλης Γκοιμήσης, συνεπιμελητής της έκθεσης και τον ευχαριστούμε..

Βασιλίκα Σαριλάκη: Πρόσφατα μπήκες στο Δ. Σ του ΕΜΣΤ κι έγινες αντιπρύτανης της ΑΣΚΤ μετά από την εκλογή σου τον Ιούλιο ως τακτικού καθηγητή. Συγχαρητήρια καταρχήν.

Άγγελος Αντωνόπουλος: Ευχαριστώ..

Β. Σ. Άς ξεκινήσουμε από την ΑΣΚΤ. Ο τέως πρύτανης έλεγε ότι η Σχολή βρίσκεται υπό διάλυση με τεράστια οικονομικά προβλήματα ακόμη και για λειτουργικά έξοδα, πληρωμές μοντέλων, καθηγητών κλπ.. Το ερώτημα είναι ποια νέα μορφή μπορεί να πάρει η Σχολή υπό τις συνθήκες της κρίσης με την νέα Διοίκηση. Ποιες είναι οι πρώτες σκέψεις ώστε η Σχολή να μην διαλυθεί, να πάρει μια νέα βιώσιμη μορφή, να αποκτήσει εξωστρέφεια και να λειτουργήσει όσο μπορεί καλύτερα;

Α.Α. Το πρώτο πράγμα που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να συνειδητοποιήσουμε και να προσδιορίσουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται και δραστηριοποιείται η Σχολή. Και από ότι ξέρουμε όλοι μας είναι ένα πάρα πολύ δύσκολο οικονομικά κι όχι μόνον.. Ωστόσο η κρίση δημιουργεί προβλήματα αλλά είναι κι ένα εφαλτήριο για να σκεφτούμε διαφορετικά.. Αυτό λοιπόν το διαφορετικό προσπαθούμε να το εντοπίσουμε, να το καταγράψουμε και να το διεκδικήσουμε ως ΑΣΚΤ όσο μπορούμε.. Το οικονομικό κομμάτι είναι σίγουρα ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα.. Από τα 5 εκατομμύρια πριν 4-5 χρόνια έχουμε κατέβει σχεδόν στις 700-750.000 ..

Β.Σ. Και τι σκεφτόσαστε να κάνετε για αυτό;

Α.Α. Να διεκδικήσουμε καινούργια χρήματα αλλά και να δούμε εμείς οι ίδιοι σαν Σχολή πως μπορούμε να βρούμε πόρους ώστε να στηρίξουμε τις δραστηριότητες της Σχολής αλλά και την λειτουργία της.. Γιατί πλέον δεν έχουμε λεφτά για τα λειτουργικά έξοδα.. και αυτό το πρόβλημα δεν είναι μόνον δικό μας είναι και όλων των άλλων Σχολών. Σε μας η περικοπή που έκανε το Υπουργείο πάντως ήταν από τις μεγαλύτερες. Δεν ξέρω για ποιο λόγο..

Β.Σ. Ίσως γιατί θεωρείται η τέχνη ως « είδος πολυτελείας»;

Α.Α. Μπορεί κι αυτό. Μπορεί κι ότι δεν διεκδικήσαμε κι εμείς σθεναρά.

Β.Σ. Μήπως πρέπει η Σχολή να γίνει υπόθεση της κοινωνίας τελικά και να σταματήσει ναναι απομονωμένη.. γιατί από την εποχή του Κεσσανλή λένε –ας μην κρυβόμαστε- ότι είναι λίγο ..φέουδο.

Α.Α. Λένε γενικά.. εγώ δεν το πιστεύω. Αλλά όπως πολλοί οργανισμοί έχουν μια εσωστρέφεια έχουν και τις αγκυλώσεις τους που τους εμποδίζει να λειτουργήσουν και να ανοιχτούν στην κοινωνία. Αυτό είναι όμως κάτι που πάντα το διεκδικούμε.. Την σχέση με την κοινωνία. Ποιος δεν θέλει να είναι η Σχολή Καλών Τεχνών στο προσκήνιο των πραγμάτων; Όλοι μας το θέλουμε. Άρα σίγουρα πρέπει να σπάσουμε αυτήν την ...

Αντιστάσεις της τέχνης στην κοινωνία του 1/3 και την ιδιωτικοποίηση του νερού και των πάντων (#εικόνες μια νέας Ελευθερίας)

Mary Mattingly: Είναι ο νεοδιαφωτισμός η σύγχρονη πρωτοπορία;

Της Βασιλίκας Σαριλάκη από το art noise

Καμιά φορά ξεχωρίζεις καλλιτέχνες με το καλημέρα.. Κυρίες και κύριοι: η Mary Mattingly: Μια εννοιολογική οραματίστρια που ζει στην Νέα Υόρκη κι αναστατώνει τις βεβαιότητες της διεθνούς σκηνής! Κάθε της κίνηση,πρωτοπορία.. 

Μια νεο-διαφωτιστική, multi-task καλλιτέχνης, ευρηματική, με προτάσεις αυτοσχέδιων πολυμορφικών κατοικιών που μπορούν ακόμα και να φορεθούν (!), εντελώς συνειδητοποιημένη οικολογικά με την ευρεία έννοια του όρου, αλλά και μια φύση που εξερευνά τις νέες αξίες και τοπικές συνθήκες ex nihilo για να χτίσει το δικό της ανατρεπτικό κόσμο, στην πνευματική παράδοση καινοτομίας ενός Da Vinci! To Art in America αποκαλεί την τέχνη της ανθρωποκεντρική…εννοεί ανθρωπιστική.. Αφορμή για το αφιέρωμα αυτό είναι η τρέχουσα έκθεσή της στο Bernis Center for Contemporary Arts στην Omaha (μέχρι 16 Αυγούστου) που πρωτοπαρουσιάστηκε πρόπερσι στην Νέα Υόρκη..
 
Nεορομαντικές εικόνες σχεδόν εξωπραγματικού κάλλους, γαλήνη, απόδραση από το γκρι, την χαμηλοτάβανη μιζέρια του εγώ, την πόλη –απάτη, προπαντός ελεύθερη ανάσα.. 

Σκηνικό μετά την Αποκάλυψη.. Σε ένα Ροβινσώνειο ερημικό μέλλον όπου όλα έχουν καταστραφεί, όπου ο χρόνος βυθίστηκε στον ωκεανό και δεν μπορεί πια να μας εποπτεύσει…΄Όπου, ωστόσο, την ίδια στιγμή, μια νέα μοναχική ζωή, αναδύεται, απελεύθερη και χωρίς δεσμά..μακριά απ’ τις κατεστραμμένες πόλεις.. μακριά από την αλλοτρίωση που κάταπιε τα παιδιά της, σε μια/ ίσως νέα ..υδάτινη έρημο… Τώρα ο άνθρωπος δεν έχει πια παρά να ξαναβρεί μέσα στην πλήρη σιωπή τον εαυτό του..ναι αυτόν…και μαζί το Ιδανικό μιας νέας ύπαρξης : μια νέα Ελευθερία που ξεπηδάει από το πουθενά!.

Χωρίς φόβο , πανικό, κάμερες και βαρεμένο drama queen (όπως π.χ μιας κατεστημένης και αηδιαστικής πλέον Abramovic) η νέα 36χρονη καλλιτέχνης και περφόρμερ απαρνείται τα υπάρχοντά της γιατί όπως λέει η ίδια σε μια συνέντευξή της  

“Για να παραφράσω τον ματεριαλιστή θεωρητικό Joshua Simon, δεν μπορεί κανείς να κατέχει χωρίς να κατέχεται.. 
Όλα είναι προϊόντα, ξεκινώντας από τα σπίτια και τα αντικείμενα καταλήγοντας στην γη, τα απορρίμματα, και το χρέος. Μερικά από τα αντικείμενα στο πρότζεκτ μου «Σπίτι και σύμπαν» τα είχα από τότε που ήμουν παιδί. Ωστόσο, θέλησα να τα μετατρέψω από χρήσιμα αντικείμενα σε άχρηστα, και δουλεύω σ΄ αυτήν την κατεύθυνση κι αυτό αφορά σε όλα τα πράγματα που κατέχω εκτός από μια τσάντα και τα πράγματα που μπορώ να μεταφέρω.” !!! 

Μπουνιά στο δήθεν; Ναι, έτσι στεγνά και χωρίς καμμία σάλτσα!

Η Mattingly συνδυάζει την γλυπτική, την αρχιτεκτονική και τη φωτογραφία για να σχολιάσει επίσης, προβλήματα της μετανάστευσης, του νομαδισμού, των άστεγων και της δύσκολης διαβίωσης την περίοδο της κρίσης. Δημιουργεί φωτογραφίες και γλυπτά που οραματίζονται ζοφερά μελλοντικά τοπία, δημιουργεί φορητά γλυπτά, «φορέσιμα σπίτια» και διάφορες οικολογικές εγκαταστάσεις.
Για το έργο της έχουν γράψει το Artforum, οι New York Times, οι Financial Times, η Wall Street Journal κ.λ.π. Τα έργα της έχουν σχολιάσει το BBC News, το MSNBC, το Fox News, η σειρά Art21 στο you tube και διάφορα blogs. 

Η δουλειά της έχει εκτεθεί στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας, το Κέντρο Τέχνης της Σεούλ, το μουσείο Τεχνών Bronx, τη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης, το Μουσείο de Cordova, το πάρκο γλυπτών στη Μασαχουσέτη και στο Palais deΤοκiο. Η Mattingly συμμετείχε στο smARTpower: μια πρωτοβουλία μεταξύ του Αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών και του μουσείου Τεχνών Bronx ως καλλιτέχνης-πρεσβευτής στις Φιλιππίνες.

Τό έργο της Mary Mattingly μπορεί να δείχνει ου-τοπικό, μπορεί να παραπέμπει σε έναν ιδιότυπο αναχωρητισμό αλλά είναι και με μια έννοια πολιτικό και πραγματιστικό. Με τον προφητικό τρόπο ενός Καβαφικού τρόπου όπου “επέρχονται τα μελλούμενα” προσπαθεί να φτιάξει πραγματικά καταφύγια και μάλιστα σχεδιάζει πραγματικά πολυμορφικά ρούχα-κατοικίες που να τα φοράει ένας ταξιδιώτης και να εξυπηρετείται αν χρειαστεί να διαμείνει κάπου!. 

H Mattingly προτείνει εκδοχές διαβίωσης και αντίληψης που μάχονται την υπερκατανάλωση και δίνουν πρακτικές λύσεις σε χειμαζόμενους πληθυσμούς..
To μεγάλο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν αυτά τα πανέμορφα ουφοειδή σπιτάκια που μοιάζουν και με igloo είναι ότι αποτελούν εύκολα και γρήγορα συναρμολογήσιμες ιδιοκατασκευές και επίσης οικοφωλιές εντελώς φυσιολογικά κατοικήσιμες ειδικά ως θερινές κατοικίες για καλλιτέχνες και άστεγους.. Για ανθρώπους επίσης που θέλουν να ζήσουν την ελεύθερη εμπειρία στην ύπαιθρο και μια διαλογιστική κατάσταση απομάκρυνσης από την πόλη, δημιουργώντας τα δικά τους αναχωρητήρια για αυτοστοχασμό.. Εξάλλου πολλοί καλλιτέχνες τίμησαν την προσπάθεια της καλλιτέχνιδος. 

 
Η Mattingly  οραματίζεται και μερικές φορές επινοεί κιόλας καινοτόμες λύσεις για να μεταφέρει τα  αντικείμενα-έργα της όπως για παράδειγμα την προσωπική πτητική μηχανή της Personal Flight Machine (2007) και το Kart (2008), ένα καταφύγιο δομημένο πάνω σε ένα ποδήλατο (!)…επίσης δημιούργησε ένα εναλλακτικό μοντέλο κατοικίας το Waterpod™, πάνω σε νερό... Kι όταν μιλάμε για προσωπικές πτητικές μηχανές ο νους μας πάει βέβαια κατευθείαν στον Da Vinci…

Mary Mattingly: “Τα προηγούμενα οκτώ χρόνια καταπιάστηκα με διάφορες μορφές εργαλείων και φόρμες στέγασης. Μερικά από αυτά τα σπιτάκια προορίζονται για το διαδίκτυο μερικά για διάφορες εναλλακτικές ή οικολογικές κοινότητες. Και τα περισσότερα τα δοκιμάζω η ίδια ζώντας μέσα σε αυτά ή μαζί με αυτά. Και πραγματικά πιστεύω πως πρέπει κανείς να τα βιώσει, να ζήσει μέσα σ΄ αυτά για να δει πόσο λειτουργικά είναι. Φυσικά καταγράφω την ζωή σ΄ αυτά και τις ανάγκες που προκύπτουν για να βελτιώνονται συνεχώς..”

Τί την ενέπνευσε όμως για να αρχίσει αυτό το περίεργο ταξίδι ανατροπής μια καθεστηκυίας αντίληψης ζωής και στο να εξερευνήσει αυτές τις νέες δομές κατοικίας, ζωής και προτάσεων εξοικονόμησης πόρων;

Bolivian demonstrators protest water privatisation 

Η Mattingly απαντά πως το αρχικό της ερέθισμα ήταν η αυξανόμενη ιδιωτικοποίηση των δημόσιων πόρων, κυρίως του νερού.. Το πρόβλημα δλδ που κι εμείς αντιμετωπίζουμε τώρα στην Ελλάδα.. Η ίδια αναφέρει : “Άρχισα να μελετάω αυτές τις δομές και τα εργαλεία όταν έμαθα για την ιδιωτικοποίηση Bechtel του νερού στη Βολιβία το 2000. Αποφάσισα να επεκτείνω αυτήν την πρόταση και στον υπόλοιπο κόσμο στο όχι- και τόσο- απώτερο μέλλον, κι έτσι άρχισα να δημιουργώ τις απλές συσκευές συλλογής και καθαρισμού νερού για αυτόνομη-ατομική χρήση που δεν απαιτούσαν συστήματα συγκεντρωτικού ελέγχου. Θα τα έπαιρνα στην έρημο και θα τα χρησιμοποιούσα εκεί.”

“Από εκεί και μετά, –λέει- άρχισα να κατασκευάζω τα αυτόνομα, φορετά σπίτια. Αυτά περιελάμβαναν τις λειτουργικές και τις αισθητικές πλευρές αλλά και μια θεωρητική αφήγηση : π.χ μια προφητική έκβαση της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, που έχει μονοπωλήσει την ιδιοκτησία του χρησιμοποιήσιμου εδάφους σε τέτοιο σημείο, ώστε να φτάσει να συρρικνώσει τις τεχνολογίες τόσο πολύ ώσπου να φτάσει να κουβαλάτε πλέον το σπίτι σας στην πλάτη σας και νάχετε μια στενότερη σχέση με αυτό από έναν δικό σας άνθρωπο!

Το 2013 η Mattingly προχωρά σε ένα νέο έργο ακτιβιστικό το Fill/Obstruct όπου μαζεύει και στουμπώνει όλα της τα υπάρχοντα σε έναν τεράστιο μπόγο και στα πλαίσια μιας περφόρμανς για το Art21 της Νέας Υόρκης τραβάει τον μπόγο και τον περνάει από την γέφυρα Bayonne που συνδέει το Staten Island με το New Jersey.

Η αδύνατη και πεισματάρα Mary κουβαλάει τον μπόγο της ως νέα ρακοσυλλέκτρια στην εννοιολογική της περφόρμανς που ωστόσο δεν είναι και τόσο εννοιολογική αφού ζει σε ένα σπίτι/ατελιέ πολύ φτωχικό όπου τόσο η ίδια όσο και ο φίλος της προσπάθησαν αν καταργήσουν σχεδόν κάθε “διευκόλυνση” κάνοντας στην πράξη ότι προτείνουν ως καλλιτέχνες.. H performance αυτή θα την κάνει πάντως γνωστή.. θυμίζει χειρονομίες του Beuys..

“ Όλα σε αυτόν τον κόσμο είναι προϊόντα, προσθέτει. Βλέπω την τέχνη γενικά ως μια μορφή ακτιβισμού αλλά και προϊόντων. Αυτό το έργο περιγράφει τα περισσεύματα μιας οικονομίας εκμετάλλευσης: από το σχέδιο στην παραγωγή, κι από το μάρκετινγκ στη διανομή, ως την κατανάλωση φτάνοντας τελικά στα απόβλητα. Είναι στην ουσία ένα ρέκβιεμ για τα άχρηστα αντικείμενα και το έργο μιλά μεταφορικά για μια μεγαλύτερη υπόθεση του πώς δηλαδή οι άνθρωποι ζουν σήμερα σε έναν αλληλοεξαρτώμενο κόσμο και πως κυκλοφορούμε συνεχώς, περιφέρουμε αντικείμενα που κάποτε ήταν σε αφθονία.. Τα έργα σαν χρονοκάψουλες, λειτουργούν ως ενδείξεις και προτάσεις για τις μελλοντικές συνθήκες ζωής. Μπλοκάρουν, παρεμβαίνουν και πλαισιώνουν μια σύγκρουση. Αποσπούν την Ιστορία από το σύνηθες πλαίσιο της. Σ΄ αυτόν τον κόσμο οι άνθρωποι, όλοι, περιφέρουν τις χρονοκάψουλές τους γύρω, σε μια φόρμα σπιτιού.”…

η συνέχεια και ολόκληρη η οπτική επένδυση του άρθρου εδώ
http://theartnoise.blogspot.gr/2014/07/mary-mattingly.html