O νεο- κεϋνσιανός ΣΥΡΙΖΑ

Η Νέα Αριστερά είναι λιγότερο μαρξιστική 
από ό,τι κεϋνσιανή

Μαθήματα αμερικανικής ιστορίας για την αντιμετώπιση της ύφεσης

του Χάρολντ Μέγιερσον από την Washinton Post*

Καθώς αρχίζει η νέα χρονιά, μια νέα Aριστερά αναδύεται στην Ευρώπη. Και παρά τους φόβους που γεννά στους ευγενείς της κοινωνίας, αυτή η Νέα Αριστερά είναι λιγότερο μαρξιστική από  ό, τι - ω, η φρίκη - κεϋνσιανή.

Ο Κεϋνσιανισμός είναι μια περίπλοκη οικονομική θεωρία, αλλά η κεντρική της ιδέα είναι αρκετά απλή: Αν κάθε φορέας σταματήσει τις δαπάνες, η οικονομική δραστηριότητα θα μειωθεί. Όσο αυτονόητο κι αν είναι αυτό, αυτή η ιδέα φαίνεται ότι διαφεύγει από παγκόσμια οικονομικά θεσμικά όργανα, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, καθώς και την οικονομική ηγεμονία της Ευρώπης, τη Γερμανία, όταν ασχολούνται με την ύφεση που έχει πλήξει τη νότια Ευρώπη, και ειδικότερα την Ελλάδα.

Κατά την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, που ξεκίνησε με την κατάρρευση της Wall Street το 2008, χώρες όπως η Ελλάδα και η Ισπανία δεν ήταν σε θέση να ενισχύσουν τις οικονομίες τους μέσω της υποτίμησης των νομισμάτων τους, η οποία θα καθιστούσε τα προϊόντα τους πιο ανταγωνιστικά. Άλλωστε δεν είχαν τα δικά τους νομίσματα, είχαν το ευρώ, επί του οποίου δεν είχαν κανέναν έλεγχο. 

Ο άλλος τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν να έχουν ενισχυθεί οι οικονομίες τους, σε μια εποχή που οι τράπεζες και οι επιχειρήσεις τους παρέπαιαν και δεν είχαν τη δυνατότητα να επενδύσουν, ήταν να ακολουθήσουν μια κεϋνσιανή πορεία, με τις κυβερνήσεις τους να επενδύουν περισσότερο ως οικονομικό ερέθισμα, όπως έκανε η αμερικανική κυβέρνησή στην αρχή της προεδρίας του Μπαράκ Ομπάμα. Αλλά και η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την καθοδήγηση της Γερμανίας, μπλόκαρε τη δυνατότητα κι απείλησε να κόψει πιστώσεις και δάνεια προς τη νότια Ευρώπη, εκτός αν οι κυβερνήσεις πραγματοποιούσαν σημαντικές περικοπές στις δαπάνες. Τρομοκρατημένες, οι κυβερνήσεις της Ελλάδα και της Ισπανίας έκαναν ακριβώς αυτό.

Η συνέπεια αυτών των περικοπών, ωστόσο, ήταν ακριβώς αυτό που περιγράφουν οι Κεϋνσιανοί.

Η αντι-κεϋνσιανή "λογική" πίσω από αυτές τις περικοπές ήταν ότι, εντείνοντας τη δημοσιονομική πειθαρχία στα συστήματά τους, τα έθνη αυτά θα βελτίωναν την ανταγωνιστικότητά τους και θα επέστρεφαν στην ευημερία. Η συνέπεια αυτών των περικοπών, ωστόσο, ήταν ακριβώς αυτό που περιγράφουν οι Κεϋνσιανοί. Με την συρρίκνωση τόσο των ιδιωτικών όσο και των δημοσίων δαπανών, οι οικονομίες αυτών των εθνών έπιασαν πάτο. Και καθώς η Γερμανία συνεχίζει να επιμένει σε ακόμη μεγαλύτερες περικοπές, οι οικονομίες τους παραμένουν βυθισμένες.

Η Ελλάδα έχει περάσει τρία χρόνια με ύφεση επιπέδου 1932, με ανέργους το 25% με 27% των εργαζομένων της και την ανεργία της νεολαίας να έχει φαινομενικά κολλήσει στο 50%, με ζενίθ το 61%. Η κατάσταση στην Ισπανία δεν είναι πολύ καλύτερη. Όλα αυτά εξέπληξαν τους θεσμούς που επέβαλαν το καθεστώς λιτότητας - το ΔΝΤ είχε προβλέψει ότι η ελληνική ανεργία θα κορυφωνόταν στο 12% - αλλά, προτιμώντας την θεωρία τους από την πραγματικότητα, επέμειναν ότι περισσότερη λιτότητα θα ανέστρεφε την οικονομία.

Οι πολιτικές που η Ευρωπαϊκή Ένωση - δηλαδή, η Γερμανία - έχει επιβάλει στη νότια Ευρώπη έρχονται σε αντίθεση με κάθε μάθημα που μας διδάσκει η ιστορία

Για λίγο, οι Έλληνες πίστεψαν σε αυτές τις θεωρίες, αλλά μετά από τρία χρόνια απελπισίας χωρίς διαφαινόμενο τέλος η υπομονή τους εξαντλήθηκε. Τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ισπανία, μεγάλο μέρος του κοινού έχει στραφεί ενάντια στην πολιτική της λιτότητας και των mainstream πολιτικών κομμάτων που τη θέσπισαν. Και στα δύο έθνη, νέα κόμματα της αριστεράς – ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, το Podemos στην Ισπανία – έχουν το προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. 

Με τη διάλυση του κοινοβουλίου, αυτήν την εβδομάδα στην Ελλάδα, στις εκλογές της 25 Ιανουαρίου, είναι απολύτως πιθανό ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα έρθει στην εξουσία με μια πλατφόρμα διαπραγματεύσεων για μείωση του χρέους προς τους πιστωτές της χώρας και αποκατάσταση ορισμένων κυβερνητικών προγραμμάτων και οικονομικών επενδύσεων. Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση αρνηθεί τις προτάσεις αυτές, είναι επίσης πιθανό η Ελλάδα να φύγει από το ευρώ.

Οι πολιτικές που η Ευρωπαϊκή Ένωση - δηλαδή, η Γερμανία - έχει επιβάλει στη νότια Ευρώπη έρχονται σε αντίθεση με κάθε μάθημα που μας διδάσκει η ιστορία για το πώς να αντιμετωπίσουμε μια παρατεταμένη οικονομική κρίση. 

Στη δεκαετία του 1930, ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ επινόησε το New Deal όχι μόνο για να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις της ύφεσης, αλλά ειδικά για να ενισχύσει αυτό που ήταν τότε η υπανάπτυκτη οικονομία του Αμερικανικού Νότου. 

Τα εργαλεία που χρησιμοποίησε επεκτάθηκαν πέρα από τα επιτυχημένα προγράμματα τόνωσης όπως το Works Progress Administration, που έδωσε δουλειές σε εκατομμύρια Αμερικανών, οι οποίοι έχτισαν απαιτούμενες δημόσιες υποδομές. 

Οι πολιτικές του είχαν σχεδιαστεί για να βάλουν την οικονομία του Νότου στον 20ο αιώνα, μέσω προγραμμάτων όπως το Tennessee Valley Authority και την ηλεκτροδότηση αγροτικών περιοχών. Παρά τον α λα Τζέφερσον αντι-κρατισμό που επικρατεί σήμερα στον Νότο, ήταν το New Deal και οι μεταπολεμικές στρατιωτικές δαπάνες, ο κατώτατος μισθός και η νομοθεσία των πολιτικών δικαιωμάτων, που επέτρεψαν στην οικονομία του Νότου να καλύψει τη διαφορά με το υπόλοιπο έθνος.

Αυτό μπορούμε να πούμε για την γερμανική παρανόηση της μακροοικονομίας: Είναι συνεπής.

Μια παρόμοια αντίληψη για τα οικονομικά της ύφεσης και της υπανάπτυξης θα μπορούσε να αποφέρει πιο επιτυχημένα οικονομικά αποτελέσματα στον Ευρωπαϊκό νότο κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. 

Η Γερμανίδα Καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, θα μπορούσε επίσης να έχει διδαχθεί ένα άλλο μάθημα: Ήταν οι πολιτικές λιτότητας που θεσπίστηκαν από τον Καγκελάριο Χάινριχ Μπρύνινγκ στις αρχές της δεκαετίας του 1930, που βύθισαν τη Γερμανία βαθύτερα στην ύφεση και άνοιξαν τον δρόμο για την άνοδο των Ναζί στη εξουσία. Αυτό μπορούμε να πούμε για την γερμανική παρανόηση της μακροοικονομίας: Είναι συνεπής.

Ενώ ένα νεοναζιστικό κόμμα (Χρυσή Αυγή) έχει ξεφυτρώσει και στην Ελλάδα, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Έλληνες προτιμούν τον νεο- κεϋνσιανό ΣΥΡΙΖΑ. Αυτή είναι μια κατ 'εξοχήν υγιής αντίδραση στην παράλογη εξαθλίωση που οι Γερμανοί τους έχουν επιφέρει.

πηγή   thetoc.gr / Washinton Post

Κέϋνς: "Η οικονομική άνοδος, όχι η πτώση, είναι η κατάλληλη στιγμή για δημοσιονομική λιτότητα"

“The boom, not the slump, is the right time for austerity at the Treasury” (John Maynard Keynes, 1937)

του Γιώργου Β. Ριτζούλη
πηγή Μετά την κρίση

«Η οικονομική άνοδος, όχι η πτώση, είναι η κατάλληλη στιγμή για δημοσιονομική λιτότητα»: Φράση που δείχνει τον συνδυασμό ευφυίας και ηθικής, τον τόσο σπάνιο στον πολιτικό και ακαδημαϊκό λόγο σήμερα. Απόσταγμα σοφίας. Το μεγάλο πρόβλημα σήμερα, έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι νεοφιλελεύθεροι και κρατιστές, μετά το 1975, πέταξαν στα σκουπίδια αυτή τη σοφία. 

Στο πέρασμα του χρόνου, η οικονομία στο κεφαλαιοκρατικό (και όχι μόνον) σύστημα κινείται με ανοδικές και πτωτικές διακυμάνσεις. Έχει παρατηρηθεί ότι τα μακροχρόνια «κύματα» ή οικονομικοί «κύκλοι» έχουν περίοδο περίπου 40 χρόνων. Σημαντικοί οικονομολόγοι του 20ού αιώνα, κυρίως ο Σουμπέτερ και ο Κοντράτιεφ, και ο ίδιος ο Κέϋνς με τους διαδόχους του (π.χ. η Τζόαν Ρόμπινσον και η «Σχολή του Κέημπριτζ») ερμήνευσαν αυτές τις διακυμάνσεις και τις συσχέτισαν αφενός με την εμφάνιση τεχνο-οικονομικών νεοτερισμών με μεγάλες κοινωνικές επιπτώσεις (ο ατμός, η μηχανή εσωτερικής καύσης, ο εξηλεκτρισμός, η οργάνωση και αυτοματοποίηση της βιομηχανικής παραγωγής με το φορντικό σύστημα, η πληροφορική, η περιβαλλοντική-ενεργειακή τεχνολογία), αφετέρου με την αναπότρεπτη παρακμή των προηγούμενων, κατεστημένων παραγωγικών δομών.  

Πίσω από αυτά, στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα, ίσως κρύβεται ο εγγενής μηχανισμός που παράγει αστάθεια, όπως τον μελέτησε ο Κάρολος Μάρξ, δηλαδή η υπόθεσή του ότι αφανώς αλλά σταθερά, το ποσοστό του κέρδους παρουσιάζει πτωτική τάση και ο βαθμός αξιοποίησης του πραγματικού κεφαλαίου μέσα στην κυκλοφορία των αγορών γίνεται όλο και πιο αδύναμος.

Η τάση αυτή επιταχύνεται, όσο ο πλούτος συγκεντρώνεται σε όλο και λιγότερους, με τη μορφή κυρίως πλασματικού κεφαλαίου, με αποτέλεσμα ανεπάρκεια της ζήτησης να απορροφήσει την πλεονάζουσα προσφορά και κατά συνέπεια, οικονομική στασιμότητα διαρκείας ή και συρρίκνωση.

Το κράτος παρεμβαίνει στην οικονομία ούτως ή άλλως,θετικά ή αρνητικά, είτε με τη ρυθμιστική πολιτική του, είτε με την εντελώς μεροληπτική και σκληρά ταξική πολιτική επιλογή να μη ρυθμίζει την αγορά. Τα παραμύθια για το δήθεν αόρατο χέρι της αγοράς, που δήθεν ισορροπεί την οικονομία, και για δήθεν ουδέτερο ή μηδενικό ρόλο του κράτους, είναι απλά παραμύθια που άρχισε ο Άνταμ Σμιθ και συνέχισαν πιο ριζοσπαστικά και ανορθολογικά, οι νεοκλασικοί, οι μονεταριστές, οι «ορντο-φιλελεύθεροι» του γερμανόφωνου χώρου και τελικά οι νεοφιλελεύθεροι, με πατέρες τον Φρίντριχ Χάγιεκ και τη «Σχολή του Σικάγου» (Μίλτον Φρίντμαν).

Το κράτος παρεμβαίνει στον οικονομικό κύκλο συνεχώς, καθοριστικά και σκληρά. Το επίδικο αντικείμενο είναι ένα: πώς παρεμβαίνει; Αντίρροπα στους κύκλους, διορθώνοντας τις ακρότητες προς όφελος της κοινωνικής συνοχής; Ή ως ενισχυτής των ανόδων και των πτώσεων;

Τόσο οι κρατιστές όσο και οι οικονομικά φιλελεύθεροι και νεοφιλελεύθεροι, είτε πολιτικοί που καταρτίζουν οικονομική στρετηγική, είτε ψευδο-απολιτικοί «τεχνοκράτες», επιλέγουν τη δεύτερη, τη φιλο-κυκλική λογική: Τρομπάρουν με πολλούς τρόπους αέρα στην άνοδο, δημιουργώντας τερατώδεις φούσκες περιουσιακών στοιχείων, κινητών και ακίνητων, απομυζούν με φόρους και λιτότητα στην πτώση.

Αντίθετα: σε μια αντι-κυκλική πολιτική, το κράτος «πατάει φρένο» στην άνοδο (ανεβάζοντας τη φορολογία, ιδίως των επιχειρήσεων και του μεγάλου, συσσωρευμένου ατομικού πλούτου, σταματώντας τις μισθολογικές αυξήσεις των υψηλόμισθων, περικόπτοντας την εύκολη τραπεζική πίστωση κτλ). Άν χρειαστεί, «πατάει φρένο» σκληρό και άκαμπτο. Και αντίστροφα, αναζωογονεί την οικονομία στην πτώση, έχοντας ως κύριο στόχο την καταπολέμηση της ανεργίας.

Φυσικά, η βασική αντι-κυκλική πολιτική πρέπει να γίνεται στην άνοδο, όχι στην πτώση. Αν δεν αρχίσει ή δεν καρποφορήσει στην άνοδο, δεν θα μπορέσει να γίνει ποτέ στην πτώση. 

Αυτό μας λέει ο Κέϋνς: “The boom, not the slump, is the right time for austerity”. Η λιτότητα σε εποχές ανόδου επιτυγχάνει δύο πράγματα: Αφενός αναστέλλει το καταστροφικό παραφούσκωμα της φούσκας και εμποδίζει την καταστροφή των εμπορικών τραπεζών - που όταν σκάσει η φούσκα αδυνατούν να παραμείνουν επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα και πρέπει να «διασωθούν» με χρήματα φορολογουμένων, γιατί είναι «πολύ μεγάλες ώστε να αφεθούν να χρεοκοπήσουν». Αφετέρου, σχηματίζεται (με την αυξημένη φορολογία) απόθεμα δημοσιονομικό, ή μειώνεται ριζικά το δημόσιο χρέος και δεν διογκώνεται πιο πολύ το ιδιωτικό. 

Με αυτό ακριβώς το απόθεμα, που σχηματίζεται σε καιρούς παχειών αγελάδων, γίνεται η αναζωογονητική κρατική παρέμβαση (stimulus) στους χαλεπούς καιρούς της πτωτικής φάσης: Δημόσιες επενδύσεις, ελάττωση της φορολογίας, διευκόλυνση της πίστωσης με χαμηλά επιτόκια, μισθολογικές αυξήσεις στους χαμηλόμισθους.

Τι βλέπουμε όμως στον πραγματικό κόσμο; Όλα τα έκαναν και τα κάνουν ανάποδα. Φιλο-κυκλικά. Απερίσκεπτοι ή ιδιοτελείς οι πολιτικοί, άχρηστοι οι οικονομολόγοι.

Όποιος δρα φιλο-κυκλικά στην άνοδο, στην πτώση είναι καταδικασμένος. Εκτός και άν είναι δυνατή η μεταφορά πόρων και η αναδιανομή μέσα σε ένα ευρύτερο, ανισομερές οικονομικό πεδίο, που αλλού έχει διαρθρωτικά ελλείμματα και αλλού πλεονάσματα: στην περίπτωσή μας, με συνεκτική Ευρωπαϊκή πολιτική κοινοτικοποίησης του χρέους.

Γιώργος Β. Ριτζούλης

Arjun Jayadev - Mike Konczal: "Now is not the time to cut the deficit" - Roosevelt Institute

Paul Krugman: Keynes Was Right - N.Y. Times

William Voegeli: Keynes, Krugman, and Austerity  - National Review Online

Alan Taylor: When Is the Time for Austerity?- Institute for New Economic Thinking

 

Update 28.8.2014 : 

Ο ασθενής, εκτός από ορρό, χρειάζεται και bypass

Α. Η «συνταγή» του Κέϋνς για καιρούς πτώσης είναι stimulus: δημόσια παρέμβαση για αναζωογόνηση της πραγματικής οικονομίας, διοχέτευση ρευστότητας στον ιδιωτικό τομέα. Αλλά πως; Και ειδικά: πως στις σημερινές συνθήκες της παγκοσμιοποημένης οικονομίας, τις χωρίς κανέναν απολύτως φραγμό, εθνικό ή άλλο, στην κυκλοφορία των κεφαλαίων γύρω απο τον πλανήτη;

Ο βασικός τρόπος είχε ήδη διατυπωθεί από τον Κέϋνς στη δεκαετία του '30. Απλοποιημένα: