Ο λαϊκισμός του αντιλαϊκισμού

...και η επόμενη αντιλαϊκίστρια υποψήφια της ΝΔ!

της Αγγελικής Σπανού*

Έχουν ειπωθεί και γραφτεί πολλά για τον λαϊκισμό και πάντα κάτι λείπει. Η δύναμή του έγινε πολύ μεγάλη στα χρόνια της κρίσης, μέχρι που αναπτύχθηκε και η θεωρία ότι δεν υπάρχει πια η διαχωριστική γραμμή Δεξιάς/Αριστεράς, παρά μόνο λαϊκισμού / εκσυγχρονισμού-μεταρρυθμισμού. 

Τελικά, στη χώρα μας, η καταγγελία του λαϊκισμού έγινε μόδα και από τότε που αποκτήσαμε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ πολιτικοί του αντίπαλοι απολαμβάνουν να εμφανίζονται ως αντιλαϊκιστές που υπόσχονται την απαλλαγή της χώρας από τον εθνικολαϊκισμό, δηλαδή προτάσσουν έναν εχθρό και μια απλοϊκή σκέψη ενώ καταγγέλλουν την κατασκευή εχθρών και την υπόσχεση απλοϊκών λύσεων ως συστατικά του λαϊκισμού. Αντιφατικό; Δεν είναι το μόνο. 

Ένας λόγος που ο λαϊκισμός αποδεικνύεται τόσο ισχυρός σε μια εποχή αβεβαιότητας, επιδείνωσης των συνθηκών ζωής για τους περισσότερους και μεγάλων ματαιώσεων, είναι ότι οι πολέμιοί του λαϊκίζουν και επομένως γίνονται εκ προοιμίου αναξιόπιστοι. 

Άλλος λόγος είναι ότι δεν μάχονται μόνο τον λαϊκισμό αλλά και τη λαϊκότητα, εχθρεύονται τους κάτω ως ανόητους, αμόρφωτους και επιρρεπείς στο trash, ενώ δεν καταλαβαίνουν γιατί κάποιος που φτωχαίνει δεν δέχεται ότι πρέπει να φτωχύνει κι άλλο για το καλό του, αφού χάρη στη δημοσιονομική πειθαρχία μπορεί τα παιδιά του να ζήσουν καλύτερα, και αν όχι τα παιδιά του, τότε τα εγγόνια του.

Επαγγελματίες αντιλαϊκιστές μιλούν με πάθος υπέρ των μεταρρυθμίσεων χωρίς να εξηγούν αν οι απολύσεις των καθαριστριών, των δημοτικών αστυνομικών και των σχολικών φυλάκων εντάσσονταν στη μεταρρυθμιστική προσπάθεια για τον εξορθολογισμό του κράτους. 

Αποδίδουν στην ελληνική ιδιοτυπία (ο Διαφωτισμός που δεν πέρασε από τη χώρα μας, η οθωμανική παράδοση κοκ) τον εθισμό στο ψέμα και την επιβράβευση της δημαγωγίας, αλλά δεν συνδέουν τα εδώ με το Brexit και τη νίκη Τραμπ γιατί ο λαϊκισμός των άλλων είναι αλλιώς. 

Με τον ίδιο τρόπο, μοιρολογούν για την κακή παιδεία μας χωρίς να εξηγούν γιατί η Φινλανδία με το τέλειο εκπαιδευτικό σύστημα παράγει "Αληθινούς Φινλανδούς", τι έπαθαν οι καλλιεργημένοι Γάλλοι ώστε να στρέφονται μαζικά στη Μ. Λεπέν, γιατί περίπου οι μισοί Αυστριακοί ψήφισαν τον ακροδεξιό υποψήφιο πρόεδρο.

Κατά το αφήγημα του φανατικού αντιλαϊκισμού, από τη δική μας χώρα ξεκίνησε η άνοδος του λαϊκισμού στην εξουσία και από εδώ θα αρχίσει το τέλος του όταν απαλλαγούμε από την κυβέρνηση Τσίπρα. 

Γιατί ο πρόεδρος της ΝΔ μπορεί να συναντήθηκε στο γραφείο του με τον Αντώνη Ρέμο και να περιμένει τον Σάκη Ρουβά αλλά μας προτείνει μια "συμφωνία αλήθειας" και δεν υπόσχεται παρά τη μείωση κατά 30% του ΕΝΦΙΑ, όχι −προς Θεού που θα έλεγαν και οι επίδοξοι υπουργοί του− την πλήρη κατάργησή του.

Το μεγαλύτερο ίσως λάθος των αντιλαϊκιστών, και ο πιο βαθύς λόγος αντοχής του λαϊκισμού, είναι ότι δυσκολεύονται πολύ και απροκάλυπτα να στραφούν εναντίον των ελίτ, ενώ καταδικάζουν τους αντισυστημικούς ως βλάκες αφού δεν βλέπουν, οι κρετίνοι, ότι οι ίδιοι θα είναι τα μεγαλύτερα θύματα της επιτυχίας τους, όπως συνέβη με το δημοψήφισμα, όταν το ΟΧΙ κέρδισε και μετά έχασε γιατί έγινε ΝΑΙ.

Με τέτοια επιχειρήματα −κοίτα τι χειρότερο θα πάθεις αν συνεχίσεις να φωνάζεις− αποφεύγουν κάθε ουσιαστική κριτική στους πάνω γιατί, όπως λένε, η στοχοποίηση της πλουτοκρατίας και της ολιγαρχίας είναι άλλοθι για τη μη ανάληψη της συλλογικής ευθύνης, αφού όλοι μαζί τα φάγαμε, και ας ντρέπονται να επικαλεστούν τον Πάγκαλο που έκανε καριέρα με το ΠΑΣΟΚ αλλά στηρίζει τη ΝΔ, αφού ο λαϊκισμός είναι ο εχθρός και δεν έχουν σημασία τα ιδεολογικά και τα αξιακά, αλλά μόνο ποιος μπορεί να νικήσει και νικώντας να πάρει στα χέρια του την κατάσταση, με τον παλιό τρόπο, αυτόν που ξέρουμε και στον οποίο οφείλει ο Α. Τσίπρας τις εκλογικές του νίκες.

Γιατί αν δεν είχε αυτούς τους αντιπάλους μπορεί να μην έκλεινε σε λίγες μέρες δύο χρόνια στην πρωθυπουργία. Με αυτή την έννοια, χρωστάει περισσότερα στον αντιλαϊκισμό παρά στον λαϊκισμό. 

*Σκέψεις  στην Athens Voice με αφορμή την ενδιαφέρουσα παρουσίαση του σημαντικότερου ίσως ελληνικού βιβλίου για τον λαϊκισμό στο οποίο συναντώνται η ψυχανάλυση με τη φιλοσοφία, τις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες, την τέχνη και την εκκλησία. Πρόκειται για έναν συλλογικό τόμο, “Ο πειρασμός του λαϊκισμού  οι περιπέτειες του λόγου” (εκδόσεις ΑΡΜΟΣ), τον οποίο έχει επιμεληθεί ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Ι. Βαρτζόπουλος και στον οποίο γράφουν εκτός από τον ίδιο (Η οντολογία του λαϊκισμού - ο λαϊκισμός ως περιπέτεια του λόγου) οι: Θ. Βερέμης (Ελληνικός λαϊκισμός), Β. Γεωργιάδου (Συναισθηματική ένταση και ματαίωση - Προϋποθέσεις για την άνοδο του λαϊκισμού), Ν. Δεμερτζής (Η θυμική παράμετρος στην ανάλυση του λαϊκισμού), Ν. Δήμου (Η παγίδα του λαϊκισμού), Α. Πανταζόπουλος (Εθνικιστικός λαϊκισμός), π. Χαρ. Παπαδόπουλος (Θρησκευτικός λαϊκισμός και ατομική ευθύνη), Στ. Ράμφος (Ψυχογραφία του λαϊκισμού), Στ. Στυλιανίδης (Αυτονομία του υποκειμένου και λαϊκισμός), Σ. Τριανταφύλλου (Σημειώσεις περί αμερικανικού λαϊκισμού).

Και αν η Μέρκελ έχει Plan B;

της Αγγελικής Σπανού*

Η σύλληψη του ΣΥΡΙΖΑ για σύγκρουση με το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες, προκειμένου να απαλλαγεί η χώρα από τους μνημονιακούς καταναγκασμούς, αποτελεί παραλλαγή του ευρήματος ΓΑΠ για διαπραγμάτευση με το περίστροφο πάνω στο τραπέζι. Σε εκείνη την περίπτωση, το περίστροφο ήταν η απειλή ότι η χώρα θα προσφύγει στο ΔΝΤ, άρα θα κάνει μια φιλοατλαντική επιλογή, προκαλώντας γεωπολιτικό σεισμό στην ευρωζώνη, και το αποτέλεσμα είναι αυτό που όλοι γνωρίζουμε, άκρως τραυματικό για την πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας.

Μάλιστα, τότε, το 2009-2010 η ευρωζώνη ήταν απολύτως απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει την κρίση που διαχύθηκε στο Νότο και αν έσπαγε ένας κρίκος οι επιπτώσεις θα ήταν ανυπολόγιστες για το σύστημα του κοινού νομίσματος. 

Εκ των υστέρων, άλλωστε, έγινε επισήμως γνωστό ότι είχε μετρηθεί ο αντίκτυπος ενδεχόμενης ελληνικής εξόδου και είχε σταθμιστεί ότι ήταν απόλυτα προτιμότερη μία πανάκριβη επιχείρηση διάσωσης από όσο η εγκατάλειψη του ελληνικού σαπιοκάραβου στο έλεος της καταιγίδας. 

Οι συνθήκες είναι πλέον διαφορετικές, έχουν γίνει πολλά βήματα προκειμένου να διαμορφωθεί ένα δίχτυ προστασίας του ευρώ και εξελίσσονται διεργασίες προς την κατεύθυνση ανάπτυξης ενός πλαισίου κανόνων και ελέγχου που δεν θα επιτρέπει εκρηκτικές αποκλίσεις και επομένως κινδύνους για τη σταθερότητα του κοινού νομίσματος.

Η σύλληψη για σύγκρουση με το Βερολίνο και τις Βρυξέλλες σε περίπτωση ανάληψης της ευθύνης της διακυβέρνησης από τον ΣΥΡΙΖΑ στηρίζεται στην πεποίθησή τους ότι η άλλη πλευρά θα φοβηθεί και θα κάνει πίσω. Ότι, δηλαδή, θα πιστέψουν πως η νέα ελληνική κυβέρνηση της Αριστεράς το εννοεί και, εάν δεν ικανοποιηθεί, θα ακολουθήσει την τακτική της «χώρας-καμικάζι» τινάζοντας στον αέρα την ομαλότητα στην ευρωζώνη. Και αν δεν γίνουν έτσι τα πράγματα; Και αν η άλλη πλευρά τραβήξει το σκοινί μέχρι να σπάσει;

Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν δίνει καμία απάντηση στην ερώτηση τι θα συμβεί αν δεν προχωρήσει το καλό σενάριο. Δεν ανοίγει, δηλαδή, τα χαρτιά του σε σχέση με το τι θα πράξει αν η γερμανική κυβέρνηση αντιμετωπίσει με απάθεια τις προειδοποιήσεις της ελληνικής πλευράς ότι θα τα κάνει λίμπα αν δεν ακυρωθούν οι πολιτικές λιτότητας.

Ο λόγος που ο ΣΥΡΙΖΑ αποφεύγει να μιλήσει με σαφήνεια για το μείζον, που είναι τα όρια της διαπραγμάτευσης με τους εταίρους, είναι ότι στην πραγματικότητα δεν υπάρχει plan b, εκτός από την επιστροφή στο εθνικό νόμισμα που αποτελεί εναλλακτική, αλλά μια καταστροφική εναλλακτική, που θα γυρνούσε τη χώρα πολλές δεκαετίες πίσω ή και σε μια πραγματικότητα χειρότερη από οποιαδήποτε άλλη. 

Το μοναδικό ρεαλιστικό plan b είναι η έξοδος στις αγορές, δηλαδή η δημιουργία των προϋποθέσεων εκείνων που επιτρέπουν απαλλαγή από τα σωληνάκια του μηχανισμού στήριξης. Αλλά για να γίνει αυτό, η δημοσιονομική πειθαρχία, έννοια που δεν περιλαμβάνεται στο οικονομικό πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, είναι αναπότρεπτη.

Από όσα έχουν ειπωθεί από την πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ προκύπτει ότι αν ο Αλ. Τσίπρας αποκτήσει την ιδιότητα του πρωθυπουργού θα πάει στην πρώτη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ ή επίσκεψη στο Βερολίνο για να διαμηνύσει ότι η χώρα εγκαταλείπει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει, σε δημοσιονομικό και διαρθρωτικό επίπεδο, και απαιτεί αναπτυξιακή βοήθεια με ταυτόχρονη συμφωνία για τη γενναία απομείωση του ελληνικού χρέους χωρίς όρους. 

Εάν οι συνομιλητές του δεν ανοιγοκλείσουν πρώτοι τα μάτια, τότε –με βάση το σενάριο του ΣΥΡΙΖΑ- θα μπορούσε η χώρα να αντέξει για κάποιους μήνες απομονωμένη από τους δανειστές. Αλλά αυτό προϋποθέτει ότι είναι πραγματικό το πρωτογενές πλεόνασμα.

Η αντίφαση είναι προφανής: Ο ΣΥΡΙΖΑ επικαλείται αυτό που αμφισβητεί ως λογιστικό τέχνασμα, το πρωτογενές πλεόνασμα που διαφημίζει η κυβέρνηση Σαμαρά. 

Όχι μόνο αυτό, αλλά ξεχνά και πώς παρήχθη αυτό το πλεόνασμα, με αιματηρές περικοπές, υπεροφορολόγηση, συρρίκνωση του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, δηλαδή όσο το δυνατόν πιο περιοριστικές πολιτικές. 

Ετσι, δεν βγάζει νόημα να στηρίζει ο ΣΥΡΙΖΑ τη στρατηγική του σε ένα πλεόνασμα την ύπαρξη του οποίου δεν αναγνωρίζει ενώ απορρίπτει και τη μέθοδο με την οποία επιτεύχθηκε.

Η ακόμη μεγαλύτερη αντίφαση είναι η πεποίθηση που εκφράζεται ότι...

Πόσο ΠΑΣΟΚ θα είναι η ελληνική "Ελιά";

Η "Ελιά" και το υπαρξιακό δίλημμα της ελληνικής Κεντροαριστεράς

της Αγγελικής Σπανού*

Η εντυπωσιακή συμμετοχή στις εσωκομματικές εκλογές στην Ιταλία για την ανάδειξη της νέας ηγεσίας του Δημοκρατικού Κόμματος αντιμετωπίζεται ως ένας πολύ καλός οιωνός από την «πρωτοβουλία των 58» για την ανασυγκρότηση της ελληνικής Κεντροαριστεράς. Τρία εκατομμύρια Ιταλοί πολίτες πήγαν στις κάλπες και χάρισαν μια θριαμβευτική νίκη, με περίπου 70%, στον 39χρόνο δήμαρχο της Φλωρεντίας Ματέο Ρέντσι. Κάπως έτσι θα συμβεί και εδώ όταν έρθει η ώρα για την ανάδειξη της ηγεσίας ενός συμμαχικού σχήματος που θα πάρει μέρος στις επόμενες εκλογές;

Για να απαντηθεί το ερώτημα, θα πρέπει να έχουν προηγηθεί άλλου είδους ξεκαθαρίσματα και πρώτα απ’ όλα: Πόσο ΠΑΣΟΚ θα είναι η ελληνική "Ελιά".

Η απάντηση δεν πρόκειται να δοθεί καθαρά το απόγευμα, στο θέατρο Ακροπόλ*, όπου θα πραγματοποιηθεί η κεντρική εκδήλωση της Πρωτοβουλίας των «58» στην Αθήνα. Το «παρών» θα δώσουν ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ευάγγελος Βενιζέλος, όχι όμως και ο πρόεδρος της ΔΗΜΑΡ Φώτης Κουβέλης. 

Έχει γίνει φοβερή κινητοποίηση για να μαζευτεί κόσμος και αυτό θα συμβεί, χωρίς να είναι όμως βέβαιο ότι θα κυριαρχήσει η αυθόρμητη προσέλευση και όχι ο επαγγελματισμός. Κατά τα άλλα, επιχειρείται να βγει από τη μύγα ξίγκι, αν λάβει κανείς υπόψιν το πόση ενέργεια αναλώνεται για να προβληθούν η αναμενόμενη παρουσία του εκπροσώπου τύπου της ΔΗΜΑΡ Ανδρέα Παπαδόπουλου ή του Π. Πικραμένου.
Στη διάρκεια της εκδήλωσης θα ακουστούν ηχογραφημένα μηνύματα του προέδρου του Ευρωκοινοβουλίου και υποψήφιου για την προεδρία της Κομισιόν Μάρτιν Σουλτς, όπως και του επικεφαλής της ευρωομάδας των Σοσιαλιστών Χάνες Σβόμποντα. Και οι δύο θα καλέσουν τα κόμματα και τις κινήσεις που κινούνται στην περιοχή της κεντροαριστεράς να ενώσουν τις δυνάμεις τους. 

Το κάλεσμα απευθύνεται πρωτίστως στον Φώτη Κουβέλη, ο οποίος όμως προχωρά στο δικό του δρόμο. Στο τέλος της εβδομάδας θα πραγματοποιηθεί το συνέδριο της ΔΗΜΑΡ και θα επισημοποιηθεί η εκλογική συνεργασία με τον Ανδρέα Λοβέρδο.

Οι πρωταγωνιστές στην "πρωτοβουλία των 58" προσπαθούν να μην εμφανίζεται η κίνηση ως ένα κόλπο της Χαριλάου Τρικούπη για να αποτραπεί ένα εκλογικό Βατερλό του ΠΑΣΟΚ στις ευρωεκλογές. 

Ο αρχικός σχεδιασμός έγινε όταν δεν ήταν ορατό το ενδεχόμενο για τριπλές κάλπες το Μάιο και δεν είχε ανοίξει το εσωκομματικό παιχνίδι στο ΠΑΣΟΚ. Εκ των πραγμάτων τώρα παρουσιάζεται ανάγκη επανακαθορισμού της στρατηγικής, αφού πρέπει να γίνει σαφές αν η «Ελιά» προορίζεται μόνο για την ευρωκάλπη ή και για την εθνική κάλπη, αν δεν προορίζεται και για την εθνική κάλπη, πώς θα λειτουργήσει αυτό σε περίπτωση ταυτόχρονων εκλογών, και τι θα συμβεί αν αναπτυχθεί δυναμική διαδοχής στο ΠΑΣΟΚ τους επόμενους μήνες.

Η αλήθεια είναι πως όσοι κρατούν αποστάσεις από το εγχείρημα ενίστανται κυρίως για το μπέρδεμα μεταξύ "νέου" και "παλιού", βασικά για τον ηγεμονικό ρόλο του ΠΑΣΟΚ που δεν κρύβεται με τίποτα στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο. Οι απόψεις που συγκρούονται είναι για το αν θα πρέπει η ανασυγκρότηση της Κεντροαριστεράς να γίνει με τη μορφή «ΠΑΣΟΚ και συνεργαζόμενοι» ή να υπερβεί το κόμμα που κυριάρχησε στη μεταπολίτευση και κατεδαφίστηκε μετά το μνημόνιο.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πολλοί θέλουν έναν νέο μεταρρυθμιστικό πολιτικό φορέα, βλέπουν θετικά την «πρωτοβουλία των 58», αλλά αυτό δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε πρόθεση ψήφου. Απόψε μάλλον θα φανεί πότε θα γίνει το ιδρυτικό συνέδριο της «Ελιάς» αλλά το ζήτημα δεν είναι ο χρόνος, αλλά οι συμμετοχές και οι θέσεις. Θα είναι ένα συνέδριο ΠΑΣΟΚ και φίλων; Θα αναδειχθεί πραγματική ή εικονική ηγεσία του ...