Η λιτότητα οδηγεί σε αδιέξοδα και τους καπιταλιστές

του Μισέλ Iσόν (Michel Husson)*

Υπάρχουν, ακόμη και στους κόλπους του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ, οικονομολόγοι που ανησυχούν και λειτουργούν ως μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος του καπιταλισμού. Το χάσμα που ανοίγεται ανάμεσα στη διάγνωσή τους και τις συστάσεις τους είναι ένα σύμπτωμα, μεταξύ άλλων, των διαστάσεων της σημερινής κρίσης.

Ο Μορίς Όμπστφελντ είναι ο Διευθυντής Ερευνών του ΔΝΤ. Η πρόσφατη παρουσίασή του σε συνέντευξη Τύπου των τελευταίων προοπτικών για την παγκόσμια οικονομία του ΔΝΤ πραγματοποιήθηκε κάτω από τον αστερισμό του πεσιμισμού και της απόγνωσης. Είναι βέβαιο, υποστήριξε, πως «δεν βρισκόμαστε σε κρίση». 
Ωστόσο, η διατύπωσή του, όπως επαναλήφθηκε από την πρόεδρό του, Κριστίν Λαγκάρντ, κατά την οποία «δεν βρισκόμαστε σε κατάσταση συναγερμού, αλλά σε κατάσταση επαγρύπνησης», δεν κρύβει, κατά βάθος τίποτα καθησυχαστικό. 
Γιατί η εφ’ όλης της ύλης διάγνωση έχει ως εξής: «Οι παγκόσμιοι δείκτες οικονομικής ανάπτυξης είναι ανοδικοί, αλλά ο ρυθμός τους, που γίνεται ολοένα και πιο απογοητευτικός, εκθέτει την παγκόσμια οικονομία σε κινδύνους. Η οικονομική ανάπτυξη υπήρξε πάρα πολύ αναιμική για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα».

Υπό τον όρο «κίνδυνοι», πρέπει να εννοήσουμε τα δημοσιονομικά, οικονομικά ή πολιτικά γεγονότα εκείνα που, εάν και εφ’ όσον επέλθουν, μπορεί να αποσταθεροποιήσουν ακόμη περισσότερο την παγκόσμια οικονομία. Για να τους αντιμετωπίσει, το ΔΝΤ προτείνει ένα πολιτικό τρίπτυχο: νομισματικό, δημοσιονομικό, και ας μην ξεχνάμε και τις αναπόφευκτες «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις». 

Ένας εκ των παρόντων δημοσιογράφων αντέδρασε με μια δόση αυθάδειας στην ανακοίνωση αυτού του προγράμματος: «Παρακολουθώ αυτές τις συσκέψεις επί 20 συναπτά έτη. Και ακούω διαρκώς τα ίδια πράγματα, ξανά και ξανά. Αναφέρεστε στο δημοσιονομικό, το νομισματικό και το θεσμικό σκέλος. Αλλά, όπως ήδη ξέρετε, το νομισματικό έχει σχεδόν εξαντληθεί και το δημοσιονομικό είναι για πολλούς απρόσιτο. Όσο για το θεσμικό, χρειάζεται πάρα πολύ χρόνο. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, τι πρέπει να κάνουμε για να βελτιώσουμε την κατάσταση βραχυπρόθεσμα;»

Απαντήσεις από λάθος οπτική γωνία

Τα δεινά του ΔΝΤ: διακρίνει μεν τους κινδύνους, αλλά
οι επαναλαμβανόμενες συστάσεις του γίνονται από λάθος οπτική γωνία.

Εξαιρετική ερώτηση, που περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο τα δεινά του ΔΝΤ: 

διακρίνει μεν τους κινδύνους, αλλά οι επαναλαμβανόμενες συστάσεις του γίνονται από λάθος οπτική γωνία. 

Έτσι, ο Όμπστφελντ μνημονεύει τις απώλειες κεφαλαίων από τις αναδυόμενες οικονομίες ως παράδειγμα «επεισοδίων που προκαλούν αναταράξεις» και εκφράζει τους φόβους του. Αντί να αναφερθεί στα ‘εργαλεία’ ρύθμισης των ισοτιμιών – κάτι που, στη θεωρία, αποτελεί μια από τις κυριότερες αποστολές του ΔΝΤ – παραπέμπει στο κεφάλαιο 2 των Προοπτικών όπου, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, αποδεικνύεται ότι η πλειοψηφία των αναδυόμενων κρατών «κατάφεραν να αντιμετωπίσουν επιτυχώς τον κίνδυνο». Απίστευτο, αν σκεφτεί κανείς, για παράδειγμα, το σοκ που προκάλεσε η βίαιη απόσυρση κεφαλαίων στη Βραζιλία.

Ισοτιμία ρεάλ – δολαρίου

Η γραφική παράσταση που παραθέτουμε μας επιτρέπει να ξαναθυμηθούμε αυτή την ιστορία. Δείχνει πώς το ρεάλ της Βραζιλίας ανατιμήθηκε σημαντικά, αρχής γενομένης από το 2003: η ισοτιμία του ρεάλ της Βραζιλίας έναντι του δολαρίου έφθασε από τα 0,28 στα 0,62 δολάρια στις αρχές του 2011. Όπως ήταν φυσικό, η κρίση προκάλεσε την πτώση του το 2009, αλλά η ανθεκτικότητα των BRICS καθησύχασε τους επενδυτές, οι οποίοι δελεάστηκαν από τις αυξημένες αποδόσεις. Στα μέσα του 2011, όμως, αποσύρουν τα στοιχήματά τους: είναι το sudden stop, η βίαιη διακοπή εισόδου κεφαλαίων, που πυροδοτεί μια συνεχιζόμενη πτώση του ρεάλ, η οποία αντιστοιχεί σε υποτίμηση της τάξης του 60% σε σχέση με το δολάριο. Μπορεί κανείς να κουβεντιάσει ποια θα ήταν μια καλή ισοτιμία για το ρεάλ, αλλά ένα είναι βέβαιο: μια οικονομία τόσο εκτεθειμένη στη φυγή κεφαλαίων δεν είναι διαχειρίσιμη.

Δεν πρόκειται για οικονομία: ο Όμπστφελντ διέκρινε επίσης ότι «σε πολλές χώρες, η ισχνή αύξηση των μισθών και οι αυξανόμενες ανισότητες οδήγησαν στην ευρύτατα διαδεδομένη πλέον εντύπωση ότι η οικονομική ανάπτυξη ευνοεί κατά κύριο λόγο τις οικονομικές ελίτ». 

Δεν ξέρουμε αν συμμερίζεται κι ο ίδιος αυτή την άποψη, αλλά η μόνη συνέπεια που διαβλέπει είναι πως οι εθνικιστικές ιδέες κερδίζουν έδαφος κι ότι τα «περιθώρια λάθους» μειώνονται ολοένα και περισσότερο.

Όσο για τις περίφημες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, το κεφάλαιο 3 των Προοπτικών, που είναι αφιερωμένο σ’ αυτές, στέλνει ένα σοφά ισορροπημένο μήνυμα: Αν και «αυξάνουν την παραγωγή και την απασχόληση μεσοπρόθεσμα» (όπως όλοι ξέρουμε), πρέπει ωστόσο να συνοδεύονται και από «συμπληρωματικές μακροοικονομικές πολιτικές ώστε να μεγεθύνεται η απόδοσή τους βραχυπρόθεσμα, δεδομένης της μειωμένης απασχόλησης που σημειώνεται στην πλειοψηφία των προηγμένων οικονομιών». 

Κάποιες απ’ αυτές, μάλιστα, μπορούν «να μετατραπούν σε υφεσιακές σε περίοδο επιβράδυνσης». Η σύσταση του ΔΝΤ είναι, λοιπόν, «να υιοθετούνται με έμφαση στη σειρά προτεραιότητας και την ατζέντα εφαρμογής τους οι μεταρρυθμίσεις». 

Μετάφραση: οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αποτελούν βεβαίως μια εξαιρετική ιδέα, ίσως όχι όμως σε υφεσιακές συγκυρίες.

Την ίδια «κατάσταση συναγερμού» ξαναβρίσκουμε και στην Εποπτεία των Δημοσιονομικών Υποθέσεων (Fiscal Monitor), η οποία δόθηκε ταυτόχρονα στη δημοσιότητα . 

Η εικόνα είναι κι εκεί εξίσου ανησυχητική: «Οι δείκτες δημοσίου χρέους κατακρημνίσθηκαν σχεδόν παντού και τα δημοσιονομικά έχουν καταστεί πολύ πιο ευάλωτα». 

Κατά το ΔΝΤ, είναι αποτέλεσμα της «συνεχιζόμενης μειωμένης οικονομικής δραστηριότητας», που δεν έχει προφανώς τίποτα να κάνει με τις πολιτικές λιτότητας (ή μάλλον δημοσιονομικής εξυγίανσης, σύμφωνα με την αργκό του νεο-φιλελευθερισμού), στην αποτελεσματικότητα των οποίων αναφέρεται μετά πολλών επαίνων η ίδια αναφορά. 

Απ’ αυτή τη συνολική θεώρηση, ο Βιτόρ Γκασπάρ, διευθυντής του Τμήματος Δημοσιονομικής Πολιτικής του ΔΝΤ, αντλεί ένα λαμπρό αξίωμα: «Όλες οι χώρες οφείλουν να προσαρμοστούν στις νέες διαστάσεις της πραγματικότητας, αλλά δεν υπάρχει ενιαία λύση». 

Τι είδους δημοσιονομική πολιτική πρέπει ν’ ακολουθήσει κανείς υπ’ αυτές τις συνθήκες; Πρέπει να είναι «προσανατολισμένη στην ανάπτυξη, με την εφαρμογή εκείνων των μέτρων, κυρίως, που υποβοηθούν την ανάπτυξη βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα». Ακόμα και στην Ελλάδα;

Όλα αυτά αποκαλύπτουν μια βαθιά αμηχανία, την οποία εύκολα μπορεί να εξηγήσει κανείς: το ΔΝΤ επισημαίνει με καθαρότητα πνεύματος τις δυσλειτουργίες του παγκόσμιου καπιταλισμού, αλλά οι ενδεχόμενες λύσεις που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς διαφεύγουν από το νεοφιλελεύθερο ραντάρ του.

Επενδύσεις: Oι ιδιώτες δεν θέλουν, το δημόσιο δεν μπορεί

Εδώ και ένα χρόνο, στις προηγούμενες Προοπτικές της Παγκόσμιας Οικονομίας, το ΔΝΤ έδειχνε ήδη σημάδια απαισιοδοξίας και προβληματιζόταν ειδικότερα όσον αφορά τους λόγους της περιορισμένης δυναμικής που παρουσιάζουν οι επενδύσεις. Αλλά, όπως και στην περίπτωση του αυξανόμενου χρέους, ερμήνευε το γεγονός με τρόπο μάλλον ταυτόσημο, μνημονεύοντας την «γενικότερη αδυναμία της οικονομικής δραστηριότητας». 

Είναι αλήθεια πως η αδυναμία συγκέντρωσης κεφαλαίων αποτελεί ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό της τωρινής περιόδου. Ωστόσο, αξίζει μια λιγότερο επιφανειακή προσέγγιση.

Μια μελέτη της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών αντιμετωπίζει το θέμα αυτό από μιαν άλλη, πολύ πιο ενδιαφέρουσα οπτική. Καταρχήν, οι συντάκτες της απορρίπτουν τη θεωρία ότι τα υπερβολικά ακριβά ή δεσμευτικά δάνεια αποτελούν τροχοπέδη για τις επενδύσεις. Επικαλούνται επίσης την αβεβαιότητα, αλλά της αποδίδουν ένα πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο: «Είναι πιθανό οι επιχειρήσεις να προσδοκούν επενδυτικές αποδόσεις κατώτερες από το κόστος κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου και συγκρινόμενες με τα έσοδα που μπορούν να αποκομίσουν από ρευστά χρηματοπιστωτικά μέσα». 

Και, ακόμη και στις περιπτώσεις που οι επιχειρήσεις έχουν σχετική βεβαιότητα ως προς τις προοπτικές της ζήτησης, μπορεί «να διστάζουν να επενδύσουν, εάν πιστεύουν πως η κερδοφορία του πρόσθετου κεφαλαίου θα είναι χαμηλή». 

Το ζήτημα–κλειδί είναι λοιπόν «η έλλειψη ευκαιριών για αποδοτικές επενδύσεις».

Ένας άλλος παράγοντας που επηρεάζει σημαντικά την επανεκκίνηση των επενδύσεων είναι η βραδύτητα της διαδικασίας ελάφρυνσης του χρέους (deleveraging). Μεταξύ του 2007 και του 2014, το σύνολο των χρεών, δημοσίων και ιδιωτικών, αυξήθηκε κατά ...

Τρομοκρατία: το όχημα της νέας αποικιοκρατίας

"Αυτή η τόσο τέλεια δημοκρατία κατασκευάζει η ίδια τον μυστηριώδη εχθρό της, την τρομοκρατία. Στην πραγματικότητα, προτιμάει να κριθεί σε σχέση με τους εχθρούς της παρά σε σχέση με τα αποτελέσματά της. Η ιστορία της τρομοκρατίας είναι γραμμένη από το κράτος. Επομένως είναι διδακτική. Οι πληθυσμοί-θεατές δεν είναι βέβαια σε θέση να ξέρουν τα πάντα για την τρομοκρατία αλλά πάντοτε ξέρουν αρκετά για να έχουν πεισθεί ότι, σε σχέση με την τρομοκρατία, όλα τα άλλα θα πρέπει να τους φαίνονται μάλλον αποδεκτά, ή εν πάσει περιπτώσει πιο εύλογα και πιο δημοκρατικά." 

Γκυ Ντεμπόρ, Παρίσι Απρίλιος 1988* 

Latuff

Η ιστορία επαναλαμβάνεται;

"Για πρώτη φορά χτύπησαν σήμερα οι ΗΠΑ τα βυτιοφόρα με το πετρέλαιο που χρηματοδοτεί τον ISIS"
Αλέξης Παπαχελάς στην Σία Κοσιώνη, δελτίο ΣΚΑΙ των 9, 17/11/2015

Η σφαγή στο Παρίσι θα είναι τελικά το όχημα της εισβολής των δυτικών και στην Συρία, τελευταίο κοσμικό κράτος της Μέσης Ανατολής και ταυτόχρονα μετά την Ουκρανία, τελευταία αναμέτρηση επί σφαιρών επιρροής με την Ρωσία. 

Με το ίδιο όχημα  - την τρομοκρατία - εκτελέστηκε ο αρχηγός των κοσμικών αφγανών ανταρτών Μασούντ και επικράτησαν οι ταλιμπάν υπό ...αμερικανική κατοχή, ο Σαντάμ στο Ιράκ, ο Καντάφι στην Λιβύη. Προηγούμενα είχε καταστραφεί με την ίδια μέθοδο ο Λίβανος και η Παλαιστίνη και είχε παραδοθεί η Αίγυπτος στους αδελφούς μουσουλμάνους και την δικτατορία. 

Η "αραβική άνοιξη" χρησιμοποιήθηκε κυνικά από την νέα αποικιοκρατία για να ολοκληρωθεί η αποκοσμικοποίηση της Μέσης Ανατολής με όχημα την τρομοκρατία των ισλαμιστών: το μήνυμα είναι "για να αντιμετωπισθούν οι ισλαμιστές τρομοκράτες απαιτείται, ή δικτατορία σαν της Αιγύπτου ή εισβολή των δυτικών". Με μια κρίσιμη λεπτομέρεια να ξεχνιέται από σύμπαντα τα συστημικά προπαγανδιστικά χρηματοδοτούμενα ΜΜΕ: τους ισλαμιστές δημιούργησαν και συντηρούν (επιτρέποντας ελεγχόμενα την χρηματοδότησή τους και τον εξοπλισμό τους) οι δυτικοί νεοαποικιοκράτες.

Η χώρα μας σοφά αντιστέκεται στην εμπλοκή της στον "πόλεμο" κατά της τρομοκρατίας: ας κυνηγήσουν τις φανατικές ισλαμιστικές συμμορίες που εξόπλισαν - άμεσα, έμμεσα ή χάρη στην ανοχή τους, δεν έχει σημασία - οι ΗΠΑ και σιγόνταραν Άγγλοι, Γάλλοι και τώρα είτε έχασαν τον έλεγχό τους (κατά την συστημική αφήγηση) είτε απλά αυτές χτύπησαν σκόπιμα για να επιταχυνθεί η εισβολή στην Συρία, όπως στο Ιράκ (κατά την αντισυστημική αφήγηση). 

Σημασία έχει ότι μόνιμα θύματα της "δημοκρατίας" και της "τρομοκρατίας" του σύγχρονου θεάματος είναι οι λαοί, που ξεκληρίζονται, εκδιώκονται, δολοφονούνται, είτε ως πρόσφυγες είτε ως πολίτες χωρών υποδοχής είτε ως παράπλευρες απώλειες της μάχης του "καλού" και του "κακού" δλδ των θεαματικών αναγκών του καπιταλισμού της καταστροφής. 

Κατά τα άλλα η CIA αποφάσισε ξαφνικά να χτυπήσει τον ανεφοδιασμό του ISIS συγκινημένη από την σφαγή στο Παρίσι  - τύπου "έ, τα παιδιά το παρατράβηξαν"...

η αριστερή στρουθοκάμηλος


*από το βιβλίο "Σχόλια πάνω στην κοινωνία του θεάματος", Θέση 9, σ.25 στην ελληνική μτφ από τον Ελεύθερο Τύπο

"Στις ημέρες μας συντελείται η μετάβαση από τον Καπιταλισμό στο διάδοχο σύστημα, την δεύτερη Φεουδαρχία"

ΕΠΕΙΔΗ ΣΚΕΤΟΣ Ο ΟΡΟΣ «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΡΙΣΗ» ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΤΙΠΟΤΕ

του Βλάση Ρασσιά

Αντίθετα από όσα θέλει να επιβάλει ο θρησκευτικός μονοθεϊσμός και όλες οι πολιτισμικές και πολιτικές του εκπορεύσεις, η Ιστορία δεν έχει ούτε «λογική», ούτε «κατεύθυνση». Θα μπορούσαμε να την εικονοποιήσουμε ως μία σφαίρα που κυλάει εδώ κι εκεί, σπρωγμένη μόνο από δυνάμεις και τάσεις που ακατάπαυστα συντίθενται, αναπτύσσονται και αποσυντίθενται στο εσωτερικό της και πουθενά αλλού. Κάθε γραμμική σχεδίαση της Ιστορίας είναι συνεπώς είτε αφελής είτε απατεωνίστικη, σε κάθε περίπτωση πάντως άκυρη και παραπλανητική.Τα κυριάρχα στερεότυπα των καιρών μας κάνουν την «εξελιγμένη» τουλάχιστον ανθρωπότητα να μην παίρνει υπ’ όψη της την παραπάνω αλήθεια και να αναλίσκεται σε γραμμικές («προοδευτικές» ή «προνοιακές») παρερμηνείες της Ιστορίας, με την σκέψη της να κάνει ουσιαστικά βήμα σημειωτόν ή να κυνηγάει την ουρά της. Τα ίδια κυρίαρχα στερεότυπα έχουν αναγάγει το μέσον σε ανώτερο της ουσίας, δηλαδή την οικονομία σε ανώτερη του ίδιου του ανθρώπου, αλλά και της Φύσης της οποίας αυτός αποτελεί ένα μικρό οργανικό τμήμα.

Η γραμμικότητα απαιτεί εστίαση του ενδιαφέροντος αποκλειστικά σε αυτό που είναι «μπροστά», είτε ως εφήμερο παρόν είτε ως άμεσο ή πιο μακρινό μέλλον και ταυτόχρονα περιφρόνηση προς όσα έχουν υποτίθεται «περάσει» και αποτελούν «παρελθόν». Ο Χριστιανισμός νόμισε ότι ξέμπλεκε διαπαντός με όλη την πριν από αυτόν ανθρωπότητα με το να χαρακτηρίσει το οικειοποιήσιμο πολιτισμικό της οικοδόμημα ως «ευαγγελική προπαρασκευή» και το μη οικειοποιήσιμο ως «ειδωλολατρία». Ίδια και απαράλλακτα, ο Μαρξισμός νόμισε ότι ξέμπλεκε διαπαντός με όλη την πριν από αυτόν ανθρωπότητα με το να χαρακτηρίσει την οικειοποιήσιμη πολιτική της κατάκτηση ως «ουτοπικό ή αστικό σοσιαλισμό» και τη μη οικειοποιήσιμη ως οικονομικά συστήματα που αποτελούν ή σύντομα θ’ αποτελέσουν «παρελθόν» («δουλοκτητική κοινωνία», φεουδαρχία, καπιταλισμός). Την αποτίμηση αυτή υιοθετεί βεβαίως και ο υποτίθεται αντίπαλος Καπιταλισμός, αφαιρώντας απλώς τον «τέλειο» εαυτό του από την μαρξιστική τριάδα των υποτίθεται «ξεπερασμένων» οικονομικών συστημάτων.

Καταδικασμένοι ωστόσο να διαψεύδονται, οι οπαδοί της γραμμικότητας βλέπουν την Ιστορία να κάμπτει την υποτιθέμενη γραμμή σε καμπύλη και να «πισωγυρίζει» την ώρα που αυτοί μαρμαρωμένοι κοιτάζουν ευθεία σε ένα φανταστικό στάδιο που έως τώρα θεωρούσαν όχι απλώς «επόμενο» αλλά και «σίγουρο». Η Ιστορία στρέφει τα νώτα της προς τις φαντασιώσεις όχι μόνο της «συντέλειας», αλλά και της «αταξικής» ή της «high tech καπιταλιστικής» κοινωνίας.