Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι πια ένα κόμμα διαμαρτυρίας πρέπει να αποδείξει ότι έχει πρόγραμμα

του Arthur Sarnoff

Η χώρα χρειάζεται επείγουσα και πραγματική αλλαγή 

Στις 13 Σεπτεμβρίου και στην ΔΕΘ, όπως ανακοινώθηκε, ο Α Τσίπρας θα παρουσιάσει το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ για την διακυβέρνηση της χώρας. Η στιγμή είναι φυσικά κατάλληλη αφού σύμφωνα με την παραδοχή όλων οι εκλογές και η αλλαγή φρουράς στην διαχείριση της κρίσης δεν είναι μακριά - ίσως και μέσα σε αυτό το φθινόπωρο. 

Το ζήτημα όμως δεν είναι το ξεκίνημα μιας προεκλογικής περιόδου αλλά η σοβαρότητα και η δυναμική του προγράμματος της, καθ όλες τις ενδείξεις, επόμενης κυβέρνησης. Η κρίση δεν ανασχέθηκε με την συνεργασία τρόικας-ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, είμαστε στην χειρότερη δυνατή κατάσταση - στον πάτο του πηγαδιού - και όλοι όλες αναρωτιούνται αν πράγματι υπάρχει ελπίδα εξόδου από το πηγάδι της χρεοκοπίας ή έχουμε χωρίς επιστροφή μεταβληθεί σε μια αποικία χρέους χωρίς παραγωγική μηχανή. Τι σημαίνουν αυτά; Ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί την τελευταία ελπίδα για αλλαγή πλεύσης. Ότι με τον ερχομό του τελειώνει οριστικά ο πολιτικός κόσμος της μεταπολίτευσης, παλεύοντας για την υστεροφημία του - άνθρωποι που γαλουχήθηκαν πολιτικά στα σαράντα χρόνια της περιόδου αυτής θα κάνουν την τελευταία τους απόπειρα να αποδείξουν ότι καταλαβαίνουν τι πρέπει να αλλάξει σε αυτόν τον τόπο, ποια ήταν τα λάθη της μεταπολίτευσης που αποδείχτηκα μοιραία και τέλος, εάν και κατά πόσον υπάρχει αριστερή εναλλακτική στην διαχείριση της εξουσίας και της κρίσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι η τελευταία αναίμακτη εναλλακτική πριν βυθιστούμε πραγματικά στον εμφύλιο που υποβόσκει με σύμβουλο την απόγνωση.

Απέναντι σε μια κρίσιμη κατάσταση υπάρχει πάντα ο αυτόματος πιλότος της πίστης. Στην συγκεκριμένη περίπτωση πίστης στην Αριστερά - ότι κι αν σημαίνει αυτό σήμερα - ειδικά στην νέα ή ριζοσπαστική αριστερά που έχει τις λύσεις λόγω θεωρητικής επάρκειας: μεγαλύτερη αυταπάτη δεν υπάρχει! Όχι μόνο γιατί οι ψήφοι που θα φέρουν τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία δεν είναι "αριστεροί" κατά πλειοψηφία, όχι μόνο γιατί είναι ψήφοι απελπισμένων δεξιών, φιλελεύθερων, κεντρώων και κεντροαριστερών που εύκολα θα διακρίνουν το "μια από τα ίδια", αλλά κυρίως γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να πείσει και πολύ γρήγορα ότι "έχει πρόγραμμα" και "έχει στελέχη" εάν θέλει να μην αποτελέσει την λεγόμενη "αριστερή παρένθεση" που θα είναι και το τέλος της αντίστασης στην ολοκληρωτική παρακμή και περιθωριοποίηση της χώρας.

Απέναντι σε μια κρίσιμη κατάσταση υπάρχει το εφόδιο της κριτικής που αναπτύχθηκε στο πελατειακό σύστημα και το κομματικό κράτος τα χρόνια της κρίσης. Υπάρχουν οι προτάσεις και οι προγραμματικές διεργασίες τόσων και τόσων μελετητών, οικονομολόγων, κινήσεων μεταρρυθμιστών, πετυχημένων υποδειγμάτων κατά τομείς άλλων χωρών, ακόμη και συγκλίσεις σε πολλά θέματα των πραγματικά φιλελεύθερων (όχι νεοφιλελεύθερων ή νεοσυντηρητικών) με τους αριστερούς ρεφορμιστές και τους οικολόγους. Υπάρχουν μάλιστα κομμάτια ολόκληρα ταυτίσεων, τουλάχιστον στα άμεσα μέτρα ανακούφισης και ανασυγκρότησης σε προγραμματικό επίπεδο, ανάμεσα στις διακηρυγμένες θέσεις των προοδευτικών δυνάμεων. Όλα αυτά είναι το έδαφος και η ελπίδα ότι κάτι μπορεί να αλλάξει - αυτά, και όχι οι ιδεολογικές διαφορές στην εκκίνηση της σκέψης του καθενός που διεκδικεί να ασκήσει διαχείριση. Φυσικά ο έλεγχος του ποιον τελικά ωφελεί το κάθε μέτρο, όχι μόνο είναι και θα είναι απαραίτητος αλλά και κριτήριο και προϋπόθεση επιτυχίας - εάν η διακυβέρνηση θέλει να είναι προοδευτική δλδ με τους πολλούς και όχι τις αντικοινωνικές "ταξικές" ελίτ (εισαγωγικά στο ταξικές γιατί στην Ελλάδα ελίτ είναι τα παρασιτικά κρατικοδίαιτα στρώματα που έχουν αναπτύξει συμφέροντα γύρω από το κρατικό ταμείο και τα κόμματα σε έναν εκφυλιστικό τριτοκοσμικό καπιταλισμό της εξαρτημένης περιφέρειας).

Ο ΣΥΡΙΖΑ καλά κάνει και βάζει σε διαβούλευση το κυβερνητικό του πρόγραμμα. Θα υποστεί έγκαιρα αυστηρή κριτική από τους καλόπιστους και δαιμονοποίηση από τους άλλους - σε κάθε περίπτωση καλό θα του κάνει κάθε εντοπισμός αντιφάσεων, διγλωσσίας, προχειρότητας, τεχνητής ιδεολογικοποίησης, μη ρεαλισμού. Γνωρίζουμε ήδη ότι έχει προηγηθεί διαβούλευση με φορείς, ομοσπονδίες, επιχειρηματίες, startups συνδέσμους αλλά και συνδικάτα, συντεχνίες ακόμη και την εκκλησία. Είναι ορθό να επιλέγονται προτεραιότητες, συμμαχίες και να αναζητούνται ανοχές από διαφορετικές πολιτικές επιλογές που όμως έχουν έστω πρόσκαιρα κοινά συμφέροντα. Γιατί δεν είναι ώρα ούτε για ιδεολογικούς ρεβανσισμούς ούτε για πειράματα - απαιτείται μεγάλη σοβαρότητα και καθαρές θέσεις που επιτέλους σε αυτήν την χώρα δεν θα είναι μόνο για προεκλογική χρήση.

Τι έχει να προσφέρει η Αριστερά σήμερα; Μπροστά στην ιστορική της ευκαιρία σε αυτήν την χώρα όπου έχασε την πλειοψηφία λόγω εμφυλίου; Έχει διδαχθεί από τα λάθη της, έχει απομακρυνθεί οριστικά από τον δογματισμό, έχει αφομοιώσει ξεκάθαρα τους λόγους αποτυχίας του υπαρκτού μονοκομματικού πολεμικού σοσιαλισμού και του υπαρκτού παγκοσμιοποιημένου χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού; Είναι αποφασισμένη να αλλάξει το πελατειακό πρότυπο της κρατικοδίατης οικονομίας που μας ακολουθεί με τακτικές χρεοκοπίες από την δημιουργία του νεοελληνικού κράτους σαν οθωμανική παρακαταθήκη; Μοιάζουν όλα αυτά υπερβολικά ως απαιτήσεις ή αποτελούν την στοιχειώδη πρόνοια για να μην έχουμε "μια από τα ίδια"; 

Είναι φανερότατο πλέον ότι η κατάσταση απαιτεί αλλαγή υποδείγματος. Μια βελτίωση της κατάστασης των πολιτών σε πρώτη φάση δεν αρκεί για να υπάρχει προοπτική - για να κινητοποιηθεί ο εξαντλημένος, από τα απανωτά χτυπήματα δημοσιονομικής προσαρμογής, πληθυσμός και να συμβάλλει στην "παραγωγική ανασυγκρότηση". Χρειάζεται όραμα - ένα μνημόνιο με τον λαό. Χρειάζονται θεσμοί που να λειτουργούν ...

Ωχ... ο Σταύρος βγάζει το κινητό του!

Κανένα καταστατικό δεν μπορεί να αλλάξει τις πολιτικές προθέσεις ή αυτό που είναι οι ιδρυτές ενός νέου κόμματος.

Σκέψεις καλοκαιρινής ανάπαυλας πριν την φθινοπωρινή καταιγίδα
του Γιώργου Παπασπυρόπουλου 

Κάθε φορά που ένα νέο κόμμα γεννιέται, μαζί με τους εν γένει οπαδούς που τρέχουν να ανανεώσουν τις ελπίδες τους και να διασκεδάσουν την πλήξη τους με την νέα ευκαιρία που τους δίνεται, πραγματικές ελπίδες δημοκρατίας, διαφάνειας και αυτοδιαχείρισης γεννιούνται και ανάμεσα σε σοβαρούς ανθρώπους που θάθελαν το "νέο" πολιτικό μήνυμα να μην υπονομευτεί από τις φράξιες και την πάλη για την κομματική εξουσία.
Συνήθως οι άνθρωποι αυτοί καλών προθέσεων, ποντάρουν στο καταστατικό του νέου κόμματος, στον τρόπο λειτουργίας του δλδ που θα υλοποιεί με επιτυχία τις νέες αρχές και τις βασικές πολιτικές επιδιώξεις του νέου χώρου. Όμως, όπως έλεγε και ο Κρισναμούρτι πριν διαλύσει το Τάγμα του Αστέρος ("τάγμα": κάτι αντίστοιχο στον μυστικισμό με ένα κόμμα στην πολιτική) "οι άνθρωποι πάντα μετασχηματίζουν κάθε νέο σύστημα σε αυτό που οι ίδιοι είναι. Σ΄ολόκληρη την ιστορία κάθε ουτοπική επαναστατική κίνηση είχε μεταστραφεί στην παλιά τάξη πραγμάτων γιατί οι άνθρωποι δεν είχαν αλλάξει καθόλου μέσα τους."*

Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν είναι η γνωστή ιστορία διαγραφής με sms στελέχους του Ποταμιού από τον αρχηγό του... Το ζήτημα συζητήθηκε πολύ και έδειξε ότι το καινούργιο σπάνια είναι καινούργιο: το Ποτάμι πχ μετά την αρχική διακήρυξή του ότι τα μέλη του θα αποτελούνται από ανθρώπους "χωρίς κομματικό παρελθόν" (για να αποφύγει τους επαγγελματίες της πολιτικής), επέστρεψε στην παλιά δοκιμασμένη συνταγή - "άνοιξε" σε στελέχη της κεντροαριστεράς, δημιούργησε συμβουλευτικά και μόνο όργανα, θεωρεί τα μέλη εθελοντές και περιφρουρεί με κάθε τρόπο την αυθεντία του ιδρυτή του ΣΘ.

Η ιστορία θυμίζει την "δημιουργία ξανά!" του Θ.Τζήμερου, με το σύνθημα "πολιτική χωρίς πολιτικούς"... το τέλος της ήρθε μετά από δραματικές εσωτερικές συγκρούσεις για την αρχηγία του κόμματος από τους νέους "πολιτικούς" που αναπόφευκτα διαμορφώθηκαν κάτω από το βολικό σύνθημα... προεξάρχοντος φυσικά του ίδιου του αρχηγού που διέγραψε σχεδόν όλους/ες τους μνηστήρες της ηγεσίας και "πείραξε" με νομότυπες προφάσεις τους καταλόγους των μελών ώστε να εξασφαλίσει την επανεκλογή του.

Η ιστορία θυμίζει την Δημοκρατική Αριστερά, την ΔΗΜΑΡ του Φώτη Κουβέλη, το νέο κόμμα που αποσχίστηκε από τον Συνασπισμό όταν εκείνος ήταν έτοιμος να απορροφηθεί στον ΣΥΡΙΖΑ, με σκοπό να αποκτήσει η ανανεωτική αριστερά το δικό της κόμμα σύμφωνα με τις παραδόσεις της. Το κόμμα αυτό πνίγηκε στις καλές προθέσεις του: οι εσωκομματικές λειτουργίες του αποδείχθηκαν χειρότερες από εκείνες του μητρικού κόμματος, στο έλεος των νέων παρεών, των φίλων της ηγεσίας και των ομαδοποιήσεων. Και η φυσιογνωμία και οι απόψεις του Φ.Κουβέλη έγιναν ο συνδετικός κρίκος των ατάκτων και η μόνη έγκυρη αντιπροσώπευση του κόμματος: το κόμμα της ανανέωσης θύμιζε πια περισσότερο αρχηγικό παρά συμμετοχικό κόμμα...

Η ιστορία θυμίζει επίσης Οικολόγους Πράσινους - εκείνοι/ες διέθεταν ένα από τα καλύτερα καταστατικά στην ιστορία των κομμάτων της μεταπολίτευσης, με αποκέντρωση, εναλλαγή, ανακλητότητα και συντονιστές στην ηγεσία. Αλλά και πάλι σχεδόν διαλύθηκαν από μια πάλη άνευ αρχών για τον έλεγχο της εξουσίας και του ...ταμείου (της κρατικής επιδότησης και των εσόδων του ευρωβουλευτή). Από τα ενεργά μέλη του κόμματος μεγάλο τμήμα δούλευε για το ίδιο το κόμμα - η εξάρτηση από τον μηχανισμό ήρθε από αλλού.

Η ιστορία θυμίζει ακόμη την Δράση - κι αυτή προσπάθησε να ανοιχτεί από την κεντροδεξιά έως την κεντροαριστερά, άλλαξε το καταστατικό της, ενέγραφε ξανά τα μέλη πριν από κάθε συνέδριο αλλά έπεσε θύμα των καλών της προθέσεων: από εισοδισμό των μελών του πρώην κόμματος της Ντόρας Μπακογιάννη: δημοκρατικότατα, νομότυπα και εθελοντικά εξέλεξαν τον ευρωβουλευτή τους ως αρχηγό και έλεγξαν την πορεία της Δράσης εκτός ενωτικής διεύρυσνης αυτήν την φορά... (με αποκορύφωμα την αποτυχημένη συνεργασία με τον Θ.Τζήμερο για την δημιουργία "φιλελεύθερου πόλου")

Όλα τα παραπάνω παραδείγματα, μαζί με την καθαρή και ανήθικη χρησιμοποίηση των ανθρώπων της κίνησης των 58 και της "Ελιάς" από τους ανθρώπους του βενιζελικού ΠΑΣΟΚ, μας δείχνουν γλαφυρά ότι κανένα καταστατικό δεν μπορεί να αλλάξει τους ανθρώπους και τα κόμματα προς το καλύτερο. Τα νέα κόμματα θα μοιάσουν γρήγορα στα παλιά, όχι γιατί "όλοι κάνουν μερικά λάθη", ούτε γιατί μεγάλωσαν πια και διεκδικούν την εξουσία και την διακυβέρνηση και πρέπει να τάχουν με όλους καλά - δεν είναι εκεί το θέμα: το θέμα είναι ότι οι ανθρώπινοι οργανισμοί είναι εικόνα και ομοίωση των ανθρώπων που τους φτιάχνουν - και καμιά ιδέα ή διαδικασία δεν μπορεί να αλλάξει αυτόν ή αυτήν που δεν έχει τέτοια πρόθεση παρά μόνον να αντικαταστήσει στην ηγεσία ή εξουσία "τους άλλους". Άλλωστε αυτή δεν είναι η χρησιμότητα και ο σκοπός των κομμάτων; η εναλλαγή στην εξουσία. 

Τα κόμματα δεν είναι εκπαιδευτικά ιδρύματα ούτε σύλλογοι ψυχανάλυσης και βελτίωσης των μελών τους: είναι μηχανισμοί εξουσίας - και γύρω από την εξουσία αναπτύσσονται όλα τα προσωπικά σχέδια, συμφέροντα και οι ατομικές φιλοδοξίες των ανθρώπων που στην καλύτερη περίπτωση θα υπηρετήσουν και το συμφέρον τους και την χώρα - στην χειρότερη, λόγω αμοραλισμού ή ανικανότητας μόνο "την πάρτη τους". 
Γι αυτό το κόμμα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα υπερεγώ, ένας μεσσίας, σαν η απόλυτη και αναλλοίωτη αλήθεια (ή το ψέμα), σαν θρησκεία ή η λύση στα προβλήματά μας - το κόμμα είναι ένα πιθανό εργαλείο είτε για καλό είτε για κακό: σημασία έχει η αξία των ανθρώπων που εμπλέκονται, η συνολική εικόνα των θέσεων και των συμπεριφορών ενός κόμματος, οι διαχειριστικές ικανότητες της ηγεσίας του. 

Η πλήρης "ταύτιση" με το κόμμα είναι καταστροφική. Ο οπαδισμός, ο κομματικός πατριωτισμός, η λατρεία του αρχηγού έχουν καταστροφικά αποτελέσματα και δυναμώνουν την "πίστη" αντί το κριτικό πνεύμα, καταστρέφουν τον έλεγχο της εξουσίας και την δημοκρατία. 
Απέναντι στα κόμματα προέχει το πρακτικό πνεύμα όχι η θρησκευτική ταύτιση. 
Το κόμμα είναι ένα λόμπι: ταξικό, συντεχνιακό, εθνικιστικό... δεν είναι οι "καθαροί"  - από που ξεπήδησαν άλλωστε; Ούτε το καλύτερο καταστατικό κάνει αυτούς καθαρούς και τους άλλους βρώμικους: όλα είναι θέματα κατεύθυνσης - σήμερα έχει δίκιο αυτός αύριο εκείνη μεθαύριο ο άλλος. Που δείχνει η συνισταμένη;

Το πρόβλημα λοιπόν και με το Ποτάμι που ήταν η αφορμή γι αυτό το "αντικομματικό" σημείωμα, δεν είναι ότι ο αρχηγός διαγράφει με sms... αυτό είναι ίσως πρόβλημα για όσους/ες νόμισαν αφελώς ότι βρήκαν έναν νέο μεσσία στο πρόσωπο του ΣΘ. 
Το πρόβλημα με το Ποτάμι είναι ότι δεν έχει ακόμη, και παρά το συνέδριό του, σαφείς και επεξεργασμένες θέσεις - παραμένουν σε πρωτογενές επίπεδο γενικολογίας και δεν βοηθούν τις συγκεκριμένες συμμαχίες για να βρει η χώρα έναν νέο δρόμο και να βγει από την κρίση που δείχνει να σταθεροποιείται για πολλές δεκαετίεςς ακόμη. Επίσης ανησυχητικό είναι ότι τα μέλη είναι ήδη εκτός πραγματικής συμμετοχής στην διαμόρφωση θέσεων που κάνουν παράλληλα και αποκλειστικά, μη εκλεγμένα όργανα και επαγγελματίες σύμβουλοι - οι άλλοι/ες είναι απλά "εθελοντές". 

Σε αυτό το επίπεδο κρίνονται τα κόμματα - συμμετοχικότητα, συλλογικότητα, σαφές αποτέλεσμα - ενόψει τόσο κρίσιμων πρόωρων εκλογών και του γενικού αιτήματος της "Αλλαγής" μπροστά στην προδιαγεγραμμένη μονιμοποίηση της ελεγχόμενης χρεοκοπίας και της μοιρολατρικής μας παράδοσης στην "γερμανική" μας μοίρα: ο πιο συγκεκριμένος θα νικήσει και θα οδηγήσει την χώρα με τους συμμάχους του σε μια νέα ιστορική πορεία.
Εμείς θα θέλαμε να ξέρουμε έγκαιρα, "κατά που"... 
Μπορεί το Ποτάμι να μας πει την δική του κατεύθυνση, αντί να ασχολείται με την απομάκρυνση των μελών του που διαμαρτύρονται;


*Μαίρη Λάτιενς "Η ζωή και ο θάνατος του Κρισναμούρτι" σ.92