Αποκρατικοποιήσεις: πεδίον δόξης λαμπρόν για το δημόσιο συμφέρον

"Το ερώτημα που δήθεν ταλανίζει τους "προβληματισμένους" είναι: Καλά με τα ανεκμετάλλευτα κομμάτια γης, τις κερδοφόρες επιχειρήσεις, όπως ο ΟΠΑΠ, γιατί να τις πουλήσουμε; Ή γιατί να δώσουμε τη διαχείριση δημόσιων αγαθών, όπως το νερό, σε ιδιώτες;  Ισχυρίζομαι πως όλη η σχετική επιχειρηματολογία είναι προσχηματική." 

Οι ιδιωτικοποιήσεις πάνε προς... νερού τους;

του Γιώργου Προκοπάκη*

Πριν από μερικές ημέρες ανακοινώθηκε από το ΤΑΙΠΕΔ η πώληση του κτήματος "Κασσιόπη" στην Κέρκυρα, αντί 23 εκατομμυρίων ευρώ -εάν «γυρίσουν» οι αξίες στα επόμενα τρία χρόνια θα καταβληθούν μέχρι 2,5 εκατομμύρια παραπάνω. Ο επενδυτής ανέλαβε την υποχρέωση να επενδύσει 75 εκατομμύρια ευρώ, σε ήπια τουριστική ανάπτυξη. Έγιναν αναφορές για ξεπούλημα και τα σχετικά. 
Παρά το ότι η αντικειμενική αξία του κτήματος εκτιμήθηκε σε 17,5 εκατομμύρια, αριστεροί και εθνικοπατριώτες (πιθανόν και μικροκομπιναδόροι εργολάβοι) ήταν βέβαιοι πως το φιλέτο αυτό θα «έπιανε» καμιά πενηνταριά εκατομμύρια στην αγορά. Η αγορά όμως δεν έστερξε!

Ας υποθέσουμε το αυτονόητο: ο επενδυτής είναι στοιχειωδώς ορθολογιστής! Εάν δεν είναι απέραντα ματαιόδοξος και απλώς ικανοποίησε το παιδικό του όνειρο να έχει γείτονες τους Rothchild (η «Κασσιόπη» γειτονεύει με το κτήμα Rothchild - ήταν τμήμα του παλιότερα), αναμένουμε να θέλει να αποσβέσει σε εύλογο χρόνο (7 με 10 χρόνια) την επένδυσή του. 

Για να γίνει αυτό, με τους μετριότερους υπολογισμούς, η εκμετάλλευση της «Κασσιόπης» θα φέρει άμεσο τζίρο 250 εκατομμυρίων ευρώ το χρόνο - πιθανώς άλλο τόσο έμμεσο. 
Κάποιοι θα δουλεύουν, θα μαστορεύουν, θα μαγειρεύουν, θα πληρώνουν εισφορές και φόρους. Αυτά σε μια έρημη περιοχή απέναντι από τις αλβανικές παραλίες! 

Η λεπτομέρεια είναι πως μέχρι σήμερα, η «Κασσιόπη» απλώς φιλοξενεί ένα μετεωρολογικό σταθμό της Αεροπορίας. Δεν ξέρω για τους προβληματισμένους περί του ύψους του τιμήματος, προσωπικά δεν θα είχα πρόβλημα να ανταλλάξω ένα μετεωρολογικό σταθμό με κύκλο εργασιών που μπορεί να φτάνει το μισό δισ. έναντι συμβολικού μόνον τιμήματος- όχι 50% πάνω από την αντικειμενική αξία.

Η από κάθε άποψη επιτυχημένη ιδιωτικοποίηση της «Κασσιόπης» μάς δίνει την ευκαιρία να μιλήσουμε επί της ουσίας για τις αποκρατικοποιήσεις - δεν το κάνουν ούτε αυτοί που έχουν την καυτή πατάτα στη μασχάλη, η κυβέρνηση δηλαδή. Όλοι κρύβονται πίσω από τις «εντολές των δανειστών» και υποκλίνονται στο λαϊκισμό των ανεύθυνων που μιλούν για τους Βησιγότθους που επιβουλεύονται τη γη στην οποία περπάτησε ο Αριστοτέλης και ο Περικλής. Οι πολίτες αυτής της χώρας έχουν κάθε συμφέρον να προχωρήσουν όσο πιο γρήγορα και όσο πιο αποτελεσματικά οι ιδιωτικοποιήσεις. Όχι για να υπάρχουν χρήματα που θα μπουν στον ειδικό λογαριασμό του χρέους - κι αυτό βέβαια βοηθάει. Αλλά για να γίνουν οι επενδύσεις που θα φέρουν δουλειές κατά την κατασκευή, που θα φέρουν δουλειές κατά τη λειτουργία, που θα δημιουργήσουν τζίρους, που θα σπρώξουν και συμπολίτες μας να αναλάβουν επιχειρηματικό ρίσκο αναπτύσσοντας υποστηρικτικές δραστηριότητες - κι άλλες δουλειές, κι άλλοι τζίροι. 

Ο ρόλος του Δημοσίου δεν είναι το "επιχειρείν" - έχει αποτύχει παταγωδώς άλλωστε, σχεδόν σε κάθε σχετικό εγχείρημα. Ο ρόλος του Δημοσίου εν προκειμένω είναι να διασφαλίσει τις διαδικασίες πώλησης των υποτιθέμενων ασημικών και την τήρηση των προβλέψεων των νόμων και των ρυθμιστικών πλαισίων (περιβάλλον, δόμηση, ανταγωνισμός).

Το ερώτημα που δήθεν ταλανίζει τους «προβληματισμένους» είναι: ...

Η μικροαστική αριστερή παθογένεια

του Αιμίλιου Ζαχαρέα*

Για την ανιστόρητη στάση των αριστερών κομμάτων απέναντι στην απόφαση ν' αποκρατικοποιηθεί ο ΟΤΕ, η ΔΕΗ κ.λπ. είναι επιβεβλημένη η άσκηση έντονης κριτικής από τ' αριστερά. 
Η συνεχής παπαγαλία της μορφής «εκποιείται δημόσια περιουσία», «θέλουμε κρατική επιχείρηση στον ΟΤΕ, στην ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ, στις ΔΕΚΟ» κ.λπ. δεν αποτελεί παρά τη μόνιμη προσπάθεια της μικροαστικής υπαλληλίας να υπερασπίσει τα στενά οικονομικά της συμφέροντα, που θίγονται από τις επιβεβλημένες επιχειρηματικές αναδιαρθρώσεις παγκοσμίως.

Τα κόμματα της Αριστεράς, ΣΥΝ, ΚΚΕ, εκφράζουν σ' επίπεδο ηγεσίας και στελεχικού δυναμικού τα ιδιοτελή συμφέροντα της επιθετικής μικροαστικής παθογένειας, όπως ακριβώς κάνει και ο αντίστοιχος επιχειρηματικός φιλελευθερισμός, με άλλα όμως κίνητρα και διαφορετική ανάληψη κινδύνων.

Οι συναποτελούντες τις ηγετικές πολιτικές και συνδικαλιστικές ομάδες των κομμάτων αυτών θα ήθελαν να παίζουν τον ρόλο του αφεντικού, επειδή όμως δεν μπορούν να διαδραματίσουν αυτόν τον ρόλο ως ιδιώτες κεφαλαιούχοι, το κάνουν μέσα από το κρατικό κεφάλαιο χρησιμοποιώντας και τον όρο «δημόσιο», επειδή γίνεται ευκολότερα αποδεκτός. 
Μετατρέπονται έτσι σε κρατικά αφεντικά του κεφαλαίου. Διανοητικά δεν μπορούν να κατανοήσουν πως το κεφάλαιο είναι η έννοια μιας κοινωνικής σχέσεως και ενός αγώνα. Εχουν αποφασίσει όμως να στέκονται πάντοτε στην πλευρά των αφεντικών του κρατικού τομέα, ασκώντας μονοπωλιακή εξουσία επί των εργαζομένων σ' αυτόν καθώς και στους πολίτες που είναι οι χρήστες των υπηρεσιών και των προϊόντων του κρατικού τομέα. 
Για να επεκτείνουμε λίγο τη σκέψη, γιατί τα συνδικάτα δεν διαδηλώνουν στους δρόμους όταν π.χ. δεν εισπράττονται οι φόροι ή για τις μεσαιωνικές συνθήκες εργασίας στο χώρο των τραπεζών; 
Γι' αυτού του είδους την «αριστερά», ο σοσιαλισμός είναι η κρατική μετάλλαξη του καπιταλισμού, γι' αυτό αγωνίζονται με νύχια και με δόντια να ταυτίσουν την ύπαρξή τους με ό,τι το κρατικό, εξορκίζοντας το ιδιωτικό ως «ξεπούλημα». 
Πέταξαν ακόμα και τον Κ. Μαρξ στ' αζήτητα, αφού ο ίδιος ήταν παθιασμένος πολέμιος του κράτους. 
Φτάσανε π.χ. για τον ΟΤΕ να λένε πως τίθενται και θέματα εθνικής ασφάλειας! Λες και δεν γνωρίζουμε την πλήρη αυτονομία των ενόπλων δυνάμεων από τα συμβατικά τηλεοπτικά δίκτυα, δεν γνωρίζουμε ότι χιλιάδες δορυφόροι οργώνουν κάθε δευτερόλεπτο φωτογραφίζοντας, και όχι μόνον, κάθε σπιθαμή Γης και τέλος, αφήνουν υπονοούμενα πως υπάρχει ελληνική κυβέρνηση που είναι ευάλωτη σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας!

Οπως λειτουργεί η Αριστερά σήμερα δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά μια μορφή διαχειρίσεως του κεφαλαίου στην καπιταλιστική δομή της εξουσίας. Δεν υπάρχει στην Ελλάδα σήμερα αριστερό, σοσιαλιστικό στέλεχος που να μη φαντάζεται τον εαυτό του ως διαχειριστή του κρατικού κεφαλαίου!

Να ελπίζουμε πως είναι δυνατό να εκφραστεί από την Αριστερά ένα άλλο είδος αξιών, ικανών ν' αναστήσουν τη σοσιαλιστική ελπίδα, φαίνεται αδύνατο κάτω από τις παρούσες συνθήκες. Ενα είδος εξιλέωσης θα μπορούσε να είναι η πρόταση προς την κυβέρνηση ν' αναλάβει τη διεύθυνση, τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη του ΟΤΕ το προσωπικό, ήτοι οι εργαζόμενοι στην επιχείρηση! Αυτή είναι η σύγχρονη αριστερή επιχειρηματική πρόταση.

Η ΓΣΕΕ έχει δημιουργήσει Ινστιτούτα Ερευνών, Ακαδημίες Εργασίας, σκέπτεται να ιδρύσει Πανεπιστήμιο και δεν προτείνει ν' αναλάβουν οι εργαζόμενοι τη διοίκηση του ΟΤΕ, έστω και ως σπουδαίο κοινωνικό πείραμα; Τα συνδικαλιστικά στελέχη όφειλαν να γνωρίζουν πως τ' αφεντικά δεν είναι πάντοτε οι καλύτεροι μάνατζερ των εταιρειών.

Εχω αναφερθεί επί σειρά ετών στην ανάγκη να πειραματιστούμε ως χώρα στην Πολιτική Οικονομία της λαϊκής συμμετοχής και συνεργασίας, έννοια που καμιά σχέση δεν έχει με την «αυτοδιαχείριση» των μονοκομματικών καθεστώτων του υπάρξαντος σοσιαλισμού.

Τα κόμματα της Αριστεράς κωφεύουν γιατί δεν εμπιστεύονται τους εργαζόμενους επειδή, εκτός των άλλων, δεν έχουν αναλάβει σοβαρές ευθύνες εκεί που εργάζονταν πριν γίνουν κομματικά επαγγελματικά ή συνδικαλιστικά στελέχη. 
Επιλέγουν το κράτος ως εργοδότη διότι αδιαφορούν για το μέλλον των κρατικών επιχειρήσεων ενώ μεταφέρουν τα βάρη στον φορολογούμενο λαό! 
Και επειδή η Αριστερά συνεχώς διαμαρτύρεται πως οι εργάτες, οι υπάλληλοι και οι συνταξιούχοι πληρώνουν φόρους, ανέχονται, «χωρίς αγάπη και ντροπή», να πληρώνουν τα στρώματα αυτά τη δική τους ανεπάρκεια. Η κατάσταση αυτή πρέπει να σταματήσει!

Οχι μόνο τον ΟΤΕ αλλά και τα Ναυπηγεία του Σκαραμαγκά και την πάλαι ποτέ Τράπεζα Κρήτης στην περίοδο Κοσκωτά θα μπορούσαν να διοικήσουν οι εργαζόμενοι. Τουλάχιστον αξίζει να γίνει κάποια πιλοτική προσπάθεια. 
Αν η πλευρά των εργαζόμενων δεν αποδείξει πως μπορεί να διευθύνει επιτυχώς παραγωγικές μονάδες, γιατί θα την εμπιστευθούν οι πολίτες στις εκλογές;

Κρύβονται οι ηγεσίες πίσω από «το κράτος», αδυνατούν να βγουν στο ιστορικό προσκήνιο της εποχής και συνεχώς αποδοκιμάζονται από την κοινή γνώμη σε όλες τις αναμετρήσεις τα τελευταία τριάντα χρόνια. 
Συνεχίζοντας η Αριστερά να ταυτίζεται με το κράτος μετατρέπεται σε «συνταξιούχο της πολιτικής ιστορίας του τόπου», για να θυμηθούμε τα λόγια του μεγάλου διανοητή της Σαρδηνίας, Αντόνιο Γκράμσι.


* Ελευθεροτυπία, 19.10.2007 (ευχαριστίες στον Ανδρέα Γιάνναρο)

Είναι λάθος η ένταξη του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων στο σενάριο της νεοφιλελεύθερης ατζέντας

ψυχροπολεμική αφίσα τζάμπα (χωρίς προτάσεις) αντινεοφιλελευθερισμού

του Γιώργου Προκοπάκη

Το ακόλουθο σημείωμα γράφτηκε Απρίλιο 2011. Παρουσιάζει τις "γρήγορες" και "εύκολες" αποκρατικοποιήσεις. 

Νομίζω ότι είναι σκόπιμο να μιλάμε επί συγκεκριμένων ζητημάτων και όχι γενικώς περί πώλησης αντί πινακίου φακής. 

Τα παρακάτω, τα οποία με αξίες Μαρτίου φθάνουν σε ένα σύνολο 20-25 δισ, δεν έχουν καμιά γενικότερη κοινωνική επίπτωση.
Τα νούμερα θα μπορούσε να είναι ψηλότερα, με σωστό πακετάρισμα. 

Παραδείγματος χάριν, τα ΕΛΠΕ μπορεί να πωληθούν από κοινού με τον Λάτση αντί να αγοράσει ο τελευταίος το 10% που του λείπει, ή να πάει το κράτος μαζί με τον Μπόμπολα για την τιτλοποίηση της Αττικής Οδού, με αντάλλαγμα τις επεκτάσεις (υπό τον έλεγχο της ΕΕ πιθανώς). Ενημερώνω ότι τον Φεβρουάριο κατατέθηκε στη Βουλή η αξιολόγηση της Αττικής Οδού από την Εθνική στην οποία προβλέπεται εξάντληση του χρόνου παραχώρησης και συνολικές πρόσθετες εισπράξεις του παραχωρησιούχου 500 εκατ - η Αττική Οδός έχει αποσβεσθεί λογιστικά και έχει αποθεματικό στο Ταμείο περίπου 500 εκατ.


Τι τριάντα, τι σαράντα, τι πενήντα...

Για να έχουμε μια αίσθηση του τι πραγματικά σημαίνει εκποίηση/αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας που θα αποφέρει €50 δισ σε πέντε χρόνια, έκανα μια άσκηση. Το αποτέλεσμα στον πίνακα – σχολιασμός ακολουθεί.
Στόχος              50.000

Υπόλοιπο                 31.000     -6.110

 1 XA                           7.000       2.450

2 Τράπεζες                 4.500       760

3 Αττική Οδός           2.000    1.200

4 ΑΙΑ                           2.000    1.200

5 Παραχωρήσεις      1.000      500

6 ΑΠΕ                          1.500

7 ΔΕΚΟ                        1.000

Το Υπόλοιπο μένει αν από τον Στόχο αφαιρεθεί το άθροισμα όλων των υπολοίπων παρακάτω στην κολώνα. Στην πρώτη κολώνα αναφέρονται τα “σίγουρα” έσοδα εκποίησης. Στην τελευταία πρόσθετα έσοδα με μεγάλη πιθανότητα επιτυχίας. Το σύνολο των “πιθανών” προφανώς μειώνει το υπόλοιπο. 

Με τη σειρά:
Η κεφαλαιοποίηση όλων των συμμετοχών του δημοσίου στο ΧΑ είναι κάτι λιγότερο από €7 δισ (που αναφέρεται στο σχετικό κελί). Τα πρόσθετα “πιθανά” έσοδα προέρχονται από αύξηση του δείκτη κατά 20% και premium 15% (σύνολο 35%). Σημειώνεται ότι βελτίωση του κλίματος στην Ελλάδα συνεπάγεται ραγδαία αύξηση του δείκτη (άρα και κεφαλαιοποίησης) – η συνολική κεφαλαιοποίηση είναι κάτω από 25% του ΑΕΠ (νόρμα >75%).
Πλην του λίγο πάνω από €1 δισ συμμετοχής στις τράπεζες (συμπεριλαμβάνεται στο 1), το δημόσιο κατέχει κάπου €3.8 δισ (αξία 2009) σε προνομιούχες μετοχές, είτε μετατρέψιμες σε κοινές ή εξαγοράσιμες με επιτόκιο 10%. Η αξία 2011 των προνομιούχων είναι €4.5 δισ και εάν η αναδιάρθρωση γίνει σε 18-24 μήνες θα έχει συσσωρευθεί πρόσθετη αξία τουλάχιστον €760 εκατ.
Για την εκτίμηση της αξίας των παραχωρήσεων έκανα DCF από τα στοιχεία των ισολογισμών της ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟΣ και ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ (ΑΙΑ). Παραδόξως, η ΑΤΤΙΚΗ ΟΔΟΣ (ειδικά αν συμπεριληφθεί ο λειτουργός ΑΤΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ) εμφανίζεται καλύτερη περίπτωση από το ΑΙΑ. Οι υπολογισμοί μου υποδεικνύουν καθαρή παρούσα αξία 20ετούς παραχώρησης προς τιτλοποίηση περί τα €4 και €3.5 δις, αντιστοίχως. Απ’ αυτά θεώρησα €2 δισ “σίγουρα” και €1.2 δισ πολύ πιθανά για κάθε περίπτωση. 

Είναι προφανής η τεράστια σημασία της διαδικασίας διαπραγμάτευσης με τους παραχωρησιούχους.
Από τις λοιπές παραχωρήσεις εκτίμησα ως “σίγουρα” €1 δισ και δυνητικά €500 εκατ. Συμπεριέλαβα Γέφυρα Ρίο, Κόρινθος-Καλαμάτα, και τη μισή Αθηνών-Θεσ/νίκης. 

Τα υπόλοιπα μπορεί να αποφέρουν πιο μακροπρόθεσμα (μετά την ολοκλήρωση και το traffic de-risking). Πάλι αναδεικνύεται σε εξαιρετικής σημασίας η διαδικασία διαπραγμάτευσης ώστε να μπουν σε ενιαίο πακέτο διαφορετικές παραχωρήσεις του ίδιου άξονα.
Τα δυνητικά έσοδα από παραχωρήσεις ΑΠΕ προέρχονται από την ανάπτυξη και διάθεση της άδειας (20ετής λειτουργία, τρέχουσες τιμές) σε μεγάλες εκτάσεις (όπως το έργο Φ/Β της ΔΕΗ Πτολεμαίδα, Κωπαίδα, και άλλα) για άμεση τιτλοποίηση. Το €1.5 δισ αντιστοιχεί σε εγκατάσταση 1.0-1.3 GW ισχύος (πρβλ, έργο Φ/Β ΔΕΗ 0.2 GW), περίπου το 60% της απομένουσας προγραμματισμένης προς εγκατάσταση ισχύος από Φ/Β.
Από ιδιωτικοποίηση ΔΕΚΟ (κυρίως ΔΕΠΑ, ΟΔΙΕ και ΕΑΒ/ΕΑΣ) εκτιμώ έσοδα της τάξεως του €1 δισ.

Στον πίνακα δεν συμπεριλαμβάνονται έσοδα από την ιδιωτικοποίηση του ΤΠκΔ.

Καμία από τις παραπάνω εκποιήσεις/αξιοποιήσεις δεν απαιτεί επένδυση για την ανάπτυξή της, πλην των δαπανών για πακετάρισμα και μπορεί να ολοκληρωθούν εντός διετίας.

Εάν τα παραπάνω είναι κοντά στην πραγματικότητα, φαίνεται ότι ο στόχος των €50 δισ σπάει σε ένα “εύκολο” κομμάτι – τα παραπάνω – το οποίο μπορεί να αποδώσει το 40% με 50% του στόχου, και σε ένα “δύσκολο”, το οποίο πρέπει να προσδιορισθεί (ακίνητα ή ό,τι άλλο) και να αναπτυχθεί.

Επειδή είχαμε χτες διαρροές για τις 700.000 εξοχικές κατοικίες προς πώληση σε αλλοδαπούς, ήθελα απλώς να επισημάνω ότι συζητάμε για 50 – 80 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα, με τεράστιες απαιτήσεις για υποδομές και διαμορφώσεις. Το κόστος ανάπτυξης είναι οπωσδήποτε πάνω από €100 δισ. Για την ώρα, θεωρώ ότι πρόκειται μόνον για επικοινωνιακό πυροτέχνημα. Ένα έργο 10 – 20 χιλ κατοικιών για αρχή, κάτι θάλεγε!